Borsa
Tim Ash: “Piyasalar Sakin Ama Riskler Birikiyor – Körfez Savaşı III Neyi Gizliyor?”
Uzmanlar dünya ekonomisinde kalıcı hasar oluştu uyarısı yaparken, yatırımcılar aldırmıyor. Niye? Cevabı Tim Ash verdi
Küresel piyasalar İran savaşında ilan edilen ateşkes sonrası hızlı toparlanma gösterirken, analistler bu iyimserliğin temel riskleri yeterince yansıtmadığı görüşünde. Yüksek petrol fiyatları, kapalı Hürmüz Boğazı ve başarısız barış görüşmelerine rağmen piyasalardaki rahatlık dikkat çekiyor.
Piyasalar neden bu kadar rahat?
Ünlü ekonomist Tim Ash’e göre, küresel piyasalar İran savaşının ilk şokunu hızla atlattı:
- S&P 500 savaş öncesi seviyelere geri döndü
- Riskli varlıklar toparlandı
- Küresel yatırımcı iştahı yeniden güçlendi
Ancak bu tablo, temel gerçeklerle çelişiyor:
- Petrol fiyatları kriz öncesine göre yaklaşık %50 daha yüksek
- Uluslararası Enerji Ajansı bu durumu “tarihin en büyük enerji şoku” olarak tanımlıyor
- Hürmüz Boğazı fiilen kapalı
- Barış görüşmeleri sonuçsuz kaldı
- Tedarik zinciri riskleri giderek artıyor
Bu koşullarda piyasalardaki iyimserlik “aşırı rahatlık” olarak değerlendiriliyor.
“TACO etkisi”: Piyasalar Trump’a güveniyor
Ash’e göre piyasa davranışını açıklayan en önemli faktörlerden biri, yatırımcıların Donald Trump’ın kriz yönetim tarzına olan inancı.
Piyasalarda “TACO” (Trump Always Chickens Out) olarak bilinen yaklaşım öne çıkıyor. Buna göre:
- Trump gerilimi artırıyor
- Ancak son aşamada geri adım atıyor
- Piyasalar çökmeden önce riskleri azaltıyor
İran krizinde de benzer bir tablo görülüyor:
- Sert söylemler geldi
- Ancak doğrudan askeri tırmanış sınırlı kaldı
- Müzakere süreci yeniden gündeme geldi
Piyasalar bu nedenle, savaşın büyümeyeceği ve kontrollü şekilde sona ereceği beklentisini fiyatlıyor.
Ancak müzakereler kolay olmayacak
Ash, bu iyimserliğe rağmen İran’ın müzakere stratejisinin daha sert olabileceğine dikkat çekiyor.
Tahran yönetimi:
- Uzun ve zor müzakereler yürütme eğiliminde
- Bölgesel vekil güçlerden vazgeçmek istemiyor
- Nükleer programını sürdürme konusunda kararlı
Bu da şu anlama geliyor:
👉 Süreç boyunca yeni gerilim dalgaları yaşanabilir
👉 Taraflar zaman zaman tansiyonu yükselterek pazarlık gücünü artırabilir
Gelişen ülkeler güçlü girdi
Ash’e göre piyasalardaki dayanıklılığın bir diğer nedeni, gelişen ekonomilerin savaşa görece güçlü başlaması.
Öne çıkan faktörler:
- Reform süreçleri (Arjantin, Mısır, Pakistan, Türkiye vb.)
- Borç yapılandırmalarının tamamlanması
- Enflasyonun birçok ülkede düşüş trendinde olması
- Merkez bankalarının yüksek reel faizleri koruması
Bu durum, küresel şoklara karşı tampon görevi görüyor.
Merkez bankaları “bekle-gör” modunda
Savaş öncesinde faiz indirimleri beklenirken, şimdi tablo değişti:
- Enflasyon enerji fiyatları nedeniyle yukarı yönlü baskı altında
- Ancak büyüme yavaşlama riski taşıyor
Bu nedenle merkez bankaları:
- Faiz indirimlerini erteleyebilir
- Politika duruşunu koruyabilir
- Özellikle Federal Reserve temkinli hareket edebilir
Ash’e göre bu “olgun” politika yaklaşımı piyasaları destekliyor.
Körfez ülkeleri krizi satın alıyor
Körfez ekonomileri savaşın en kırılgan noktalarından biri olsa da, güçlü finansal tamponları sayesinde ayakta kalıyor.
Özellikle:
- Suudi Arabistan alternatif petrol hatlarıyla kısmen korunuyor
- BAE, Katar ve Kuveyt daha kırılgan durumda
Ancak bu ülkelerin:
- Trilyon dolarlık varlık fonları
- Düşük borçluluk oranları
- Yüksek likidite
sayesinde kriz etkisi sınırlanıyor.
Ayrıca Körfez ülkeleri:
- Pakistan’a finansman sağlıyor
- Bahreyn’e swap desteği veriyor
- Bölgesel ekonomilere likidite aktarıyor
Bu da sistemik bir finansal krizin önüne geçiyor.
ABD ekonomisi hâlâ güçlü
ABD tarafında ise ekonomik dayanıklılık dikkat çekiyor:
- Büyüme beklentilerin üzerinde
- İş gücü piyasası güçlü
- Vergi indirimleri ve yapay zekâ yatırımları destekleyici
Savaşın ABD için bazı avantajları da olabilir:
- Artan enerji ihracatı
- Yükselen savunma harcamaları
Ancak Ash’e göre uzun vadede:
👉 ABD’ye olan güven zedelenebilir
👉 Müttefikler bağımlılığı azaltmaya yönelebilir
👉 Küresel ticaret ve yatırım akımları değişebilir
Asıl risk: Henüz fiyatlanmayan şok
Tim Ash’in en kritik uyarısı şu:
Piyasalar henüz gerçek ekonomik etkileri tam olarak fiyatlamış değil.
Önümüzdeki dönemde beklenen riskler:
- Havacılık sektöründe yakıt sıkıntısı
- Tedarik zinciri kırılmaları
- Turizmde daralma
- Küresel büyümede yavaşlama
Bu süreç sonunda:
- Talep daralması oluşabilir
- Enerji fiyatları uzun vadede düşebilir
Ancak bu geçiş sürecinde:
👉 Piyasalarda sert dalgalanmalar
👉 Kredi risklerinde artış
👉 Beklenmedik finansal kırılmalar
yaşanabilir.
Sonuç: “Mükemmele yakın” fiyatlama
Ash’e göre piyasalarda şu anda “mükemmele yakın” bir senaryo fiyatlanıyor:
- Savaş büyümeyecek
- Enerji şoku sınırlı kalacak
- Müzakereler başarıyla sonuçlanacak
Ancak gerçek tablo çok daha karmaşık.
“Piyasalar bardağın dolu tarafına bakıyor. Ama riskler hızla birikiyor.”
Tim Ash'in izniyle yayınlanmıştır
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
