Savunma Bütçesinde Büyük Sıçrama: MSB’nin Kaynağı 5 Yılda Dolar Bazında 3’e Katlandı

2027-2029 Orta Vadeli Programı, Türkiye’nin savunma harcamalarında belirgin bir artışa hazırlandığını ortaya koydu. Millî Savunma Bakanlığı’nın 2027 ödenek tavanı bir önceki yılın bütçesine göre %86 artışla 1,53 trilyon TL’ye çıkarken, artışın büyük bölümünün mal ve hizmet alımlarından kaynaklanması Eurofighter ödemelerini gündeme getirdi. MSB bütçesi beş yılda dolar bazında yaklaşık üç katına çıkarken, yüz milyarlarca liralık Savunma Sanayii Destekleme Fonu’nun güncel büyüklüğü ise belirsizliğini koruyor.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklanan 2027-2029 Orta Vadeli Programı'nda savunmaya ayrılan kaynaklardaki hızlı yükseliş dikkat çekti.

OVP'de kamu kurumları için belirlenen ödenek teklif tavanları genellikle yıl sonunda hazırlanan merkezi yönetim bütçesinin temelini oluşturuyor. Yeni rakamlar, Türkiye'nin önümüzdeki üç yılda savunma harcamalarına daha fazla kaynak ayırmaya hazırlandığını gösteriyor.

MSB bütçesinde bir yılda %86 artış

OVP'ye göre Millî Savunma Bakanlığı'na 2027 yılı için 1 trilyon 532 milyar 647 milyon TL ödenek tavanı ayrıldı.

Bu rakam mevcut kur üzerinden yaklaşık 31,65 milyar dolara karşılık geliyor.

MSB'nin 2026 bütçesi 822 milyar TL düzeyindeydi. Buna göre Bakanlığın bütçesi sadece bir yılda nominal olarak yaklaşık %86 artacak.

OVP projeksiyonlarına göre MSB'ye ayrılacak kaynak 2028'de 1 trilyon 799 milyar TL'ye, 2029'da ise 2 trilyon 65 milyar TL'ye ulaşacak.

Böylece 2026 ile 2029 arasında Bakanlığın nominal bütçesindeki toplam artış yaklaşık %151 olacak.

MSB'nin 2027 yılında genel bütçeli kamu idareleri içindeki payı da %6,1'e yükseliyor. Aynı oran 2023 yılında %4,1 seviyesindeydi.

Mal ve hizmet alımlarında dikkat çekici sıçrama

2027 bütçe projeksiyonunun en dikkat çekici tarafı ise harcamaların bileşimi.

MSB'nin 1,53 trilyon TL'lik ödenek tavanının yaklaşık 936 milyar TL'sinin mal ve hizmet alım giderlerine, 501 milyar TL'sinin ise personel giderlerine ayrılması planlanıyor.

Böylece mal ve hizmet alımlarına ayrılan kaynak personel harcamalarının neredeyse iki katına çıkacak.

2026 bütçesinde ise tablo oldukça farklıydı. Personel giderleri için 395 milyar TL, mal ve hizmet alımları için 362 milyar TL ayrılmıştı.

Dolayısıyla 2027'deki bütçe artışının önemli bölümünün personelden değil, savunma sistemleri ve diğer mal ve hizmet alımlarından kaynaklandığı görülüyor.

Eurofighter ödemesi bütçeye mi giriyor?

Mal ve hizmet alımları kalemindeki olağanüstü yükseliş, Eurofighter savaş uçaklarının maliyetini gündeme getirdi.

Cumhuriyet'e konuşan uzmanlar, iki harcama kalemi arasındaki makasın hızla açılmasını “Eurofighter bedeli” ile ilişkilendiriyor.

Türkiye, İngiltere ile geçtiğimiz yıl 20 Eurofighter savaş uçağı alımı konusunda anlaşmaya varmıştı.

Açıklanan anlaşma bedeli yaklaşık 5,4 milyar sterlin. Kaynakta bunun yaklaşık 350 milyar TL'ye karşılık geldiği belirtiliyor.

Dolayısıyla uçakların ödeme takviminin 2027 bütçesine yansıması halinde, mal ve hizmet alımları kalemindeki güçlü artışın önemli bölümünü açıklayabileceği değerlendiriliyor.

Ancak OVP'deki bütçe tablolarında artışın ne kadarının doğrudan Eurofighter alımından kaynaklandığına ilişkin ayrı bir kalem bulunmuyor.

Cevdet Yılmaz: Savunma harcamalarını %229 artırıyoruz

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın OVP sunumunda verdiği bir başka rakam ise dikkat çekti.

Yılmaz şöyle konuştu:

“Savunma sanayisinde kendi teknolojisini geliştiren, kendi ihtiyaçlarını karşılayabilen ve yüksek katma değer üreten bir Türkiye hedefliyoruz. Bu kapsamda savunma harcamalarını yüzde 229 artırıyoruz. Güvenliğin olmadığı yerde ne kalkınma ne demokrasi olur.”

Ancak açıklanan MSB bütçe rakamları tek başına %229'luk bir artışı göstermiyor.

MSB bütçesi 2026'dan 2027'ye %86, 2026'dan 2029'a ise yaklaşık %151 yükseliyor.

Bu nedenle Yılmaz'ın sözünü ettiği %229'luk artışın yalnızca MSB bütçesini değil, Savunma Sanayii Başkanlığı ve Savunma Sanayii Destekleme Fonu gibi diğer savunma kaynaklarını da kapsayan daha geniş bir hesaplamaya dayandığı değerlendiriliyor.

SSB bütçesi artıyor, asıl soru SSDF

OVP'de Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı'nın bütçesine ilişkin rakamlar yer alıyor.

SSB'nin bütçesinin 2026'ya göre %39 artışla 2 milyar 158 milyon TL'ye yükselmesi öngörülüyor.

Ancak Türkiye'nin savunma finansmanında önemli bir başka kaynak olan Savunma Sanayii Destekleme Fonu'nun (SSDF) güncel büyüklüğü konusunda aynı ölçüde ayrıntılı bilgi bulunmuyor.

1985 yılında kurulan fonun amacı, SSB faaliyet raporlarında Türk Silahlı Kuvvetleri'nin modernizasyonunun sağlanması ve modern bir savunma sanayisinin kurulması için gerekli kaynakların oluşturulması olarak tanımlanıyor.

Ancak SSB raporlarında SSDF'ye ilişkin bazı finansal verilerin “gizlilik gerekçesiyle” kamuoyuyla paylaşılmadığı belirtiliyor.

2024'te SSDF'ye 215 milyar TL toplandı

Fonun büyüklüğüne ilişkin ulaşılabilen önemli verilerden biri Sayıştay'ın SSB hakkındaki 2024 raporunda bulunuyor.

Rapora göre SSDF'nin başlıca gelir kaynakları arasında gelir vergisi, kurumlar vergisi, motorlu taşıtlar vergisi ile veraset ve intikal vergisinden aktarılan paylar bulunuyor.

2024 yılında SSDF için 215 milyar TL gelir elde edildi.

Bunun yaklaşık 168 milyar TL'si mal ve hizmet alım giderlerinde kullanıldı.

Rakamın büyüklüğü dikkat çekici. Aynı yıl MSB'ye ayrılan bütçe yaklaşık 440 milyar TL seviyesindeydi. Dolayısıyla SSDF'ye aktarılan kaynak, MSB'nin merkezi bütçeden aldığı kaynağın neredeyse yarısına ulaşıyordu.

Buna karşılık kaynakta, sonraki yıllara ilişkin güncel SSDF verilerine ulaşılamadığı belirtiliyor.

Savunma bütçesi dolar bazında 5 yılda üç katına çıktı

Savunmaya ayrılan kaynağın büyüklüğü dolar bazında değerlendirildiğinde de güçlü bir yükseliş görülüyor.

2023 yılında MSB bütçesi 182 milyar TL, SSB bütçesi ise 344 milyon TL seviyesindeydi.

Kaynakta yapılan hesaplamaya göre bu iki kurumun bütçelerinin toplamı Ocak 2023 döviz kuru üzerinden yaklaşık 9,7 milyar dolar seviyesindeydi.

2027 için MSB'ye ayrılan kaynağın tek başına yaklaşık 31,65 milyar dolara ulaşması, Bakanlık bütçesinin dolar bazında beş yılda yaklaşık üç katına çıktığını gösteriyor.

Aynı dönemde MSB'nin genel bütçeli kamu idareleri içindeki payı da %4,1'den %6,1'e yükselmiş olacak.

Bölgesel savaşlar ve NATO hedefi harcamaları yukarı çekiyor

Savunma harcamalarındaki yükseliş, Türkiye'nin çevresindeki güvenlik ortamının giderek daha kırılgan hale geldiği bir döneme denk geliyor.

Ortadoğu'daki savaşlar, İran ve Körfez çevresindeki gerilim, Suriye ve Karadeniz'deki güvenlik riskleri savunma harcamaları üzerindeki baskıyı artırıyor.

Buna paralel olarak Türkiye'nin yerli savunma sanayisine yaptığı yatırımlar ve yeni savaş uçağı gibi büyük ölçekli tedarik programları da bütçedeki yükselişi destekliyor.

Artış aynı zamanda NATO bünyesinde savunma harcamalarının milli gelire oranının yükseltilmesine yönelik hedeflerle de paralellik gösteriyor.

OVP rakamları bu açıdan Türkiye'nin önümüzdeki yıllarda savunmaya ayırdığı kaynakları belirgin biçimde artırmayı planladığını ortaya koyuyor.

Ancak toplam savunma harcamasının gerçek büyüklüğünü hesaplamak için yalnızca MSB bütçesine bakmak yeterli değil.

MSB ve SSB bütçeleri kamuoyuna açıkken, yüz milyarlarca liralık kaynağın yönetildiği SSDF'nin güncel gelir ve harcamalarına ilişkin ayrıntılı verilerin kamuoyuyla paylaşılmaması, toplam savunma harcamalarının büyüklüğü konusunda önemli bir soru işareti yaratıyor.

Cumhuriyet