ABD'de ara seçimlerde oy verme işlemi başladı.. Cumhuriyetçilerin ve Demokratların ekonomik vaatleri neler?

3 Kasım'da yapılması planlanan Kongre ara seçimlerinde ekonomi dosyası ağırlığını belirgin bir şekilde hissettiriyor. Enerji fiyatları, vergiler ve sağlık hizmetleri gibi yaşam maliyetine ilişkin konular, Amerikalı seçmenlerin odağında yer alıyor.

Bu seçimler, Temsilciler Meclisi ve Senato'nun yapısını şekillendirerek Amerikalı seçmenlere günlük yaşamlarını etkileyen politikalar hakkındaki tutumlarını ifade etme imkanı sunuyor. Bu durum, nihayetinde Başkan Donald Trump yönetiminin çeşitli ekonomik konulardaki kararlarını doğrudan etkileyecektir.

En son resmi ABD verileri, enerji piyasalarında şoka neden olan ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşı öncesindeki Şubat ayındaki %2,4'lük seviyeye kıyasla, geçtiğimiz Eylül ayında yıllık enflasyonun %3,7'ye yükseldiğini gösteriyor (Ağustos ayındaki %3,4'ün ardından).

İran savaşının ardından küresel piyasada motorin (dizel) arzının azalması, Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre galon başına 6,53 doları aşarak fiyatların hızla tırmanmasına yol açtı. Bu durum ABD'deki nakliye ve üretim maliyetlerini artırarak genel fiyat seviyelerinin yükselmesine katkıda bulundu.

Tırmanan enflasyon karşısında ABD Merkez Bankası (Fed), Eylül ayında politika faizini çeyrek puan artırarak %3,75 - %4 bandına çekti ve dün (Çarşamba) yaptığı toplantıda faizleri sabit tuttu. Bu karar, enerji fiyatlarındaki artışla birleştiğinde, milyonlarca Amerikalı için kişisel ve konut kredisi maliyetlerini yüksek seviyelerde tutarak yaşam maliyeti baskılarını artırıyor.

Dikkat çekici bir şekilde, ABD'li enerji şirketleri İran savaşının ardından yükselen petrol ve gaz fiyatlarından devasa karlar elde ederken, ABD gayrisafi yurtiçi hasılası (GSYH) yıllık yaklaşık %2 büyüyor. Ancak genel ekonomik büyüme ve şirket karları, ortalama vatandaş üzerindeki ek yaşam maliyeti baskılarıyla çelişiyor.

Demokratların İlk 100 Gün Planı

Temsilciler Meclisi'ndeki Demokratlar, önümüzdeki seçimlerde çoğunluğu kazanmaları halinde ilk 100 gün için "iddialı" bir gündem sunmaya hazırlanıyor. Bu gündem, yaşam maliyetini düşürmek ve Trump yönetimi üzerinde geniş çaplı bir denetim kurmak gibi seçim vaatlerini uygulamaya odaklanıyor.

Partisinin çoğunluğu kazanması durumunda Temsilciler Meclisi Başkanı olması beklenen Demokrat Azınlık Lideri Hakeem Jeffries, Sosyal İrade Yasası kapsamındaki vergi muafiyetlerinin yeniden etkinleştirilmesi, İran savaşı aleyhine oy kullanılması ve Trump'ın getirdiği gümrük vergisi sisteminin iptal edilmesi konusunda Demokratların ilk andan itibaren birlik olacağını vurguladı.

Associated Press'e göre Jeffries, Demokratların ABD'deki yaşam maliyetlerini düşürme gündemini Temsilciler Meclisi'nin önümüzdeki Ocak ayındaki ilk 100 çalışma saati içinde başlatacağını ve bunun partinin Amerikan halkına taahhüdü olduğunu ifade etti.

Jeffries, yaşam maliyetlerinin son derece yüksek olduğunu belirterek, "Çok çalışan ancak bir arpa boyu yol alamayan, zar zor hayatta kalan ve hatta Trump ekonomisi altında batan pek çok insan var" dedi.

Jeffries aylar önce sağlık hizmetleri, barınma, gıda, yakıt ve kamu hizmetleri alanlarına odaklanan 5 çalışma grubu oluşturmuştu. Her gruba biri ilerici, diğeri merkezci kanattan iki Demokrat liderlik ediyor.

Jeffries, çoğunluğu elde etmeleri durumunda partinin şu hedeflere ulaşmak için çalışacağını açıkladı:

• Birincisi: Gıda maddeleri ve yakıt maliyetlerinin düşürülmesi.

• İkincisi: Sağlık hizmetlerinin her Amerikalı için erişilebilir hale getirilmesi.

• Üçüncüsü: "Eşi benzeri görülmemiş bir yolsuzluğa sebep olan sahtekarlardan" hesap sorulması.

Demokratlar ayrıca, Cumhuriyetçilerin vergi muafiyetleri ile sosyal ve sağlık sigortası programlarında kesintiler içeren dev bütçe yasa tasarısının bir parçası olarak dayattığı Medicaid programı kesintilerini hızlı bir şekilde oylayarak kaldırmayı planlıyor. Trump o dönemde bu yasayı "büyük ve güzel yasa" olarak nitelendirmişti.

Kişi Başı Beş Bin Dolar

Diğer taraftan Trump, Cumhuriyetçilerin Kongre'de çoğunluğu koruması halinde ABD'deki her yetişkin vatandaşa 5.000 dolar ödeme yapma sözü verdi. Trump, "tarihte eşi benzeri görülmemiş muazzam ekonomik başarı" olarak nitelediği durum nedeniyle bu vaadin başarılı şirketlerin hissedarlarına kar payı dağıtmasına benzediğini ve bu miktara "Trump Payı" (Trump Dividend) adı verileceğini belirtti.

Trump, kamuoyu araştırmalarının %65'inin ekonomiyi yönetme biçimini onaylamadığını göstermesi üzerine seçmenlere ekonomik teşvikler sunmaya çalışıyor (Fox News verilerine göre).

Trump konuşmalarında İran'a karşı savaş kararını defalarca savunarak, bu kararın Tahran'ın nükleer silaha erişimini engellediğini iddia etti ve savaş biter bitmez enerji fiyatlarının düşeceğini vurguladı.

Vergi İndirimleri

Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro'nun tutuklanmasının ardından Venezuela petrolünün denetimini ele geçirerek ekonomik bir başarı elde ettiklerini öne sürdü. Venezuela'nın 65 milyar varillik petrolünün ABD'nin eline geçtiğini ve bunun gelecekte enerji fiyatlarını düşüreceğini iddia etti.

Trump konuşmalarında bahşişler, fazla mesai ücretleri ve yaşlılar için sosyal güvenlik üzerindeki vergilerin kaldırılması da dahil olmak üzere yaptığı vergi indirimlerine değindi ve seçmenleri, Cumhuriyetçilerin yaklaşan seçimlerde çoğunluğu kaybetmesi halinde bu vergi indirimlerini kaybedecekleri konusunda uyardı.

Benzer şekilde Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson, ABC kanalına yaptığı açıklamada,Cumhuriyetçilerin çoğunluğu korumaları halinde Trump ile birlikte başardıkları işleri sürdüreceklerini, bunun da vergileri düşürmeye ve "Amerika'yı Yeniden Güçlü Yapmaya" odaklanan bir yaklaşım olduğunu teyit etti.

Çiftçilere Ödemeler

Seçmenlere verdiği vaatler kapsamında Trump, yönetiminin motorin fiyatlarındaki artışı telafi etmek amacıyla çiftçilere tek seferlik 8 milyar dolarlık mali destek sağlayacağını duyurdu.

Reuters'e göre ABD Tarım Bakanlığı, çiftçilerin kayıplarını tahmin etmek ve tazmin etmek için bir hesaplama modeli kullanacağını belirtti.

Trump, özellikle tarım makinelerinde ve hasat işlemlerinde kullanılan motorin fiyatlarındaki keskin artış nedeniyle ek maliyetlere katlanan ve geleneksel olarak Cumhuriyetçi Parti'ye oy veren eyaletlerdeki çiftçilerin desteğini almayı hedefliyor.

Trump ayrıca yönetiminin, yaşlılara yönelik devlet sağlık planının tıbbi sigorta kısmı olan "Medicaid Bölüm B"ye kayıtlı kişilere 90 dolar göndereceğini duyurdu.

Beyaz Saray, bu tek seferlik ödemelerin artan sağlık maliyetlerini dengelemeye yardımcı olacağını ve söz konusu tutarın programı iyileştirmeye ayrılan 2 milyar dolarlık fondan finanse edileceğini bildirdi.

Ancak Reuters'e göre, Medicaid programına kayıtlı 70 milyon Amerikalının çoğu (nispeten yüksek gelirli olanlar dahil), gerekli şartları taşımadıkları için bu ek ödemeden yararlanamayacak.

Bu durum, araştırmaların seçimlerde oy kullanma oranlarının yüksek olduğunu gösterdiği yaşlı seçmen grubunun desteğini almak için Trump tarafından atılan başka bir adım olarak değerlendiriliyor.

Trump daha önce son bütçede 65 yaş üstü kişilere vergi muafiyeti sağlama şeklindeki seçim vaadini yerine getirmişti.

Ayrıca yönetim, devletin "HealthGate" portalı üzerinden sağlık sigortası satın alan ve prim artışlarından şikayet eden 950 bin kişinin her birine 500 dolarlık ödeme gönderdi.

Derinleşen Toplumsal Uçurum

Trump'ın izlediği ekonomik politikaların ABD'deki toplumsal uçurumu genişlettiği dikkat çekiyor. Trump'ın Beyaz Saray'a dönmesinden bu yana geçen 18 ay içinde, en zengin %0,1'lik kesimin serveti 5,5 trilyon dolar arttı.

Buna karşılık, Associated Press tarafından aktarılan Fed verilerine göre, en az servete sahip %50'lik kesimin serveti 380 militar dolar arttı.

Bu durum, gelir bakımından alt yarıda yer alan hanelerin ortalama net servetinin Trump başkanlığında 5.600 dolar iyileştiği anlamına geliyor.

En zengin %0,1'lik kesim için ise ortalama net servet 40,8 milyon dolar arttı. Bu rakam, alt yarıdaki tek bir hanenin elde ettiği ortalama kazancın 7.000 katına denk geliyor.

Bir yanda bu derin toplumsal uçurum, diğer yanda Amerikalıların çoğunluğu için yükselen yaşam maliyeti; bir tarafta Trump, Cumhuriyetçi Parti ve destekçileri ile diğer tarafta Demokrat Parti ve destekçileri arasındaki ekonomik politikalara dair keskin görüş ayrılığını gözler önüne seriyor. Yaklaşan seçimler terazinin hangi tarafa ağır basacağını gösterecek.