Kaostan Sonra Düzen Gelir

Son günlerdeki bazı fonlarla ilgili gelişmeler ve alınan bazı kararlar bu konuda yazma vaktinin geldiğini işaret etti. Önümüzdeki süreçte bol miktarda yazılacak konu malzemesi çıkacağa benziyor.

Krizler genelde ben geliyorum derler, bazı bulgular işaret ve göstergedir. Sol kolunuzdaki ağrılar bir kalp sorunu işareti olabilir, boğazınızdaki bir gıcık bir soğuk algınlığını işaret ediyor olabilir. Gereken tedaviler doğru şekilde ve zamanında yapılmazsa bir anda bir kalp krizi yaşanabilir, basit bir üşütme zatürreye dönüşebilir. Bir nebze daha acısı, eğer kanserojen bir kütleye zamanında tedavi uygulanmazsa, hızla vücudu sarabilir ve dönüşü olmayan bir yola girilebilir.

Ekonomide de aynıdır, bazı işaretler vardır ki kriz ben geliyorum der. Döviz kurlarının mesela bazen sıkışıp arkasından bir anda devalüasyon yaşandığı eski günleri birçoğumuz anımsayabilir. Bugünlerdeki fonlarla ilgili en önemli bulgu belki de 4 Kasım 2025 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanı tarafından yapılan bir açıklamada, bazı yatırım fonları üzerinden manipülasyon yapıldığını bildiklerini ifade etmesidir. Bu açıklamadan sonra eğer gereken önlemler zamanında alınmadıysa, sonunda bir anda bazı noktalardan patlak vermesi şaşırtıcı olmaz. Akabinde finansal piyasalarda büyük boyutta yaşadıklarımıza bakınca, aylar önceki açıklamayı bir kol ağrısı mı, boğaz gıcığı mı yoksa kanser belirtisi ile mi kıyaslarsınız buyurun metaforik yaklaşımda siz karar verin.

Aranızdan kaç kişi acaba grafiği bu şekilde olan bir hisseyi bu yükseliş trendindeyken bu noktada hemen alır?  (Rakamlar hayalidir)

Araştırdınız mı şirketi? Sahipleri kim? Şirket ne iş yapar? Finansallarına baktınız mı? Borcu, alacağı, faaliyet kazancı var mı? Defter değeri ne kadar kıyasladınız mı piyasa değeri ile? Sektörde gelecek var mı? Bir senede ne oldu bu şirkete de 100’den 2500’e çıktı diye sorguladınız mı? Ne sonuç çıkardınız?

Yoksa “Kulağıma geldi, hisse bayağı çıkıyor daha da gider” diye düşünüp alır mısınız?

Ya da “kardeşim bu zaten kısa sürede çıkmış çıkacağı kadar daha nereye gidecek? Ne için çıktığı da net belli değil” diye düşünüp dokunmaz mısınız?

Peki ardından sonuç bu olursa ne düşünürsünüz:

Şu bir gerçek, bu fonlarla ilgili gelişmeler halkımızda maalesef birçok insanın sağlığını etkileyecektir, umarım sıkıntılar büyük olmaz.

Çözüm var mı? Paraları geri alabilecekler mi?

Durum karışık. Hisse bazlı fonlara ek, şaşırtıcı şekilde bir de para piyasası fonlarında da sıkıntı yaşandı. Toplamda 131 adet fon işleme kapatıldı ve tasfiye süreci başladı. Alınan bazı kararlar var, mesela tasfiye sürecinde ilk olarak 1 milyon TL’ye kadar hesaplara ödemelerle başlanacak şeklinde.

Halbuki para piyasası fonları risksiz, günü kurtaran ve nakit fonlardır. Ancak bankalarda bu tip fon genel ortalaması %40 civarı getiriyorsa, bir kurumun bu ortalamanın çok üzerinde gelir getirmesi soruşturulacak bir durum yaratmaktadır, özellikle yatırımcının iki kere düşünmesinde fayda vardır, SPK’nın da bir denetleme yürütmesi olumlu karşılanır. Bu fona bir yatırımcı her an kullanabileceği parasını yatırdığı için işleme kapandığında kalan paralarını çekemez ve kullanamaz, ciddi bir nakit akışı sorunu yaratır hem bireysel hem kurumsal anlamda. Bu karara istinaden en azından mağdur yaklaşık 455 bin hesaptan 1 milyon TL’ye kadar PPF hesaplarındaki 199 bin hesabın öncelikli ve kurtarılır olacağı düşünülebilir.

Toplam işleme kapanan fonların büyüklüğü tasfiye kararı alınan 17 Eylül’de yaklaşık 1 trilyon ila 900 milyar TL’den bahsediliyor. 31 Ağustos’taki zirve noktasında yaklaşık 1.3 trilyon TL olan fonlarda bu 15 günde satışlar ve düşüşler olmuş. Şunu anlamak gerekir ki yatırımcılar toplam 900 milyar TL para yatırmadılar, ancak fonların değeri hisse senetlerindeki fiyat yükselişleriyle oralara kadar çıkmıştı. Ana para toplam ne kadardı, yani asıl yatırılan toplam tutar, fonlara yatırılan meblağlardan çıkar ortaya. Hisse ve serbest fonlarda küçük hacimlerle bazı hisse fiyatlarının yükselmesi elbet aynı şirketin işlem görmemiş hisselerinin de değerini arttırır, ve sonuçta bütün fonun değerini arttırır, yani kâğıt üzerindeki bir artıştı bu piyasada balon diye tabir edilen durum.

Tasfiye sürecinde, fonun varlıkları satılır elde edilen nakitler yatırımcıların hesaplarına payları oranında aktarılır, ancak hisse ve serbest fonlarda durum pek iç açıcı değildir nitekim birçok hisse senedinde alıcı olmuyor ve birçok seans taban fiyat görüp hem hisse hem fon değerlerini dibe doğru çekmektedir. Alıcının olmadığı yerde fiyatlar düşer, satış yapılamaz, yapılamayınca da fonun varlığı satılmamış olur, ödenecek para olmaz veya yeterli olmaz. Hangi seviyeden hangi hisseler satılıp ne kadar fon varlığı çıkacak ortaya göreceğiz.

Sevdiğim bazı arkadaşlarım bu fonlardan birini bir sene kadar önce bana anlatmıştı, performans oranı çılgın gibiydi ki henüz tepe noktaya bile varmamıştı. Baktım araştırdım, ben dokunmam dedim, alanın kendi riskinedir şeklinde.

Vicdanen yorum yapmak zor çünkü farklı yerlere çekilip yanlış anlamalara yol açabilir. Farklı sosyal konumda olan insanların yer aldığı bir kaos içindeyiz. Bir yandan garip bir şekilde yükselmiş bazı finansal varlıklar ve bundan muhtemelen haksız kazanç sağlamış birileri, bir yandan varlıkların değeri yüksekken varını yoğunu kazanmak için yatırmış bir kesim, başka bir yandan kolay ve hızlı para kazanmak isteyen ve yatırmış başkaları, henüz fiyatlar düşükken fondan pay alıp ardından çok ciddi değer kazanan fonu satamayanlar ve kârdan zarar edenler, garanti bir fon şeklinde olması gereken para piyasaları fonunda günlük harcamaları sıkışanlar, daha kim bilir nelerle karşılaşabiliriz.

Peki denetleme çalışmadı mı? Bu soruya evet veya hayır demek mümkün değil. Dışarıdan çalışmamış görünüyor olabilir, ancak çalışıp yöneticileri uyarıp gereken tedbirler alınmadıysa o zaman denetimi suçlayamayız, nitekim denetim mekanizması uygulama ve icraat merkezi değildir; uyarır, sonrasında gerekeni uygulamak veya uygulamamak yönetimindir. Bu durumda denetimin zamanında yazılmış ve yönetime verilmiş yazılı raporu bulunması sağlam bir dayanak olur.

Türkiye’de 2500’den fazla yatırım yapılabilir fon var; araştırın, analiz edin, ondan sonra yatırım kararınızı verin. Her söylenene kanmayın, genelde dedikodular veya duyumlar en son size gelip iş işten geçmiş olabilir. Bahsedilen ponzi tipi sistemler başta girenlere kazanç sağlar, zamanla girişler yavaşlarsa ve durursa sistem çöker; hiçbirinin düzgün bir şekilde bittiği görülmemiştir. Bir finansal yatırımda, piyasadaki ortalama getirilerin çok daha üzerinde oranlardan bahsediliyorsa, bu durumu her zaman düşünmek gerekir.

Para piyasaları fonlarındaki sorunun çok daha hızlı çözülmesi gerekir ki atılan adımlar da o yönde. Bazı zararlar oluşabilir, belki o zaman kurumun hatalı işlem yapmış olma ihtimaline karşı hukuken çözmek gerekebilir ancak fonların nihai değeri çok küçük kalırsa ve hatta tasfiye sonrası boşalınca, netice elde etmenin çok kolay olmayacağı bir durum oluşur. Bahsediliyor el konulan mal varlıklarından, bunlar satılıp para fonlara aktarılabilir, ancak ne kadar yetebilir ki, bahsedilen milyarlarca dolar bir büyüklük, ana paraları kurtarmaya yeterli olur mu?

Hisse senedi bazlı fonlar ise her zaman riskli olduklarından daha yukarıda belirttiğim gibi yatırımcının henüz işlem yapmadan alacağı riski bilmesi gerekir; bu yüzden zaten finansal kurumlar dönem dönem müşterisinin finansal bilgisini ve risk iştahını ölçecek sorular sorarlar ve çıkan profile göre hangi finansal araçları kullanabileceği ortaya çıkar; şu andaki durum olağanüstü bir kaos olabilir, ama hisse senedi fiyatı her zaman çıkabilir de inebilir de. Kazanmak ile kaybetmenin kardeş kelimeler olduğunun ve ikisini birden kabullenmenin bilincinde olan yatırımcıların yeridir hisse senetleri ve bunlara bağlı fonlar. Fondaki hisseyi satın alacak kimse yoksa, nakde geçilemez. Daha kolay satılabilir fon içindeki tahtası sığ olmayan büyük şirket hisselerinin toplamı teknik olarak bütün ödemeler için yeterli olmayabilir ki durum öyle görünüyor.

Önemli bir cümle vardır; kaostan sonra düzen gelir.

Kanunların uygulanacağı çerçevede hem fonlarda hem hisselerde manipülasyon yapan kişilerin ve kurumların cezalandırılmaması hem güveni zedeler hem de ileride bu tip benzer durumların tekrarlamasının önünü açabilir. Türkiye Cumhuriyeti’nde herkes aynı kanunlara tabidir ve Devlet bunları eşit şekilde uygulayabilecek güçtedir.

Güven, ekonominin temelidir! Enflasyon, faiz, kurlar, büyüme, vs. rakamlar değil. En azından tasfiyeler ve elemeler sonrası borsa ve fonlar konusunda güvenin artacağını ve riskli olsa dahi yatırımcının nispeten likidite ve derinlik açısından daha güvenli seçeneklere yönleneceğini bekleyebiliriz.

Yabancılar için biraz daha farklı. Güvenin gelmesi daha uzun sürer. Ülkede yapıcı ve kalıcı politik ve ekonomik kararların alınıp ciddiyetle uygulanmasını izlerler. Ayrıca hukukun herkese eşit şekilde ve uygulanıyor olması, stabiliteye önem veren yabancı yatırımcılara güven getirir; sıcak kısa vadeli değil, uzun süreli kalıcı sermayeyi çeker.

Bu fon krizinin ardından belli düzenlemeler akabinde ve kalan kurumlarla, finansal piyasalara özellikle küçük yatırımcının daha düşünerek ve güvenle yaklaşması beklenebilir, ancak insanlarımızı inandırmak ve bu süreci hızlandırmak genel ekonomimiz için olumlu olacaktır. Yatırımcılar ise kısa vadede yüksek riskli çok yüksek getiriler yerine, zamana yayılmış kabul edilebilir kazançlara yönlenmesi genel sağlam bir yapı oluşturur, borsamızda dahil. İnişler çıkışlar her zaman olur, önemli olan ana trendi yakalamaktır, risklerden korunma yani Hedging sistemlerini de her zaman düşünerek.

Artık psikolojiyi düzeltme zamanı…

Fabrizio Casaretto

riskyonet@riskyonet.com 

Yazılarım yatırım tavsiyesi içermez.