Türkiye “Orta Koridor”u Öne Çıkarıyor: Hürmüz’e Alternatif Arayışı

Türkiye, artan jeopolitik riskler ve Orta Doğu’daki savaşın yarattığı belirsizlik ortamında, Asya ile Avrupa arasındaki ticaretin merkezine yerleşme hedefini hızlandırıyor. Ankara’nın “Orta Koridor” olarak adlandırdığı kara ve demiryolu hattı, Hürmüz Boğazı gibi kritik deniz geçitlerine alternatif olarak öne çıkarılıyor. Ancak proje ciddi lojistik ve siyasi engellerle karşı karşıya.

Türkiye’den Stratejik Ticaret Hamlesi

Türkiye , küresel ticaret ve enerji akışlarının yeniden şekillendiği bir dönemde kendisini güvenli bir transit merkez olarak konumlandırmaya çalışıyor.

Bu stratejinin merkezinde yer alan “Orta Koridor”, Çin’den Avrupa’ya uzanan ve Kafkasya üzerinden Türkiye’ye bağlanan kara güzergâhını ifade ediyor. Girişim, özellikle Strait of Hormuz çevresinde artan gerilimle birlikte daha fazla önem kazandı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan , Türkiye’nin bu süreçte “güvenli liman” olarak öne çıktığını vurgulayarak, küresel krizlerin ülke için yeni fırsatlar yaratabileceğini belirtti.

Ermenistan Sınırı Kilit Rol Oynuyor

Projenin en kritik ayaklarından biri, Türkiye’nin 1993’ten bu yana kapalı olan Armenia sınırının yeniden açılması.

Alican sınır kapısında son dönemde yapılan teknik hazırlıklar, sürecin hızlandığını gösteriyor. Sınırın açılması halinde Türkiye ile Azerbaijan arasında Ermenistan üzerinden doğrudan kara bağlantısı sağlanacak.

Bu hat, ABD destekli “Trump Route for International Peace and Prosperity” (TRIPP) projesinin de temelini oluşturuyor. Proje, aynı zamanda Ermenistan-Azerbaycan normalleşmesini desteklemeyi hedefliyor.

Deniz Yolu ile Rekabet: Süre Avantajı

Orta Koridor’un en önemli avantajı, taşımacılık süresini ciddi şekilde kısaltma potansiyeli: Deniz yolu: yaklaşık 40 gün Orta Koridor: 12–15 gün Eski Başbakan Binali Yıldırım , Avrupa-Asya ticaretinin yıllık 3 trilyon dolar seviyesinde olduğunu hatırlatarak, mevcut taşımaların büyük kısmının hâlâ deniz yoluyla yapıldığını vurguladı.

Avrupa’dan Destek Sinyalleri

Avrupa Birliği de alternatif ticaret yollarına sıcak bakıyor.

AB Komiseri Marta Kos , Türkiye’yi “kritik ortak” olarak nitelendirirken Orta Koridor’un genişletilmesini “oyun değiştirici” olarak tanımladı.

İki Büyük Proje: Orta Koridor ve Kalkınma Yolu

Türkiye’nin vizyonu iki ana projeye dayanıyor: 1. Kalkınma Yolu Projesi Körfez’i Avrupa’ya bağlayacak kara ve demiryolu hattı Yüksek maliyet ve güvenlik riskleri nedeniyle erken aşamada Iraq üzerinden geçmesi nedeniyle riskli 2. Orta Koridor ve TRIPP Projesi Kafkasya üzerinden Türkiye-Azerbaycan bağlantısı Ermenistan üzerinden geçecek yeni hatlarla kapasite artışı ABD destekli diplomatik süreçle bağlantılı

Zorluklar: Lojistik ve Jeopolitik Engeller

Projeye yönelik beklentilere rağmen önemli sorunlar var: Altyapı eksiklikleri: Hazar geçişlerinde yavaşlık, farklı demiryolu standartları Gümrük süreçleri: Çok sayıda sınır geçişi nedeniyle gecikmeler Rekabet: Russia üzerinden geçen kuzey hattı hâlâ baskın Güvenlik riskleri: Iran yakınlığı nedeniyle kırılganlık JPMorgan raporuna göre bu güzergâh “herkesin ihtiyaç duyduğu ama az kişinin kullandığı” bir rota olmaya devam ediyor.

Türkiye’nin Jeopolitik Avantajı

Türkiye, hem Ukrayna savaşı hem de İran merkezli gerilimlerde doğrudan taraf olmaktan kaçınarak kendisini dengeleyici bir aktör olarak konumlandırdı.

Ancak Russia ile yaşanan rekabet ve bölgesel güç dengeleri, projenin geleceğini doğrudan etkiliyor. Devlet Başkanı Vladimir Putin ’in Ermenistan’a yönelik uyarıları bu riskleri ortaya koyuyor.

Enerji Koridoru Olarak Türkiye

Türkiye halihazırda önemli bir enerji geçiş noktası: Boğazlardan günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol geçiyor Bakü-Ceyhan hattı günlük 1,2 milyon varil taşıyor Gelecekte Trans-Hazar doğalgaz hattı gibi projelerle bu rolün daha da güçlenmesi bekleniyor.

Sonuç: Büyük Hedef, Zor Gerçeklik

Türkiye’nin Orta Koridor hamlesi, küresel ticaretin yeniden şekillendiği bir dönemde stratejik bir fırsat sunuyor.

Ancak: Bölgesel siyasi dengeler Altyapı eksiklikleri Finansman ihtiyacı gibi faktörler, projenin kısa vadede Hürmüz gibi deniz geçitlerine gerçek bir alternatif olmasını zorlaştırıyor.

Yine de Ankara, jeopolitik konumunu avantaja çevirerek uzun vadeli bir lojistik merkez olma hedefinden vazgeçmiş değil.

John Paul Rathbone, FT

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail.com