Dünya Ekonomisi
Orta Doğu Savaşı Küresel Ekonomiyi Stagflasyona Sürükleyebilir
Al Monitor yatırımcıların kafasında oluşan şüpheyi dile getiriyor: 1970'ler geri mi geliyor?
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmanın uzaması halinde, enerji fiyatlarındaki sert yükseliş küresel ekonomiyi stagflasyon riskine sürükleyebilir. Petrol 85 doların üzerine çıkarken Avrupa’da doğalgaz fiyatları yüzde 50’ye varan artış kaydetti. Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’ndaki olası uzun süreli kesinti, küresel büyümeyi yavaşlatırken enflasyonu yeniden alevlendirebilir.
Petrol Şoku Kapıda mı?
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırıları sonrasında Orta Doğu’daki çatışma hızla bölgesel bir krize dönüştü. İran’ın misillemeleri ve Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin neredeyse durma noktasına gelmesi enerji piyasalarında sert fiyatlamalara yol açtı.
Dünya deniz yoluyla taşınan petrolünün yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Bölgedeki saldırılar sonrası Brent petrolü yüzde 9’a yakın yükselerek 80 doların üzerine çıktı ve 85 dolar seviyesini test etti. Yıl başında 61 dolar civarında olan Brent’teki artış dikkat çekici boyuta ulaştı.
Ekonomist Sylvain Bersinger, yaşanan gelişmelerin 1973 ve 1979 petrol krizleri ile 2022 doğalgaz şokunun ardından “üçüncü büyük enerji şoku” riskini doğurduğunu belirtiyor. Bersinger’e göre petrol fiyatı 110 dolar seviyesine kadar yükselebilir.
Avrupa’da referans doğalgaz fiyatı bir günde yüzde 50’den fazla artarak 60 euronun üzerine çıktı. Bu seviye, Ukrayna savaşının ardından görülen 2023 başındaki zirvelerden bu yana en yüksek değer.
Küresel Ticaret Zaten Kırılgandı
ING ekonomistlerine göre çatışma, küresel ticaret sistemi için “en kötü zamanda gelen yeni bir şok” niteliğinde.
Küresel ticaret halihazırda:
-
ABD Başkanı Donald Trump’ın agresif gümrük tarifeleri,
-
Covid sonrası tedarik zinciri kırılmaları,
-
Rusya-Ukrayna savaşı
nedeniyle ciddi baskı altındaydı.
Ayrıca Körfez hava sahasının kapanması, Avrupa ile Asya arasındaki hava trafiğini sekteye uğratarak lojistik maliyetlerini artırıyor.
Coface siyasi risk araştırma direktörü Ruben Nizard, artan navlun maliyetlerinin enflasyonu yukarı iteceğini ve küresel ölçekte stagflasyon senaryosunun kapısını aralayabileceğini belirtiyor.
Stagflasyon Senaryosu Ne Kadar Gerçekçi?
Natixis ekonomistlerine göre Hürmüz Boğazı’ndaki uzun süreli bir kesinti, sadece enerji fiyatlarını değil aynı zamanda küresel ekonomik istikrarı da tehdit eder.
En kırılgan ülke ise Çin. Çin’in petrol ithalatının önemli bir bölümü Hürmüz’den geçiyor. Fransız Donanması Stratejik Araştırmalar Merkezi’nden Cyrille Poirier-Coutansais’e göre asıl soru şu:
“Dünyanın fabrikası çalışmaya devam edebilecek kadar yakıt bulabilecek mi?”
Coface’in hesaplamasına göre Brent petrol fiyatının uzun süreli olarak 15 dolar artması:
-
Küresel büyümeyi 0,2 puan düşürebilir
-
Küresel enflasyona yaklaşık 0,5 puan ekleyebilir
Zaten kırılgan olan küresel büyüme ortamında bu etkiler “önemsiz” değil.
Küresel Piyasalar Sert Satışta
Savaşın dördüncü gününe girilirken küresel piyasalar ciddi dalgalanma yaşıyor.
-
Frankfurt, Madrid ve Milano borsaları yaklaşık yüzde 4 düştü.
-
Paris ve Londra yüzde 3’e yakın geriledi.
-
Asya’da Seul yüzde 7’den fazla kayıp yaşadı.
-
Tokyo yüzde 3’ün üzerinde düştü.
Brent petrol 85 doların üzerine çıkarak Temmuz 2024’ten bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Avrupa Merkez Bankası Başekonomisti Philip Lane, enerji arzında uzun süreli düşüşün euro bölgesinde enflasyonda “sıçrama” yaratabileceğini ve büyümeyi aşağı çekebileceğini söyledi.
Küresel Enerji Şoku: Stoxx600 %3 Düştü, Brent 80 Doların Üzerinde
Merkez Bankaları Zor Bir İkilemde
Ulusal Avustralya Bankası ekonomisti Rodrigo Catril’e göre enerji fiyat şoku merkez bankaları için ciddi bir ikilem yaratıyor:
-
Yüksek enerji fiyatları enflasyonu artırıyor.
-
Aynı zamanda ekonomik büyümeyi zayıflatıyor.
Bu durum, faiz indirim planlarını karmaşık hale getiriyor. Stagflasyon ortamı merkez bankalarının en zorlandığı senaryolardan biri olarak kabul ediliyor.
Enerji Güvenliği Tehdidi Derinleşiyor
İran Devrim Muhafızları’ndan yapılan açıklamada Hürmüz’den geçmeye çalışan gemilerin hedef alınabileceği tehdidi savruldu. Katar merkezli LNG üretiminin durdurulması da Avrupa gaz fiyatlarını yukarı itti.
Enerji arzında uzun süreli kesinti ihtimali, yeni bir küresel enerji krizini gündeme taşıdı.
Güvenli Limanlar ve Dolar
Belirsizlik ortamında dolar değer kazanırken, küresel hisse senetleri baskı altında kalmaya devam ediyor.
Altın ve gümüşte ise sert satışlar görüldü; yatırımcıların enerji ve dolar pozisyonlarına yönelmesi fiyatları aşağı çekti.
Türkiye İçin Olası Etkiler
Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler açısından petrol fiyatlarının kalıcı biçimde 80–100 dolar bandında kalması:
-
Cari açık üzerinde baskı yaratabilir
-
Enflasyon beklentilerini bozabilir
-
TCMB’nin faiz indirim sürecini zorlaştırabilir
Ancak şokun süresi belirleyici olacak. Kısa süreli bir yükseliş yönetilebilirken, birkaç çeyrek sürecek yüksek fiyatlar makro dengeleri bozabilir.
