İran-ABD anlaşması yakın mı? Hürmüz krizinde kritik diplomasi trafiği başladı

İran, ABD’nin sunduğu yeni ateşkes ve müzakere teklifini değerlendirdiğini açıkladı. Reuters ve Axios kaynaklarına göre Washington ile Tahran, Körfez savaşını sona erdirecek bir mutabakata oldukça yaklaşmış durumda. Taslak anlaşmanın ilk aşamada İran’ın nükleer programı gibi en tartışmalı başlıkları ertelemesi dikkat çekerken, petrol fiyatları sert geriledi, küresel piyasalar rahatladı. Ancak İsrail’in süreçten memnun olmadığı ve anlaşmaya tam destek vermeyebileceği belirtiliyor.

İran yeni ABD teklifini inceliyor

İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’den gelen yeni önerinin değerlendirildiğini ve kısa süre içinde resmi yanıt verileceğini açıkladı.

İran devlet ajansı ISNA’ya konuşan bir sözcü, Tahran’ın cevabını Pakistan üzerinden ileteceğini söyledi. Pakistan, savaş sürecindeki tek doğrudan barış görüşmelerine ev sahipliği yapmış ve sonrasında iki taraf arasında ana diplomatik kanal haline gelmişti.

Reuters’a konuşan kaynaklara göre ABD ile İran arasında Körfez’deki savaşı sona erdirmeye yönelik tek sayfalık, 14 maddelik bir memorandum üzerinde yoğun görüşmeler yürütülüyor.

Trump: “Anlaşmaya çok yakınız”

Donald Trump sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İran’ın “üzerinde uzlaşılan şartları kabul etmesi halinde” savaşın sona erebileceğini söyledi.

Trump, “efsanevi öfke operasyonunun” sona ereceğini ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden tüm gemilere açılacağını ifade etti.

Ancak Trump aynı açıklamada İran’ın anlaşmayı reddetmesi durumunda bombardımanın çok daha yoğun şekilde yeniden başlayacağı tehdidinde de bulundu.

Daha sonra New York Post’a konuşan Trump, yüz yüze liderler görüşmesi için henüz erken olduğunu söyledi.

Taslak anlaşmanın detayları ortaya çıkıyor

Reuters’ın aktardığı bilgilere göre müzakereler Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner tarafından yürütülüyor.

Önerilen ilk memorandumun savaşın resmi olarak sona ermesini sağlaması hedefleniyor. Ardından 30 günlük ayrıntılı müzakere sürecine geçilecek.

Tam kapsamlı anlaşmanın şu başlıkları içerebileceği belirtiliyor:

• ABD yaptırımlarının kaldırılması
• Dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması
• Hürmüz Boğazı’ndaki karşılıklı ablukanın sona erdirilmesi
• İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine sınırlamalar getirilmesi
• Deniz taşımacılığının yeniden güvenli hale getirilmesi

Ancak dikkat çeken nokta, Washington’ın geçmişte ısrar ettiği bazı taleplerin taslakta yer almaması oldu.

Örneğin İran’ın balistik füze programı ya da bölgedeki vekil milislere verdiği desteğin sona erdirilmesine dair maddelerden söz edilmiyor.

Ayrıca İran’ın halihazırda elinde bulunan ve silah seviyesine yakın zenginleştirilmiş 400 kilogramdan fazla uranyum stokuna ilişkin net bir hüküm de bulunmuyor.

Petrol fiyatları sert düştü

Anlaşma ihtimali küresel piyasalarda güçlü bir rahatlama yarattı.

Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık yüzde 11 düşerek 98 dolar seviyelerine kadar geriledi.

Küresel hisse senedi piyasaları yükselirken tahvil faizlerinde de düşüş görüldü.

Piyasalar özellikle Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle açılmasının enerji arzı üzerindeki baskıyı azaltabileceğini fiyatlıyor.

İran Devrim Muhafızları’ndan dikkat çeken açıklama

İran Devrim Muhafızları, ABD’nin tehditlerinin sona ermesi halinde Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin yeni kurallar çerçevesinde mümkün olabileceğini açıkladı.

Ancak bu yeni düzenlemelerin içeriğine ilişkin detay verilmedi.

Trump yönetimi ise iki gün önce başlatılan “Project Freedom” operasyonunu askıya aldı. Söz konusu operasyonun amacı Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğini yeniden güvenli hale getirmekti.

Ancak operasyonun ardından İran’ın bölgedeki gemilere ve özellikle Birleşik Arap Emirlikleri çevresindeki hedeflere yönelik saldırıları yoğunlaştırdığı belirtiliyor.

Son olayda bir Fransız denizcilik şirketi, konteyner gemilerinden birinin Hürmüz Boğazı’nda vurulduğunu ve yaralı mürettebatın tahliye edildiğini açıkladı.

İran anlaşma için daha fazla taviz isteyebilir

Her ne kadar mevcut taslak İran’ın geçmişte reddettiği bazı talepleri geri plana atıyor gibi görünse de, Tahran yönetiminin daha fazla taviz talep etmeye devam edebileceği belirtiliyor.

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü İbrahim Rezaei, Axios’un yayımladığı taslağı “Amerikan istek listesi” olarak nitelendirdi.

Rezaei, “ABD savaşta elde edemediği hiçbir şeyi müzakerede de elde edemez” ifadelerini kullandı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ise Çin ziyareti sırasında yaptığı açıklamada “adil ve kapsamlı bir anlaşma” istediklerini söyledi.

İsrail sürece mesafeli olabilir

Haberde dikkat çeken bir diğer unsur ise İsrail’in süreçten rahatsız olabileceğine dair değerlendirmeler oldu.

Reuters’a konuşan bazı diplomatik kaynaklar, Tel Aviv yönetiminin İran’a yönelik baskının azaltılmasına sıcak bakmayabileceğini belirtti.

Özellikle İran’ın füze programı ve bölgesel milis ağlarına dair somut tavizler verilmeden anlaşmaya gidilmesinin İsrail’de ciddi güvenlik endişesi yaratabileceği ifade ediliyor.

Bu nedenle ABD-İran arasında olası bir ön anlaşmanın sahada tam anlamıyla uygulanmasının kolay olmayabileceği yorumları yapılıyor.

Kaynak:  Reuters