İran Savaşı Üretimi Vurdu: İmalat Sanayinde Maliyet Şoku Derinleşiyor

İran savaşıyla birlikte yükselen enerji fiyatları ve bozulan tedarik zincirleri, Mart ayında küresel üretim maliyetlerini keskin şekilde artırdı. PMI verileri büyümeye işaret etse de, bu tablo büyük ölçüde arz şokunun yarattığı teknik bir yanılsamayı yansıtıyor.

---

Küresel Üretimde Kırılgan Toparlanma Tehlikede

Mart ayında dünya genelinde üreticiler:

• Artan girdi maliyetleri
• Uzayan teslimat süreleri
• Zayıf talep görünümü

ile karşı karşıya kaldı.

İran savaşı kaynaklı enerji şoku, üretim sektöründeki kırılgan toparlanmayı tehdit eder hale geldi.

---

Enerji Fiyatları ve Lojistik Krizi Maliyetleri Şişirdi

Savaşın etkisiyle:

• Küresel lojistik ağları aksadı
• Nakliye süreleri uzadı
• Girdi maliyetleri hızla yükseldi

Özellikle petrol ve enerji fiyatlarındaki artış, üreticileri satış fiyatlarını yükseltmeye zorladı.

Bu durum, küresel enflasyon baskısının yeniden güçlenmesine yol açıyor.

---

PMI Verileri “Yanıltıcı Büyüme” Sinyali Veriyor

Normalde ekonomik aktivite göstergesi olan PMI verileri, bu dönemde sağlıklı bir tablo sunmuyor.

S&P Global Başekonomisti Chris Williamson’a göre:

• Teslimat sürelerindeki uzama
• Arz şoku kaynaklı gecikmeler

PMI verilerini yapay şekilde yukarı taşıyor.

Fatih Birol’dan Sert Uyarı: “Enerji Karneye Bağlanabilir, Nisan Çok Daha Kötü Olacak”

---

Avrupa’da Ayrışma: Büyüme Var Ama Sağlıksız

Euro Bölgesi imalat PMI verisi:

• Şubat: 50,8
• Mart: 51,6

Bu seviye teknik olarak büyümeye işaret etse de, arkasındaki dinamikler zayıf.

Ülkeler bazında tablo farklılaşıyor:

• Almanya ve İtalya güçlü toparlanma
• Fransa durağan
• İspanya daralma bölgesinde

---

İngiltere’de Maliyetler ve Gecikmeler Zirvede

İngiltere’de:

• Girdi maliyetleri sert yükseldi
• Teslimat gecikmeleri 2022’den bu yana en yüksek seviyeye çıktı

Bunun ana nedeni:

• Hürmüz Boğazı’ndan kaçınan gemiler
• Alternatif rotaların maliyetli olması

---

Asya: Krizin En Sert Hissedildiği Bölge

Asya ekonomileri, enerji şokundan en fazla etkilenen bölge olarak öne çıkıyor.

Çünkü:

• Hürmüz’den geçen petrolün yaklaşık %80’i Asya’ya gidiyor

Bu nedenle fiyat artışları doğrudan üretim maliyetlerine yansıyor.

Petrol Fiyatları Sıçradı: Trump’ın İran Açıklamaları Piyasaları Sarstı

---

Sahadan Sinyaller: Fiyatlar ve Tedarik Sorunları

Bölgedeki etkiler somut şekilde hissediliyor:

• Filipinler’de dizel fiyatları üç katına çıktı
• Vietnam’da jet yakıtı sıkıntısı oluşuyor
• Güney Kore’de sanayi için plastik hammadde arayışı hızlandı

---

Çin’de Büyüme Sürüyor Ama Yavaşlıyor

Çin’de imalat sektörü büyümesini sürdürse de ivme kaybediyor:

• PMI: 52,1 → 50,8

Aynı zamanda:

• Maliyet baskısı artıyor
• Tedarik zinciri sorunları derinleşiyor

---

Asya Genelinde Yavaşlama Eğilimi

Birçok Asya ekonomisinde üretim zayıflıyor:

• Endonezya
• Vietnam
• Tayvan
• Filipinler

Japonya’da ise:

• Girdi maliyetleri son 19 ayın zirvesine ulaştı

---

Güney Kore Ayrışıyor

Bölgedeki genel zayıflığa rağmen Güney Kore:

• 4 yılın en güçlü üretim büyümesini kaydetti

Bu performansın arkasında:

• Yarı iletken talebi
• Yeni ürün lansmanları

yer alıyor.

---

Asya Enerji Krizine Karşı Acil Önlemler Alıyor

Bölge ülkeleri, enerji krizine karşı kısa ve uzun vadeli çözümler geliştiriyor.

Kısa vadede:

• Stratejik rezervlerin kullanılması
• Fiyat kontrolleri
• Yakıt kısıtlamaları

Uzun vadede:

• Nükleer enerji yatırımları
• Biyoyakıt üretimi
• Enerji ithalatının çeşitlendirilmesi

---

Risk: Yüksek Petrol Fiyatları Büyümeyi Baskılayabilir

Ancak uzmanlara göre:

• Enerji arzındaki kesinti uzun sürerse
• Yüksek petrol fiyatları kalıcı hale gelirse

bu önlemler yeterli olmayabilir.

Bu durumda:

• Ekonomik büyüme yavaşlayabilir
• Enflasyon yüksek kalabilir
• Mali dengeler zorlanabilir

---

Genel Değerlendirme

İran savaşı sonrası oluşan tablo:

• Küresel üretimde maliyet şoku
• Tedarik zincirinde kırılganlık
• Enflasyon baskısında artış

üçlüsünü yeniden gündeme taşıyor.

Önümüzdeki dönemde:

• Üretici fiyatları
• Nihai tüketici fiyatları
• Küresel büyüme görünümü

üzerindeki baskının artması bekleniyor.

Reuters,  Modern Diplomacy