Karadeniz’de Tırmanan Gerilim Küresel Gıda Krizini Tetikliyor

Dünyanın en önemli tahıl koridorlarından biri olan Karadeniz’de Rusya ve Ukrayna arasında tırmanan karşılıklı liman ve gemi saldırıları, küresel gıda piyasalarında yeni bir kriz dalgası başlattı. Ukrayna’da bu yıl elde edilen rekor mahsul, ihracat rotalarının tıkanması nedeniyle depolarda çürümeye terk edilirken; tırmanan riskler küresel buğday fiyatlarını son üç yılın en yüksek seviyesine çıkardı.

Amerikan basını ve Bloomberg’in değerlendirmelerine göre, Karadeniz ve Azak Denizi'nde iki aydır süren çatşmalar yalnızca Ukrayna'nın değil, dünyanın en büyük buğday ihracatçısı olan Rusya'nın da sevkiyatlarını vurmuş durumda. Gübre ve yakıt maliyetlerindeki artış ile küresel kuraklık birleştiğinde, 2022'deki gıda krizinin geri dönmesinden endişe ediliyor.

Ukrayna'da Bol Mahsul Berekete Dönüşmedi

Ukraynalı çiftçiler bu yıl verimli bir hasat dönemi geçirmelerine rağmen ürünlerini dış pazara ulaştıramıyor. The New York Times'a konuşan insani yardım kuruluşu Mercy Corps'un Ukrayna Direktörü Vicky Aken, ihracatın durmasıyla yerel fiyatların çakıldığını ve depolama alanı yetersizliği nedeniyle ürünlerin kaybolma riskiyle karşı karşıya kaldığını belirtti. Aken, acil bir tahıl anlaşması çağrısında bulundu.

Saldırılar her iki ülkenin ihracat rakamlarına doğrudan yansıdı:

• Ukrayna: Ağustos ayının ilk yarısında yalnızca 500 bin ton tahıl ihraç edebildi. Bu miktar, limanların tam kapasite çalıştığı dönemlerdeki normal seviyenin sadece %20’sine denk geliyor.

• Rusya: Ağustos ayının ilk üç haftasında tahıl ihracatı 1,4 milyon tonda kaldı. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre yarı yarıya bir düşüşü ve son 10 yılın en düşük ağustos ayı seviyesini temsil ediyor.

Alternatif Rotalar da Hedefte

Karadeniz rotasının kapanması üzerine Ukrayna; kara yolu, demir yolu ve Tuna Nehri üzerindeki limanlara yöneldi. Ancak Rusya'nın bu alternatif altyapıları da hedef alması ve yaz sıcakları nedeniyle Tuna Nehri'ndeki su seviyesinin düşmesi sevkiyatları iyice güçleştirdi.

Ukrayna'nın ise Rusya'nın güney limanlarına ve tahıl taşıyan en az 5 tankerine düzenlediği misilleme saldırıları, Rusya’nın tahıl ihracatının %70’inden fazlasının geçtiği güzergahı neredeyse tamamen durma noktasına getirdi.

Yeni Bir Küresel Gıda Şoku Gelir mi?

Dünya buğday ihracatının %25'inden fazlasını tek başına karşılayan Karadeniz bölgesindeki tıkanıklık; Orta Doğu, Afrika ve Asya ülkelerini doğrudan tehdit ediyor. Analistler, Karadeniz buğdayının küresel pazardaki en ucuz seçenek olduğunu, buradaki aksamanın özellikle yoksul ülkelerde gıda enflasyonunu artıracağını vurguluyor.

Buna karşın, Romanya, Bulgaristan ve Sırbistan gibi alternatif tedarikçilerin bulunması ve küresel stokların 2022'ye kıyasla daha iyi durumda olması panik havasını bir miktar frenliyor.

Türkiye’nin Diploması Trafiği Devam Ediyor

Bölgedeki krizi çözmek amacıyla Türkiye, 2022 yılında Birleşmiş Milletler ile birlikte hayata geçirdiği ve 33 milyon ton tahılın tahliyesini sağlayan Tahıl Koridoru Anlaşması’na benzer yeni bir güvenlik planı için devreye girdi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, sevkiyatların güvenliğini sağlayacak yeni bir taslak üzerinde her iki tarafla da temasların sürdüğünü açıkladı.

Ancak Moskova yönetimi şimdilik masaya dönmeye sıcak bakmıyor. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Aleksandr Gruşko, önceki anlaşmanın kendileriyle ilgili şartlarının yerine getirilmediğini belirterek, girişimlerin yenilenmesi için "bir gerekçe görmediklerini" ifade etti.