İsrail Seçimlerinde Netanyahu'ya Darbe: Muhalefet Önde, Hükümet Kurmak Zor

İsrail'de 27 Ekim'de yapılan genel seçimlerin ardından açıklanan sandık çıkış anketleri, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun parlamentodaki çoğunluğunu kaybettiğine işaret ediyor. Üç büyük televizyon kanalının projeksiyonlarına göre Netanyahu'nun liderliğindeki sağ blok 51-52 milletvekilinde kalırken, Netanyahu karşıtı partilerin toplam sandalye sayısı 68-70'e ulaşıyor. Ancak muhalefet arasındaki siyasi görüş ayrılıkları, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un yeni hükümeti kurmasını zorlaştırıyor. Kesin sonuçların açıklanması ve koalisyon görüşmelerinin tamamlanması haftalar alabilir.

Netanyahu'nun Koalisyonu 68 Sandalyeden 51-52'ye Geriliyor

İsrail'de salı günü yapılan parlamento seçimleri, ülkenin siyasi geleceğine ilişkin belirsizliği ortadan kaldırmadı. Sandık çıkış anketleri, ne mevcut Başbakan Binyamin Netanyahu'nun ne de başlıca rakibi Gadi Eisenkot'un hükümet kurmak için gerekli 61 milletvekilliğine ulaşabildiğini gösterdi.

İsrail'in önde gelen televizyon kanalları Kanal 11, Kanal 12 ve Kanal 13 tarafından yayımlanan projeksiyonlara göre Netanyahu'yu destekleyen partilerin oluşturduğu blok, 120 sandalyeli Knesset'te 51-52 milletvekili kazanabilecek.

Bu sonuç, Netanyahu'nun seçim öncesinde 68 milletvekiline dayanan koalisyonuna kıyasla önemli bir gerilemeye işaret ediyor.

Netanyahu'nun liderliğindeki Likud Partisi'nin ise 25-27 milletvekiliyle parlamentonun en büyük partisi olması bekleniyor.

Ancak İsrail'in parlamenter sisteminde en fazla milletvekili çıkaran partinin hükümeti kuracağına ilişkin bir kural bulunmuyor. Başbakanlık için belirleyici olan, 61 milletvekilinin desteğini sağlayabilecek bir koalisyon oluşturmak.

Netanyahu açısından sorun da burada başlıyor.

Mevcut müttefiklerinin sandık çıkış anketlerindeki toplamı, hükümet kurmak için gereken çoğunluğun oldukça altında kalıyor.

Bununla birlikte Netanyahu yanlısı Kanal 14'ün yayımladığı farklı bir sandık çıkış anketi, sağ bloka 60, Likud'a ise 30 sandalye veriyor.

Bu nedenle kesin oy sayımı tamamlanmadan Netanyahu'nun parlamentodaki gücüne ilişkin nihai bir değerlendirme yapmak mümkün değil.

Muhalefet 68-70 Sandalyeye Ulaşıyor, Ancak Ortak Hükümet Belirsiz

Seçimlerin en dikkat çekici sonuçlarından biri, Netanyahu karşıtı partilerin toplamda parlamentonun çoğunluğunu elde edebilecek görünmesi.

Üç büyük televizyon kanalının sandık çıkış anketlerine göre Netanyahu'ya karşı konumlanan partiler 68-70 sandalye kazanıyor.

Ancak bu partiler ortak bir siyasi blok oluşturmuyor.

Muhalefet içinde sağ, merkez ve sol partilerin yanı sıra İsrail'in Filistinli Arap vatandaşlarını temsil eden siyasi oluşumlar da bulunuyor.

Bu gruplar, Netanyahu'nun görevden ayrılması konusunda ortak bir tutum sergileseler bile güvenlik, Filistin meselesi, devletin kimliği ve koalisyon ortaklığı gibi konularda önemli görüş ayrılıklarına sahip.

Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un liderliğindeki Yashar Partisi, 21-23 milletvekiliyle muhalefetin en büyük partisi konumuna yükseliyor.

Eisenkot'un hükümet kurabilmesi için diğer muhalefet partileriyle anlaşması gerekiyor.

Ancak bazı muhalefet liderleri, Arap partilerinin katıldığı veya dışarıdan desteklediği bir hükümette yer almayı reddediyor.

Bu durum, Netanyahu karşıtı partilerin parlamentoda sayısal çoğunluğa ulaşmasının tek başına iktidar değişikliği anlamına gelmediğini gösteriyor.

Netanyahu Zafer İlan Etmedi, Sağcı Hükümet Çağrısı Yaptı

Seçim gecesi Kudüs'teki Likud merkezinde destekçilerine seslenen Netanyahu, partisinin parlamentonun en büyük siyasi gücü olmaya devam ettiğini söyledi.

Netanyahu, iki önemli sonucun ortaya çıktığını belirterek Likud'un İsrail'in en büyük partisi olduğunu ve sağ blokun Yahudi ve Siyonist seçmenler arasında güçlü destek gördüğünü savundu.

Başbakan, İsrail'in güçlü bir ulusal sağ hükümete ihtiyacı olduğunu ifade etti.

Arap partilerinin desteğine dayanan bir hükümet kurulmasına karşı çıkan Netanyahu, bu partilerin İsrail'in güvenlik çıkarlarıyla bağdaşmayan siyasi tutumlara sahip olduğunu ileri sürdü.

Ancak Netanyahu, konuşmasında kesin bir seçim zaferi ilan etmedi.

Sandık çıkış anketlerinin sağ blok açısından ortaya koyduğu tablo, mevcut başbakanın yeni bir koalisyon oluşturabilmek için ilave siyasi desteğe ihtiyaç duyabileceğine işaret ediyor.

Eisenkot: İsrail Halkı Değişim İçin Oy Verdi

Netanyahu'nun başlıca rakibi Gadi Eisenkot da Tel Aviv'deki seçim merkezinde destekçilerine seslendi.

Eski Genelkurmay Başkanı, seçim sonuçlarını mevcut hükümete yönelik bir güven kaybının göstergesi olarak değerlendirdi.

Eisenkot, İsrail halkının değişim yönünde oy kullandığını ve Netanyahu'nun başbakanlık görevini sürdürmesine karşı çıktığını savundu.

Netanyahu'nun siyasetten çekilmesi gerektiğini de ileri sürdü.

Ancak Eisenkot da kesin bir zafer ilan etmekten kaçındı.

İsrail ordusunun eski en üst düzey komutanı olan Eisenkot, Gazze'deki çatışmalarda oğlunu kaybetmişti.

Askeri geçmişi ve güvenlik politikalarındaki deneyimi, seçim kampanyasında öne çıkan unsurlar arasında yer aldı.

Bununla birlikte Eisenkot'un karşı karşıya olduğu en büyük sorun, farklı ideolojik eğilimlere sahip muhalefet partilerini aynı hükümet formülü etrafında birleştirmek.

Seçimin Sürprizi: Arap Partilerinden Tarihi Başarı

Seçim sonuçlarını etkileyen en önemli gelişmelerden biri, İsrail'in Arap vatandaşlarının sandığa katılımındaki artış oldu.

Genel katılım oranı en az yüzde 77,7'ye ulaşarak 1999'dan bu yana en yüksek seviyeye çıktı.

Arap partilerinin açıklamalarına göre Arap seçmenler arasındaki katılım da yüzde 75'i aştı.

Ortak Liste ve Raam partilerinin toplamda 17-19 milletvekili kazanması bekleniyor.

Bu sonuç gerçekleşirse Arap partileri tarihsel açıdan en güçlü parlamenter temsillerinden birine ulaşacak.

İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 20'sini oluşturan Filistinli Arap vatandaşların seçimlere yüksek katılımında, Netanyahu hükümetinin politikalarına yönelik tepkilerin etkili olduğu belirtiliyor.

Özellikle aşırı sağcı bakanlar Bezalel Smotrich ve Itamar Ben-Gvir'in politikaları, Arap seçmenler arasında önemli bir tartışma konusu oldu.

Ulusal Güvenlik Bakanı Ben-Gvir'in görev süresi boyunca Arap toplumlarında suç ve cinayet oranlarının yükselmesi de seçim kampanyasında öne çıkan başlıklardan biriydi.

Ortak Liste Başkanı Yousef Jabareen, seçim sonuçlarını tarihi bir gelişme olarak nitelendirerek Arap vatandaşların siyasi süreçlerde göz ardı edilemeyecek bir güç olduklarını söyledi.

Raam lideri Mansour Abbas ise partilerin başarısında mevcut hükümetin Arap toplumuna yönelik politikalarına duyulan tepkinin etkili olduğunu savundu.

Arap Partileri Netanyahu'yu Zayıflatırken Eisenkot'u da Zorluyor

Arap seçmenlerin yüksek katılımı, Netanyahu'nun parlamentoda çoğunluk elde etmesini zorlaştıran etkenlerden biri oldu.

Ancak aynı gelişme, Eisenkot'un hükümet kurma ihtimalini de karmaşık hale getiriyor.

Eisenkot, olası koalisyon ortaklarının İsrail'i Yahudi devleti olarak tanımasını ve Hamas'ın tasfiye edilmesi gereken bir terör örgütü olduğunu kabul etmesini şart koşuyor.

Bu koşulların Arap milletvekillerinin önemli bir bölümü tarafından kabul edilmesi beklenmiyor.

Diğer taraftan Netanyahu karşıtı muhalefette yer alan Avigdor Liberman ve Naftali Bennett, Arap partileriyle birlikte hükümet kurmayacaklarını daha önce açıkladı.

Bu nedenle muhalefetin parlamentoda çoğunluğa ulaşması, ortak bir koalisyon üzerinde anlaşabileceği anlamına gelmiyor.

Arap partilerinin dışarıdan destek vereceği bir hükümet seçeneği de muhalefet içindeki anlaşmazlıklar nedeniyle belirsizliğini koruyor.

Hükümeti Kimin Kuracağına Cumhurbaşkanı Herzog Karar Verecek

Kesin seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından hükümet kurma süreci Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un liderliğinde başlayacak.

İsrail Cumhurbaşkanı, parlamentoya giren partilerin temsilcileriyle görüşerek başbakanlık için hangi ismi desteklediklerini belirleyecek.

Ardından hükümet kurma şansı en yüksek görülen milletvekiline görev verecek.

Bu kişinin mutlaka en fazla milletvekili çıkaran partinin lideri olması gerekmiyor.

Dolayısıyla Likud'un birinci parti olması, Netanyahu'nun otomatik olarak hükümeti kurmakla görevlendirileceği anlamına gelmiyor.

Arap partilerinin de desteğiyle Eisenkot'un daha fazla milletvekilinden tavsiye alması ihtimali bulunuyor.

Ancak cumhurbaşkanının değerlendirmesinde yalnızca tavsiye sayısı değil, adayın sürdürülebilir bir koalisyon oluşturma kapasitesi de önem taşıyor.

Hükümeti kurmakla görevlendirilen siyasetçiye başlangıçta 28 gün süre tanınıyor.

Bu süreye 14 günlük ek süre verilebiliyor.

İlk aday başarısız olursa cumhurbaşkanı başka bir siyasetçiye görev verebiliyor.

İkinci girişimin de sonuçsuz kalması durumunda parlamentoya yeni bir aday üzerinde anlaşması için sınırlı süre tanınıyor.

Bu süreç de başarısız olursa İsrail yeniden seçime gidebiliyor.

Ulusal Birlik Hükümeti Seçeneği Masada mı?

Siyasi tıkanıklığın aşılması için gündeme gelebilecek seçeneklerden biri, Netanyahu ve Eisenkot'un liderliğindeki iki büyük partinin ortak hükümet kurması.

Böyle bir formül, parlamentoda daha geniş bir çoğunluk sağlayabilir.

Ancak taraflar arasındaki siyasi anlaşmazlıklar bu seçeneğin önünde ciddi engeller oluşturuyor.

Eisenkot daha önce Netanyahu ile aynı hükümette yer almayacağını açıklamıştı.

Netanyahu'nun geçmişte koalisyon ortaklarıyla yaşadığı anlaşmazlıklar da yeni bir güç paylaşımı anlaşmasının sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri yaratıyor.

Bu nedenle ulusal birlik hükümeti, parlamenter aritmetik açısından mümkün görünse de siyasi açıdan üzerinde anlaşılması zor seçeneklerden biri olarak değerlendiriliyor.

İsrail'i Haftalar Sürebilecek Koalisyon Pazarlıkları Bekliyor

İsrail'deki seçimler, mevcut siyasi kutuplaşmayı ortadan kaldırmış görünmüyor.

Sandık çıkış anketlerinin büyük bölümü Netanyahu'nun sağ blokunun çoğunluğu kaybettiğine işaret ederken, muhalefetin de ortak bir hükümet kurabilecek kadar birleşik olmadığını gösteriyor.

Kesin sonuçlar birkaç gün içinde ortaya çıkacak olsa da ülkenin yeni başbakanının kim olacağının belirlenmesi çok daha uzun sürebilir.

Koalisyon görüşmelerinde bakanlıkların dağılımı, bütçe öncelikleri, güvenlik politikaları ve Arap partileriyle iş birliği konuları belirleyici olacak.

Seçimlerin ortaya koyduğu temel tablo şu: Netanyahu'nun parlamentodaki konumu zayıflamış olabilir, ancak muhalefetin sayısal üstünlüğü henüz iktidar değişikliğini garanti etmiyor. İsrail'in yeni hükümetini sandıktaki sıralamadan çok, seçim sonrasında kurulabilecek siyasi ittifaklar belirleyecek.

CNN

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.