Gündem
Uluslararası Af Örgütü: Türkiye’de 2025’te Hak İhlalleri Derinleşti, Cezasızlık Arttı
2025-2026'da yapılan endeksleme çalışmalarına göre, demokrasimiz can çekişiyor
Uluslararası Af Örgütü’nün (Amnesty International) 2025 raporuna göre Türkiye’de ifade özgürlüğü, yargı bağımsızlığı ve temel haklar alanında gerileme hızlandı. Hak savunucularına yönelik davalar artarken, cezasızlık kültürünün derinleştiği ve muhalefet üzerindeki baskının yoğunlaştığı vurgulandı.
Hak ve Özgürlüklerde Geriye Gidiş
Amnesty International tarafından yayımlanan rapor, Türkiye’de 2025 yılında insan hakları alanında ciddi bir gerileme yaşandığını ortaya koydu.
Rapora göre ifade özgürlüğü ve örgütlenme hakkını kullanan kişi ve kurumlara yönelik soruşturmalar, davalar ve mahkûmiyetler artış gösterdi. İstanbul Barosu, LeMan dergisi çalışanları, sanatçı Mabel Matiz, aktivist Enes Hocaoğulları ve çeşitli sivil toplum kuruluşları bu kapsamda hedef alınanlar arasında yer aldı.
Toplantı ve Gösteri Hakkına Müdahale
Barışçıl gösteri hakkının da keyfi biçimde sınırlandığı belirtilen raporda, 1 Mayıs, 8 Mart ve Onur Yürüyüşü gibi etkinliklere yönelik polis müdahaleleri dikkat çekti.
Güvenlik güçlerinin “daha az öldürücü” olarak sınıflandırılan müdahale araçlarını kullanmasına rağmen çok sayıda kişinin yaralandığı ifade edildi.
Adil Yargılanma Hakkı ve AİHM Kararları
Raporda, adil yargılanma hakkının ihlallerinin arttığı ve hak savunucularının temelsiz soruşturma ve davalarla karşı karşıya kaldığı belirtildi.
Yetkililerin, Anayasa Mahkemesi ve European Court of Human Rights kararlarını uygulamaya devam etmemesi de eleştirildi.
Bu kapsamda, eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş ve iş insanı Osman Kavala’nın tutukluluğu örnek olarak gösterildi.
Muhalefete Yönelik Baskılar Artıyor
Raporda, siyasi muhalefete yönelik baskının özellikle Republican People’s Party üzerinden yoğunlaştığı ifade edildi.
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınması ve ardından tutuklanması, uluslararası gözlemciler tarafından siyasi motivasyonlu bir adım olarak değerlendirildi.
İmamoğlu’nun, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın en güçlü rakiplerinden biri olarak görülmesi, bu sürecin siyasi boyutunu daha da öne çıkardı.
Kadına Yönelik Şiddet ve LGBTI+ Hakları
Kadına yönelik şiddet 2025 yılında da ciddi bir sorun olmaya devam etti. Rapora göre en az 294 kadın erkekler tarafından öldürüldü, 297 kadın ise şüpheli şekilde hayatını kaybetti.
Ayrıca kamu yetkililerinin ayrımcı söylemlerinin cinsiyetçi, homofobik ve transfobik tutumları beslediği belirtildi. Amnesty, 2025 yılını LGBTI+ hakları açısından “eşi görülmemiş bir saldırı yılı” olarak tanımladı.
Mülteciler ve Göçmenler Risk Altında
Raporda, Türkiye’deki mülteci ve göçmenlerin hukuka aykırı geri gönderilme riskiyle karşı karşıya olduğu ifade edildi.
Sınır dışı merkezlerinde tutulan bazı kişilerin kaybolduğu iddiaları da dikkat çekti.
Cezasızlık Kültürü Derinleşiyor
Devlet görevlilerinin işlediği iddia edilen hak ihlallerine yönelik soruşturmaların yetersiz kaldığı ve cezasızlık kültürünün güçlendiği belirtildi.
Özellikle protestolar sırasında ve 2023 depremlerinin ardından ortaya atılan kötü muamele ve işkence iddialarının etkin şekilde soruşturulmadığı vurgulandı.
Uluslararası Endekslerde Türkiye’nin Yeri
2025-2026 döneminde yayımlanan uluslararası endeksler de Türkiye’deki gerilemeyi teyit ediyor:
- Freedom House: 32/100 – “Özgür Değil”
- Hukukun Üstünlüğü Endeksi: 143 ülke arasında 118. sıra
- Basın Özgürlüğü Endeksi: 180 ülke arasında 159. sıra
- İnsan Özgürlüğü Endeksi: 165 ülke arasında 144. sıra
- İnternet Özgürlüğü: 31/100 – “Özgür Değil”
Kritik Alanlarda Zayıflama
Raporda öne çıkan başlıca sorun alanları şöyle sıralandı:
- Yargı bağımsızlığında ciddi zayıflama
- Siyasi haklarda gerileme
- İfade özgürlüğüne yönelik baskılar
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde biriken dosyalar
- Sosyal haklar ve protesto özgürlüğünde gerileme
Ekonomik ve Sosyal Etkiler
Kurumsal zayıflıklar, yolsuzluk ve para politikası kırılganlıkları nedeniyle Türkiye’nin ekonomik özgürlük endeksinde de düşük performans gösterdiği belirtiliyor.
Buna karşın sosyal haklar alanında mevcut kaynaklara göre belirli bir performans sağlansa da, potansiyelin altında kalındığı ifade ediliyor.
Kaynak: Amnesty International, ParaAnaliz haber masası
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
