Türkiye hukukun üstünlüğünde 173 ülke arasında 149’uncu sırada

International IDEA tarafından yayımlanan Küresel Demokrasi Durumu 2026 raporunda Türkiye, hukukun üstünlüğü kategorisinde 173 ülke arasında 149’uncu sırada yer aldı. Türkiye, hukukun üstünlüğünü oluşturan dört alt göstergenin tamamında “düşük performans” grubunda değerlendirildi. Dünya Adalet Projesi’nin (WJP) ayrı endeksi de Türkiye’nin hukuk alanındaki zayıf konumuna işaret ediyor.

Uluslararası Demokrasi ve Seçim Yardımı Enstitüsü’nün (International IDEA) yayımladığı Küresel Demokrasi Durumu 2026 raporunda Türkiye, hukukun üstünlüğü alanında küresel sıralamanın alt sıralarında yer aldı.

Stockholm merkezli hükümetler arası kuruluşun raporuna göre Türkiye, sıfır ile bir arasında hesaplanan hukukun üstünlüğü göstergesinde 0,229 puan aldı.

Bu sonuçla Türkiye, Kamerun ile birlikte 173 ülke arasında 149’uncu sıraya yerleşti.

Raporda ölçümlerdeki istatistiksel belirsizlik de dikkate alınırken, Türkiye’nin tahmini sıralama aralığı 145 ile 155 olarak hesaplandı.

Dört göstergenin tamamında düşük performans

International IDEA hukukun üstünlüğünü dört temel faktör üzerinden değerlendiriyor:

• Yolsuzluğun bulunmaması

• Yargı bağımsızlığı

• Kişisel bütünlük ve güvenlik

• Yasaların öngörülebilir biçimde uygulanması

Raporda Avrupa değerlendirmesi kapsamında Türkiye, Azerbaycan ve Rusya, bu dört göstergenin tamamında “düşük performans” gösteren ülkeler arasında yer aldı.

Türkiye’nin diğer demokrasi göstergelerindeki performansı da küresel sıralamanın alt yarısında kaldı.

Haklarda 135’inci, katılımda 137’nci

Türkiye, haklar kategorisinde 0,317 puanla 135’inci, katılım kategorisinde ise 0,398 puanla 137’nci sırada yer aldı.

Ülkenin dört ana kategori arasındaki en yüksek sıralaması temsil alanında gerçekleşti.

Türkiye, temsilde 0,435 puanla 103’üncü sıraya yerleşti.

International IDEA, temsil, haklar, hukukun üstünlüğü ve katılım kategorilerini birleştirerek tek bir genel “demokrasi sıralaması” oluşturmuyor. Bunun yerine her alan seçimler, temel özgürlükler, yargı bağımsızlığı ve yurttaş katılımı gibi farklı göstergeler üzerinden ayrı ayrı değerlendiriliyor.

Rapordaki sonuçlar 2025 yılı sonuna kadar olan verilere dayanıyor.

Hakan Kara: Türkiye başka bir hukuk endeksinde de alt sıralarda

Türkiye’nin hukukun üstünlüğü alanındaki görünümü yalnızca International IDEA’nın çalışmasıyla sınırlı değil.

Eski Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başekonomisti Prof. Dr. Hakan Kara, Dünya Adalet Projesi’nin (World Justice Project-WJP) Hukukun Üstünlüğü Endeksi sonuçlarını paylaşarak Türkiye’nin uluslararası sıralamadaki konumuna dikkat çekti.

Kara, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Hukukun üstünlüğü endeksinde bizden iyi durumda olan bazı ülkeler” ifadesini kullanarak Türkiye’nin üzerinde yer alan ülkelerden örnekler verdi.

Kara’nın sıraladığı ülkeler arasında El Salvador, Zambiya, Angola ve Belarus da bulunuyor.

WJP’nin 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde Türkiye’nin puanı bir önceki yıla göre yüzde 1,9 geriledi.

Türkiye aynı çalışmada, WJP’nin Doğu Avrupa ve Orta Asya olarak sınıflandırdığı bölgesel grupta sondan ikinci sırada yer aldı.

Böylece International IDEA’nın son raporunda ortaya çıkan tablo, farklı bir metodoloji kullanan WJP endeksinin sonuçlarıyla da benzer bir görünüm ortaya koyuyor.

Bununla birlikte iki endeksin doğrudan aynı sıralama olarak değerlendirilmemesi gerekiyor. International IDEA ile Dünya Adalet Projesi farklı metodolojiler, göstergeler ve ülke gruplandırmaları kullanıyor.

Ancak her iki çalışmanın ortak noktası, Türkiye’nin hukukun üstünlüğü alanında uluslararası karşılaştırmalarda alt sıralarda yer alması.

Hukukun üstünlüğü dünyada da en zayıf alan

International IDEA raporuna göre hukukun üstünlüğü yalnızca Türkiye açısından değil, 2025 yılında küresel ölçekte de dört ana demokrasi kategorisi arasındaki en zayıf alan oldu.

Değerlendirilen 173 ülkenin 71’i, yani yüzde 41’i, hukukun üstünlüğünde düşük performans grubunda sınıflandırıldı.

Ayrıca 29 ülkede hukukun üstünlüğü performansı beş yıl öncesine göre geriledi.

Raporun genel değerlendirmesinde demokratik gerileme yaşayan ülkelerin sayısının iyileşme kaydedenlerden daha fazla olduğu belirtildi.

2020 ile karşılaştırıldığında 98 ülke, yani değerlendirilen ülkelerin yüzde 57’si, demokratik performans göstergelerinden en az birinde gerileme yaşadı.

Buna karşılık 55 ülke, en az bir göstergede iyileşme kaydetti.

En yaygın bozulma ifade özgürlüğünde

International IDEA’nın verilerine göre en yaygın gerileme ifade özgürlüğünde görüldü.

İfade özgürlüğü göstergesi 42 ülkede kötüleşirken, ülkelerin yüzde 23’ünde basın özgürlüğünde gerileme tespit edildi.

Adalete erişim göstergesi ise ülkelerin yüzde 18’inde geriledi.

International IDEA, demokratik performans ile silahlı çatışmalar arasındaki ilişkiyi de inceledi.

Rapora göre bazı demokratik prosedürlere sahip olmasına rağmen etkili siyasi rekabetin veya uygulanabilir hakların bulunmadığı ülkeler, tarihsel olarak hem yerleşik demokrasilere hem de tamamen otokratik rejimlere kıyasla daha sık çatışmalara dahil oldu.

Ancak kuruluş, demokrasi ile çatışma arasındaki ilişkinin karmaşık olduğunu vurgularken Türkiye açısından herhangi bir çatışma tahmininde bulunmadı.

Rapora göre 2025 yılında dünya genelinde 65 şiddetli çatışma kaydedildi. Bu sayı, Uppsala Conflict Data Program’ın 1946’da başlayan veri serisindeki en yüksek seviyeye işaret etti.

International IDEA nedir?

International IDEA, demokratik kurumların ve süreçlerin geliştirilmesi üzerine çalışan, merkezi Stockholm’de bulunan hükümetler arası bir kuruluş.

35 üye devlete sahip kuruluşun demokrasi endeksleri 173 ülkeyi kapsıyor ve ülkelerin demokratik performansındaki değişimleri uzun dönemli göstergeler üzerinden takip ediyor.

Stockholm Center for Freedom, Karar, World Justice Project