Middle East Eye: Petrol Şoku ve Sermaye Çıkışı Riskleri Artıyor
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonları yalnızca Orta Doğu’daki güvenlik dengelerini değil, Türkiye ekonomisini de etkiliyor. Artan petrol fiyatları, hızlanan enflasyon ve yabancı yatırımcıların Türkiye’den çıkışı Ankara’nın ekonomi yönetimi üzerinde yeni baskılar yaratıyor. Enerji maliyetlerindeki yükseliş cari açığı büyütürken, Merkez Bankası piyasalardaki oynaklığı sınırlamak için rezerv kullanmak zorunda kaldı. Uzmanlar, petrol fiyatlarının yüksek kalması halinde enflasyonun daha da artabileceği ve turizm gelirlerinin de jeopolitik risklerden etkilenebileceği uyarısında bulunuyor.
İran Savaşı Türkiye Ekonomisine Yeni Baskı Yaratıyor
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarının ardından Orta Doğu’daki gerilim hızla tırmanırken, Türkiye ekonomisi de bu gelişmelerden doğrudan etkilenmeye başladı.
Zaten kırılgan bir görünüm sergileyen Türkiye ekonomisi için savaşın yarattığı enerji şoku ve yatırımcı güvenindeki bozulma yeni riskler doğuruyor. Yükselen petrol fiyatları ve artan jeopolitik belirsizlikler hem enflasyon görünümünü bozuyor hem de cari açık üzerindeki baskıyı artırıyor.
Şubat ayında tüketici fiyatları aylık bazda yüzde 2,96 artarken, yıllık ortalama enflasyon yüzde 33,39 seviyesine yükseldi. Bu oran hükümetin yıl sonu için belirlediği yüzde 16’lık hedefin oldukça üzerinde bulunuyor.
Yabancı Yatırımcılar Türkiye’den Çıkıyor
Uluslararası bir bankacı, Middle East Eye’a yaptığı değerlendirmede savaşın başlamasından bu yana yabancı yatırımcıların Türkiye’den hızla çıkış yaptığını söyledi.
Bankacıya göre yatırımcılar Şubat ayı sonundan itibaren yaklaşık 25 ila 30 milyar dolar değerinde Türk varlığı sattı.
Artan jeopolitik riskler nedeniyle yatırımcıların Türk varlıklarında kalmak yerine ABD doları cinsinden nakit tutmayı tercih ettiği belirtiliyor. Bu durum Türk lirası üzerindeki baskıyı artırırken, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nı piyasayı dengelemek için rezerv kullanmaya zorladı.
Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan yönetimindeki banka, piyasalardaki oynaklığı sınırlamak için hızlı müdahalelerde bulundu.
Merkez Bankası Rezerv Kullanarak Müdahale Ediyor
Piyasalardaki dalgalanmaların önemli bir bölümü enerji piyasalarındaki belirsizlikten kaynaklanıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın kapanabileceği yönündeki endişeler, küresel petrol fiyatlarını hızla yükseltti.
Bu gelişmeler yatırımcıların risk algısını artırırken, Merkez Bankası’nın son 10 gün içinde yaklaşık 25 milyar dolar rezerv harcadığı yönünde haberler ortaya çıktı.
Ayrıca Merkez Bankası bu hafta faiz indirim sürecini durdurdu. Banka, gecelik borç verme faizini fiilen yüzde 40 seviyesinde tutarak piyasadaki oynaklığı sınırlamayı hedefledi.
Petrol Fiyatları Türkiye İçin Büyük Risk
Türkiye ekonomisi açısından en büyük risklerden biri yükselen petrol fiyatları.
Türkiye enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithalat yoluyla karşılayan bir ülke olduğu için petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artış doğrudan cari açığı ve enflasyonu etkiliyor.
Middle East Eye’a konuşan bankacı, mevcut durumu 1970’lerdeki Arap petrol ambargosuna benzetti. O dönemde petrol arzındaki şok küresel enflasyonu hızla yükseltmiş ve Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeleri ağır biçimde etkilemişti.
Bugün de benzer bir tablo oluşma riski bulunuyor.
Enerji Maliyetleri Enflasyonu Daha da Yükseltebilir
Türkiye’nin cari işlemler açığı Ocak ayında 6,8 milyar dolar ile rekor seviyeye ulaştı. Bu artışın önemli bölümü altın ve enerji ithalatından kaynaklandı.
Ancak bu veri petrol fiyatlarındaki son yükselişten önce açıklanmıştı. Ekonomistler petrol fiyatlarının varil başına 100 dolar civarında kalması halinde Türkiye’de yıllık enflasyonun 5 puan daha artabileceğini hesaplıyor.
Petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artışın Türkiye’nin yıllık cari açığını yaklaşık 5,1 milyar dolar büyüttüğü tahmin ediliyor.
Yılbaşından bu yana petrol fiyatları yaklaşık 30 dolar arttı. Bu seviyelerin kalıcı olması halinde cari açığın yaklaşık 15 milyar dolar daha büyüyebileceği belirtiliyor.
JPMorgan ve HSBC’den Türkiye için enflasyon güncellemesi: Enflasyon beklentisini yukarı çektiler
Cari Açık 35 Milyar Dolara Çıkabilir
Ekonomist İris Cibre, doğal gaz fiyatlarının ortalama 63 dolar, petrolün ise yaklaşık 80 dolar seviyesinde kalması durumunda önümüzdeki üç ay içinde Türkiye’nin cari açığının 35 milyar dolara kadar çıkabileceğini öngörüyor.
Bu durum ekonomi yönetiminin enflasyonla mücadele programını daha da zorlaştırabilir.
Hükümet Akaryakıt Vergisini Devreye Aldı
Artan petrol fiyatlarına karşı hükümet de bazı adımlar atmaya başladı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, akaryakıt fiyatlarındaki yükselişi sınırlamak için özel tüketim vergisi (ÖTV) mekanizmasını yeniden devreye soktu.
Bu sistem, petrol fiyatları yükseldiğinde tüketiciyi korumak için devletin vergi gelirinden feragat etmesine dayanıyor. Aynı zamanda iç piyasadaki enflasyon baskısını sınırlamak için kullanılan bir araç olarak görülüyor.
Savaş Turizm Gelirlerini de Tehdit Ediyor
Uzmanlara göre İran savaşı Türkiye için yalnızca enerji maliyetleri açısından değil, turizm gelirleri açısından da risk oluşturuyor.
Savaş sırasında İran’dan Türkiye’ye doğru Adana yönüne üç ayrı füze saldırısı gerçekleştiği iddiaları, güvenlik algısını etkileyebilir.
Eğer turistler çatışmanın Türkiye’ye yaklaştığını düşünürse özellikle yaz aylarında Akdeniz ve Ege kıyılarındaki tatil destinasyonlarına yönelik talep zayıflayabilir.
Turizm sektörü Türkiye’nin döviz gelirleri açısından kritik öneme sahip olduğu için bu gelişme ekonomik dengeler üzerinde ek baskı yaratabilir.
Uzmanlardan Merkez Bankası’na Faiz Artışı Çağrısı
Türkiye ekonomisini uzun süredir takip eden yatırımcı ve ekonomist Timothy Ash, Merkez Bankası’nın jeopolitik riskler karşısında faiz artırması gerektiğini savundu.
Ash’e göre İran savaşı gibi yüksek riskli bir ortamda daha sıkı para politikası uygulanması gerekebilirdi.
Ash değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“İran’daki savaşın yarattığı aşırı jeopolitik riskler daha sıkı para politikası – yani faiz artışı – gerektirebilirdi.”
Ash ayrıca İran’ın ABD Başkanı Donald Trump’ın geri adım atma eğilimini test ederek çatışmayı uzatabileceğini de öne sürdü.
Türkiye İçin Yeni Bir Ekonomik Test
Uzmanlara göre Orta Doğu’da tırmanan savaş Türkiye ekonomisi için yeni bir stres testi anlamına geliyor.
Enerji fiyatlarındaki yükseliş, sermaye çıkışları ve jeopolitik risklerin artması Türkiye’nin enflasyonla mücadele sürecini zorlaştırabilir.
Özellikle petrol fiyatlarının yüksek kalması ve savaşın bölgesel olarak genişlemesi halinde Ankara’nın ekonomik istikrarı korumak için daha agresif politika adımları atması gerekebilir.
Kaynak: Middle East Eye, Yazar: Ragıp Soylu
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
