YZ Balonu Bakırı da Patlatabilir: Rekor Fiyatların Ardından 1.000 Dolarlık Düşüş Uyarısı

Özet: Yapay zekâ (YZ) yatırımlarının yarattığı talep beklentisi, bakır fiyatlarını rekor seviyelere taşırken küresel metal piyasalarında yeni bir tartışma başladı. Londra Metal Borsası'nın yıllık buluşmasında yatırımcılar, YZ balonunun patlaması halinde bakır talebinin beklentilerin altında kalabileceği uyarısında bulundu. Bazı analistler küresel bakır piyasasında arz fazlası beklerken, yüksek fiyatlar ve ABD'nin gümrük vergisi politikaları da piyasanın görünümünü karmaşıklaştırıyor.

Bakır piyasasında YZ balonu endişesi büyüyor

Küresel emtia piyasalarının en önemli metallerinden bakır, son dönemde yapay zekâ yatırımlarının yarattığı talep beklentisiyle tarihî bir yükseliş yaşadı. Ancak teknoloji hisselerinde artan satış baskısı, bakır piyasasında da geleceğe yönelik iyimser tahminlerin sorgulanmasına neden oluyor.

Geçen hafta Londra'da düzenlenen geleneksel Londra Metal Borsası (LME) etkinliklerinde sektörün gündeminde bakır vardı.

Madencilik şirketleri, metal tüccarları ve yatırımcılar, YZ devriminin önümüzdeki on yılda bakır talebini hızla artıracağı beklentisini tartıştı.

Ancak toplantıların perde arkasında giderek daha fazla dile getirilen farklı bir senaryo da bulunuyordu:

YZ yatırımlarındaki büyüme beklendiği kadar güçlü gerçekleşmezse bakır fiyatları ne olacak?

Financial Times'a konuşan üst düzey bir metal yatırımcısı, YZ sektöründe balon oluşmuş olma ihtimalini yüzde 50'nin üzerinde gördüğünü söyledi.

Yatırımcı, YZ yatırımlarındaki olası bir yavaşlamanın metal fiyatlarını da etkileyeceğini belirterek 2027 yılında ciddi bir piyasa düzeltmesi yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Bu değerlendirme, bakır fiyatlarındaki yükselişin yalnızca mevcut fiziksel talebe değil, gelecekte gerçekleşmesi beklenen büyük yatırımlara da dayandığını gösteriyor.

Veri merkezlerinin bakır talebi hızla artıyor

Bakır, yüksek elektrik iletkenliği nedeniyle modern ekonominin vazgeçilmez hammaddeleri arasında yer alıyor.

Elektrik kablolarından otomobillere, tüketici elektroniğinden büyük inşaat projelerine kadar çok geniş bir kullanım alanı bulunuyor.

Son yıllarda ise YZ veri merkezleri, elektrik şebekeleri ve enerji altyapısı yatırımları bakır talebinin büyümesinde önemli bir unsur haline geldi.

Küresel emtia ticaret şirketi Trafigura'nın metal ve maden analizleri başkanı Graeme Train'e göre veri merkezleri, bakır piyasasının son bir yıldaki en önemli talep hikâyesini oluşturuyor.

Train, veri merkezlerinin 2023 yılında bakır talebindeki büyümeye neredeyse hiçbir katkı sağlamadığını belirtti.

Buna karşılık bu yıl veri merkezlerinden kaynaklanan ilave talebin yaklaşık 350 bin tona ulaşacağını tahmin ediyor.

Dünya genelinde yıllık bakır tüketimi yaklaşık 28 milyon ton seviyesinde bulunuyor.

Dolayısıyla veri merkezlerinin talebi toplam tüketimin henüz sınırlı bir bölümünü oluştursa da büyüme hızı bakımından dikkat çekiyor.

Madencilik şirketleri ve yatırımcılar, önümüzdeki yıllarda YZ altyapısına yapılacak harcamaların bu talebi daha da artırmasını bekliyor.

Ancak bu beklentilerin gerçekleşmesi, teknoloji şirketlerinin veri merkezi yatırımlarını planlandığı ölçekte sürdürmesine bağlı.

Yüksek bakır fiyatları diğer sektörlerde talebi azaltıyor

Bakır fiyatlarındaki yükselişin önemli bir bölümü, gelecekte arz açığı yaşanacağı beklentisinden kaynaklanıyor.

Dünyadaki mevcut madenlerin yaşlanması, cevher kalitesinin düşmesi ve yeni projelerin uzun sürede üretime geçmesi, arz tarafındaki temel sorunlar arasında bulunuyor.

Ayrıca bu yıl bazı büyük madenlerde aşırı hava koşulları ve grevler nedeniyle üretim kesintileri yaşandı.

Ancak fiyatlardaki sert yükselişin olumsuz etkileri de görülmeye başladı.

Trafigura'dan Graeme Train, yüksek bakır fiyatlarının YZ dışındaki sektörlerde talebi baskıladığını belirtti.

Train'e göre bakırın pahalılaşması, bazı sanayi kullanıcılarının tüketimlerini azaltmasına neden oldu.

Bu nedenle YZ veri merkezlerinden gelen ilave talebe rağmen toplam bakır tüketimindeki büyüme sınırlı kaldı.

Bu gelişme, piyasa açısından önemli bir çelişkiye işaret ediyor.

Bir tarafta gelecekte yaşanabilecek büyük arz açığı beklentisi fiyatları yükseltirken diğer tarafta yüksek fiyatlar mevcut talebin büyümesini engelliyor.

Dolayısıyla bakır piyasasının geleceği, yalnızca YZ yatırımlarının büyüklüğüne değil, diğer sektörlerin yüksek fiyatlara ne ölçüde dayanabileceğine de bağlı.

Madencilik devleri bakıra yöneldi

Bakırın teknoloji, enerji ve savunma sanayisi açısından stratejik bir metal haline gelmesi, küresel madencilik sektöründeki yatırım tercihlerini de değiştirdi.

Son iki yılda dünyanın en büyük madencilik şirketleri arasında bakır kaynaklarını artırmaya yönelik birleşme ve satın alma görüşmeleri hız kazandı.

Ancak bu görüşmelerin büyük bölümünden somut sonuç çıkmadı.

Öne çıkan en önemli işlem, Anglo American ile Kanadalı Teck Resources arasında planlanan büyük birleşme oldu.

Madencilik şirketlerinin yönetim kurulları ve yatırımcıları, farklı metallere yayılmış büyüme stratejileri yerine bakır üretimini artırmaya daha fazla önem vermeye başladı.

Finansal piyasalar da bu değişimi ödüllendirdi.

Bakır üretiminde önemli paya sahip BHP ve Freeport-McMoRan gibi şirketlerin hisseleri bu yıl yaklaşık yüzde 25 ile yüzde 33 arasında değer kazandı.

Dünyanın en büyük madencilik şirketi BHP, ağustos ayında bakırın ilk kez demir cevherini geride bırakarak şirketin en önemli kâr kaynağı haline geldiğini açıkladı.

BHP Finans Direktörü Vandita Pant ise şirketin bakıra yönelmesine rağmen demir cevheri, metalürjik kömür ve gübre faaliyetlerine bağlılığını sürdürdüğünü belirtti.

Bakırın stratejik öneminin artması, madencilik şirketleri ile hükümetler arasındaki ilişkileri de güçlendirdi.

Çünkü bakır artık yalnızca sanayi üretimi için değil, elektrik şebekeleri, teknoloji altyapısı ve savunma yatırımları açısından da kritik bir kaynak olarak değerlendiriliyor.

YZ yatırımlarının önündeki engel çip değil, bakır mı?

Madencilik sektöründeki bazı yöneticilere göre YZ teknolojilerinin büyümesini sınırlayabilecek en önemli unsur çip üretimi veya sermaye yetersizliği olmayabilir.

Asıl sorun, gerekli elektrik altyapısını kurmak için yeterli bakırın bulunamaması olabilir.

Yeni bir bakır madeninin keşiften üretime geçmesi uzun yıllar alabiliyor.

Mevcut madenlerde üretimi artırmak da önemli yatırımlar gerektiriyor.

Bu nedenle YZ veri merkezlerine yönelik talebin hızla artması halinde bakır arzının aynı hızda büyümesi mümkün olmayabilir.

Ancak piyasanın karşı karşıya bulunduğu temel soru, bu büyük talep artışının gerçekten gerçekleşip gerçekleşmeyeceği.

Teknoloji hisselerinde son dönemde yaşanan sert satışlar, yatırımcıların YZ harcamalarının ekonomik getirilerini sorgulamaya başladığını gösteriyor.

Eğer teknoloji şirketleri veri merkezi yatırımlarını azaltır veya ertelemeye başlarsa bakır talebi de mevcut tahminlerin altında kalabilir.

Bu durumda gelecekte yaşanacağı varsayılan arz açığı beklenenden daha geç ortaya çıkabilir.

Macquarie: Bakır piyasasında birkaç yıl daha arz fazlası görülebilir

Bakır fiyatlarının yükselişini sorgulayan kurumlar arasında Macquarie de bulunuyor.

Macquarie analisti Alice Fox, LME Haftası kapsamında düzenlenen bir bilgilendirme toplantısında fiyatların mevcut arz-talep koşullarının önüne geçtiğini söyledi.

Fox, geçen yıl küresel bakır piyasasında büyük bir arz fazlası bulunduğunu hatırlattı.

Macquarie, önümüzdeki birkaç yıl boyunca da dünya genelinde bakır arzının talebin üzerinde kalabileceğini öngörüyor.

Bu değerlendirme, yakın gelecekte büyük bir bakır kıtlığı yaşanacağı beklentisine karşı farklı bir bakış açısı sunuyor.

Macquarie'nin yayımladığı analizde, teknoloji yatırımlarının artmasının toplam bakır talebini destekleyeceği kabul ediliyor.

Ancak planlanan YZ veri merkezlerinin ve bunları destekleyecek elektrik altyapısının ölçeğine ilişkin aşağı yönlü risklerin büyüdüğü vurgulanıyor.

Başka bir ifadeyle, teknoloji şirketlerinin açıkladığı yatırım planlarının tamamının hayata geçirilmesi garanti değil.

Bu yatırımların ertelenmesi veya küçültülmesi, bakır talebine ilişkin mevcut tahminleri değiştirebilir.

Bakır fiyatlarında 1.000 dolarlık düşüş uyarısı

Londra'daki sektör toplantılarında bazı yatırımcılar, bakır fiyatlarında kısa vadeli bir düzeltme yaşanabileceği görüşünü dile getirdi.

Financial Times'a konuşan üst düzey bir yatırımcı, bakırın bu yıl ton başına yaklaşık 15 bin dolara yaklaşan zirvesinden 1.000 dolara kadar gerileyebileceğini belirtti.

Bu senaryo, zirve seviyeye kıyasla yaklaşık yüzde 6,7'lik bir düşüş anlamına geliyor.

Ancak bu tahmin, sektörün genel beklentisini değil, belirli bir yatırımcının olası fiyat düzeltmesine ilişkin değerlendirmesini yansıtıyor.

Bazı piyasa katılımcıları ise risklerin yalnızca YZ sektöründen kaynaklanmadığını düşünüyor.

Yüksek faiz oranları, enflasyon ve ABD kamu borcundaki hızlı artış da metal fiyatları üzerinde baskı oluşturabilecek gelişmeler arasında sayılıyor.

Bir yatırımcı, metal piyasalarındaki iyimserliğin önemli bölümünün YZ yatırımlarına bağlı olduğunu belirtti.

Başka bir sektör temsilcisi ise yatırımcıların birbirlerinin beklentilerini tekrar ederek ortak bir iyimserlik oluşturduğunu savundu.

Bu görüşe göre bakır piyasasında sert bir fiyat düzeltmesi yaşanabileceği yönündeki karşıt beklentiler giderek daha fazla dile getirilmeye başlandı.

ABD'nin gümrük vergisi tehdidi bakır stoklarını değiştirdi

Bakır piyasasında fiyatların yükselmesine katkıda bulunan bir başka unsur da ABD'nin ticaret politikaları.

Washington'ın bakır ithalatına yeni gümrük vergileri uygulayabileceği beklentisi, fiziksel metal stoklarının coğrafi dağılımını önemli ölçüde değiştirdi.

Tüccarlar, olası tarifelerden etkilenmemek amacıyla büyük miktarda bakırı ABD'ye yönlendirdi.

Bu durum, ABD dışındaki piyasalarda yapay bir arz sıkışıklığı yarattı.

Ekim ayının son haftasında Londra Metal Borsası ve Comex depolarındaki toplam bakır stoklarının yaklaşık yüzde 90'ı ABD'de bulunuyordu.

İki yıl önce bu oran yalnızca yüzde 20 civarındaydı.

Bu olağanüstü değişim, fiziksel bakırın önemli bölümünün ABD depolarında yoğunlaştığını gösteriyor.

Macquarie'ye göre ABD'nin gümrük vergisi tehdidinin ortadan kalkması halinde depolardaki bakır stokları hızla el değiştirebilir.

Böyle bir gelişme, ABD'de biriken metalin yeniden diğer piyasalara yönelmesine neden olabilir.

Macquarie, bu senaryoda fiziksel stokların hızla tasfiye edilmesinin veya farklı pazarlara taşınmasının fiyatlar üzerinde baskı yaratabileceği uyarısında bulunuyor.

Dolayısıyla bakır fiyatlarının bugünkü seviyeleri yalnızca sanayi talebini değil, ABD'nin ticaret politikasının yarattığı stok hareketlerini de yansıtıyor.

YZ balonu patlasa bile uzun vadeli bakır talebi artabilir

Kısa vadeli risklere rağmen madencilik sektörünün önde gelen yöneticileri, bakırın uzun vadeli görünümüne ilişkin iyimserliklerini koruyor.

Bu görüşün temelinde bakır arzını artırmanın fiziksel ve ekonomik açıdan zor olması yatıyor.

Yeni madenlerin geliştirilmesi uzun zaman alırken mevcut tesislerdeki üretim artışları da sınırlı kalabiliyor.

Bu nedenle YZ yatırımlarında geçici bir yavaşlama yaşansa bile elektrikli araçlar, enerji şebekeleri, savunma sanayisi ve elektrifikasyon yatırımlarının bakır talebini desteklemesi bekleniyor.

Freeport-McMoRan Üst Yöneticisi Kathleen Quirk, bakır talebindeki büyümenin doğrusal bir seyir izlemeyeceğini söyledi.

Quirk, süreç içerisinde çeşitli zorluklar yaşanabileceğini kabul etmekle birlikte uzun vadeli talep eğiliminin olumlu olduğunu belirtti.

Anglo American Üst Yöneticisi Duncan Wanblad da arz ile talep arasındaki fark kapanmadığı sürece bakır fiyatlarının mevcut seviyelerine yakın bir destek bulabileceğini savundu.

Wanblad'a göre gelecekteki talebi karşılayacak yeterli üretim kapasitesi oluşturulana kadar arz tarafındaki sınırlamalar fiyatları desteklemeyi sürdürebilir.

Bu görüşler, kısa vadeli fiyat düzeltmesi ihtimali ile uzun vadeli talep artışı beklentisinin birbirini dışlamadığını gösteriyor.

Bakır bugün pahalı, peki yarının ihtiyacını karşılamak için yeterince pahalı mı?

Metal ticaret şirketi Centalion'un kıdemli tüccarı Loic Jonchery, bakır piyasasının karşı karşıya bulunduğu ikilemi dikkat çekici bir değerlendirmeyle özetledi.

Jonchery'ye göre bakır bugünkü piyasa koşulları açısından pahalı.

Ancak asıl soru, mevcut fiyatların gelecekte ihtiyaç duyulacak yeni maden yatırımlarını teşvik etmek için yeterince yüksek olup olmadığı.

Çünkü bakır fiyatları kısa vadede gerilese bile gelecekteki üretimi artıracak yatırımların bugünden yapılması gerekiyor.

Bu yatırımların gecikmesi, YZ ve elektrifikasyon talebinin yeniden hızlanması halinde daha ciddi arz sorunlarına yol açabilir.

Öte yandan fiyatların gelecekteki talep beklentilerine göre aşırı yükselmesi, bugünkü tüketimi azaltarak piyasada geçici arz fazlası yaratabilir.

Bakır piyasasının temel çelişkisi de burada ortaya çıkıyor.

Sonuç: Bakır piyasasında beklentiler ile gerçek talep arasındaki fark büyüyor

Bakır fiyatlarındaki yükselişin arkasında güçlü bir uzun vadeli hikâye bulunuyor.

YZ veri merkezleri, elektrikli araçlar, enerji şebekeleri ve savunma sanayisi yatırımları önümüzdeki yıllarda bakır tüketimini artırabilir.

Buna karşılık yeni madenlerin üretime geçmesinin uzun zaman alması, gelecekte arz açığı yaşanabileceği beklentisini güçlendiriyor.

Ancak kısa vadede farklı bir tablo ortaya çıkıyor.

Macquarie gibi kurumlar küresel piyasada birkaç yıl daha arz fazlası görülebileceğini savunurken, yüksek fiyatların YZ dışındaki sektörlerde talebi baskıladığı belirtiliyor.

ABD'nin olası gümrük vergilerinin yarattığı stok hareketleri de fiyatların mevcut arz-talep koşullarını ne ölçüde yansıttığı sorusunu gündeme getiriyor.

Bakır piyasasının önündeki temel risk, YZ yatırımlarının beklenen hızda büyümemesi halinde fiyatların gelecekteki talep beklentilerine göre fazla yükselmiş olduğunun ortaya çıkması.

Bununla birlikte YZ yatırımlarındaki olası bir yavaşlama, uzun vadeli bakır talebinin tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor.

Bu nedenle metal piyasalarında kısa vadeli sert fiyat düzeltmeleri ile uzun vadeli arz sıkıntısı beklentisi aynı anda gündemde kalabilir.

Yatırımcıların yanıt aradığı soru artık yalnızca bakıra ne kadar ihtiyaç duyulacağı değil, bu ihtiyacın ne zaman gerçek talebe dönüşeceği.

FT

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.