Piyasa
İran Savaşı’nın Ekonomik Etkisi Yayılıyor: Gelişmekte Olan Ülkeler Baskı Altında
Emtia ihracatçıları hariç tüm GOÜ ekonomi baskı altında. Yeni temerrütle yolda
İran savaşının başlamasının üzerinden iki ay geçerken, ekonomik etkiler Orta Doğu’nun ötesine taşarak gelişmekte olan ülkeleri ciddi biçimde zorlamaya başladı. Artan enerji fiyatları, yükselen enflasyon, bütçe baskıları ve ticaret aksaklıkları özellikle kırılgan ekonomilerde riskleri büyütüyor.
En Sert Darbe Orta Doğu’da
Savaşın en doğrudan etkisi Orta Doğu ülkelerinde hissediliyor. Strait of Hormuz’un kapanması, bölge ekonomileri üzerinde ağır sonuçlar doğurdu.
Katar’da:
- İhracat %90’dan fazla düştü
- Ülke tarihindeki ilk ticaret açığı (1,2 milyar dolar) oluştu
- Ekonominin %9 daralması bekleniyor
Uluslararası Para Fonu (IMF), gelişmekte olan ülkeler için büyüme tahminini %4,2’den %3,9’a düşürdü. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, daha büyük etkilerin henüz tam olarak hissedilmediği uyarısında bulundu.
Asya Enerji Şokuna Açık
Özellikle Asya’daki gelişmekte olan ekonomiler, enerji arzı açısından büyük risk altında:
- Ham petrol ithalatının %50’den fazlası
- Doğalgaz ithalatının üçte biri
Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor.
Buna karşın, enerji ihracatçısı ülkeler daha avantajlı bir konumda:
- Brezilya ve Kazakistan para birimleri yıl başından bu yana %9’dan fazla değer kazandı
- Gelişmekte olan ülke borsaları toparlanma gösterdi
Merkez Bankaları Yön Değiştiriyor
Artan enerji maliyetleri ve enflasyon baskısı, merkez bankalarının faiz indirim alanını daralttı.
Son gelişmeler:
- Filipinler faiz artırdı
- Türkiye, Polonya, Macaristan, Çekya, Hindistan ve Güney Afrika daha şahin bir duruşa geçti
Piyasalar, önümüzdeki altı ayda gelişmekte olan ülkelerde daha sıkı para politikası beklentisini fiyatlamaya başladı.
Dünya Bankası 2026 Emtia Raporu: Küresel Emtia Fiyatlarında ‘Tarihi Şok’ Kapıda!
Bütçeler Zorlanıyor: Enerji Sübvansiyonları Artıyor
Yükselen enerji fiyatları, hükümetlerin sübvansiyon yükünü artırıyor.
IMF verilerine göre:
- 2024’te küresel fosil yakıt sübvansiyonları 725 milyar dolar
- Bu, küresel GSYH’nin yaklaşık %6’sına denk geliyor
Özellikle Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Orta Asya ülkeleri bu yükün büyük kısmını taşıyor.
Analistlere göre:
- Fiyat kontrolleri
- Vergi indirimleri
- Enerji sübvansiyonları
bütçe açıklarını büyüterek mali riskleri artırıyor.
Türkiye dahil birçok ülke bu risk grubunda yer alıyor.
Kırılgan Ekonomiler Yeniden Risk Altında
Bazı ülkeler için mevcut kriz, eski kırılganlıkları yeniden gündeme taşıyor.
Mısır
- Turizm gelirlerinde düşüş riski
- Döviz gelirlerinde azalma
- Para biriminde değer kaybı nedeniyle borç yükü artışı
Sri Lanka
- Yakıt sübvansiyonları yeniden devreye alındı
- IMF ile esneklik görüşmeleri sürüyor
Pakistan
- Döviz rezervleri kritik seviyede
- İthalatı karşılayacak rezerv süresi 3 ayın altında
Afrika’da Çifte Baskı
Sahra Altı Afrika ülkeleri, hem yüksek petrol fiyatları hem de zayıf kamu maliyesi nedeniyle en kırılgan bölgeler arasında yer alıyor.
Bu ülkelerde:
- Enerji ithalatına bağımlılık yüksek
- Bütçe dengeleri zayıf
- Yüksek fiyatlar mali baskıyı hızla artırıyor
IMF, kriz nedeniyle 20 ila 50 milyar dolar arasında ek finansman ihtiyacı doğabileceğini belirtiyor.
Sonuç: Küresel Şok Derinleşiyor
İran savaşı, yalnızca bölgesel bir kriz olmaktan çıkarak küresel ekonomik dengeleri etkileyen bir şoka dönüşmüş durumda.
Özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından:
- Enflasyon yükseliyor
- Faizler artıyor
- Bütçe dengeleri bozuluyor
- Finansman koşulları zorlaşıyor
Uzmanlara göre, enerji fiyatlarının yüksek kalmaya devam etmesi halinde bu baskılar daha da derinleşebilir.
Reuters
