Bekir Ağırdır: Değerler, toplumda eskisi kadar açıklayıcı değil

Veri Enstitüsü’nün “Türkiye’nin Değişen Yüzü 2024” araştırması, toplumda son 20 yılda meydana gelen değişimleri anlamaya yönelik önemli bulgular sunuyor. Araştırma, toplumsal değerlerin toplumun dinamiklerini açıklamada artık eskisi kadar belirleyici olmadığını, bunun yerine algıların ve beklentilerin ön plana çıktığını gösteriyor. Çevre duyarlılığı ve toplumsal cinsiyet eşitliği gibi konularda genel bir farkındalık artışı gözlenirken, bireylerin bu farkındalığı günlük yaşamlarında ve toplumsal pratiklerinde hayata geçirmekte zorlandıkları belirtiliyor. Bu durum, bireylerin toplumsal sorunlara mesafeli durma eğiliminde olduklarını ve duyarlılıklarını bireysel alanlarında sınırlı tutarak bir tür savunma stratejisi geliştirdiklerini ortaya koyuyor.

Toplumun, ekonomik, siyasal ve küresel dinamikler doğrultusunda sürekli değiştiği vurgulanıyor. Güncel atmosferin ve siyasi iklimin bireylerin algılarını, duygularını ve tutumlarını doğrudan etkilediği, bu nedenle toplumsal eğilimlerin zamana ve bağlama bağlı olarak değişebileceği ifade ediliyor. Örneğin, belirli bir zaman diliminde muhafazakâr veya milliyetçi bireylerin Kürt meselesine ya da siyasi figürlere yönelik tutumlarının, güncel tartışmalardan etkilenerek farklılaşabileceği belirtiliyor. Bu nedenle, toplumsal bulguların analizinde zaman ve bağlamın dikkate alınması gerektiği vurgulanıyor.

Araştırma, modernlik, değerler ve normlar gibi kavramların da zamana ve toplumsal dinamiklere bağlı olarak değiştiğini ortaya koyuyor. Bir zamanlar modernlik olarak kabul edilen bazı pratiklerin bugün sıradan hale geldiği, bunun da toplumsal algılarda dönüşümlere yol açtığı ifade ediliyor. Örneğin, teknolojinin hızla yaygınlaşmasıyla birlikte, sosyal medya kullanımı, çevrimiçi alışveriş ve dijital bankacılık gibi pratiklerin toplumda geniş bir kesim tarafından benimsendiği, bu süreçlerin toplumsal benzeşmeyi artırdığı gözlemleniyor. Buna karşın, bireylerin farklı konulardaki tutumları ve davranışları arasında belirgin bir ikirciklilik bulunuyor. Toplumda farkındalık artsa da, bireylerin bu duyarlılıklarını gündelik yaşamlarında uygulamakta tereddüt ettikleri görülüyor.

Toplumun analizinde geleneksel kategorilerin, özellikle demografik, kültürel ve sınıfsal sınıflandırmaların açıklayıcılığının azaldığı belirtiliyor. Geleneksel analiz yöntemlerinin, bireylerin çok kimlikli yapısını ve değişken davranışlarını yeterince açıklayamadığı vurgulanıyor. Örneğin, 28 yaşında bir kadın hem beyaz yakalı bir çalışan, hem anne, hem çevre aktivisti, hem de inançlı bir birey olabilir. Bu çok kimliklilik, bireylerin tercihlerini, tutumlarını ve davranışlarını yalnızca bir kategoriye indirgemeyi zorlaştırıyor. Dolayısıyla, bireyleri belirli bir toplumsal gruba veya kategoriye sıkıştırmak yerine, onların farklı kimliklerini ve değişken önceliklerini dikkate almak gerekiyor.

Araştırma, geleneksel analiz yöntemlerinin ötesine geçilerek davranış kümelerine odaklanılması gerektiğini öneriyor. Bireylerin tüketim alışkanlıkları, ilgi alanları ve yaşam tarzı tercihleri gibi pratiklerde, farklı demografik ve kültürel grupların kesiştiği ortak alanlar bulunduğu vurgulanıyor. Örneğin, aynı tüketim veya ilgi alanlarında, farklı demografik gruplardan bireylerin ortak davranışlar sergileyebileceği belirtiliyor. Bu melez davranış alanlarının, toplumun karmaşıklığını anlamada daha açıklayıcı olduğu ifade ediliyor.

Araştırmanın sonuçları, toplumu analiz etmek için yalnızca bir yöntemin yeterli olmadığını, çok yönlü ve disiplinler arası yaklaşımların gerekli olduğunu gösteriyor. Özellikle, demografik, kültürel ve sınıfsal kategorilerin dışında, bireylerin gündelik yaşam pratiklerindeki davranışlarına odaklanmak gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca, toplumun çeşitliliğini ve karmaşıklığını anlamak için daha fazla veri kaynağına, daha kapsamlı analiz yöntemlerine ve daha geniş işbirliklerine ihtiyaç duyulduğu ifade ediliyor.

Sonuç olarak, araştırma, toplumsal analizlerde daha esnek, çok boyutlu ve bağlamsal yaklaşımların benimsenmesi gerektiğini vurguluyor. Toplumun sürekli değişen dinamiklerini anlamak için, mevcut kategorilerin ve analiz yöntemlerinin ötesine geçilmesi gerektiği belirtiliyor.