İran'dan ABD'ye nükleer rest: “Zenginleştirilmiş uranyumun tek bir zerresini bile vermeyiz”

İran, ABD ile yürütülmesi beklenen diplomatik girişimlerin önüne yeni bir koşul koydu. Tahran yönetimi, zenginleştirilmiş nükleer materyalin ülke dışına çıkarılmasına kesinlikle izin vermeyeceğini açıkladı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Washington'u “tehdit yoluyla diplomasi yürütmekle” suçlarken, Devrim Muhafızları Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankerinin daha mayına çarptığını duyurdu. Allianz Trade ise savaşın Körfez ülkelerine toplam ekonomik maliyetinin 2030'a kadar 790 milyar dolara ulaşabileceği uyarısında bulundu.

İran: Nükleer materyalin tek bir zerresi bile ülke dışına çıkmayacak

ABD ile İran arasındaki nükleer anlaşmazlık, sekiz ayı aşkın süredir devam eden savaşın ardından yeniden diplomatik girişimlerin merkezine yerleşti.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı, çarşamba günü yaptığı açıklamada, ülkesinin zenginleştirilmiş nükleer materyalinin yurt dışına çıkarılmasına hiçbir koşulda izin vermeyeceğini bildirdi.

İranlı yetkili, “Zenginleştirilmiş nükleer materyalin tek bir zerresinin bile ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceğiz” diyerek Tahran'ın tutumunu ortaya koydu.

Açıklama, Washington'un olası bir barış anlaşması kapsamında İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarından vazgeçmesini istemesi nedeniyle önem taşıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'a karşı başlatılan askeri operasyonları, Tahran'ın nükleer silah geliştirmesini önleme gerekçesiyle savunuyor.

İran yönetimi ise nükleer programının askeri amaç taşımadığını ve nükleer silah üretme niyetinde olmadığını savunuyor.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth de salı günü yaptığı açıklamada Washington'un tutumunu sert ifadelerle yineledi.

Hegseth, Tahran yönetimine atıfta bulunarak İran'ın nükleer silaha sahip olmasına hiçbir zaman izin verilmeyeceğini söyledi.

Tarafların nükleer materyal konusundaki karşıt pozisyonları, olası müzakerelerde çözülmesi gereken temel anlaşmazlıklardan biri olmayı sürdürüyor.

Pezeşkiyan'dan ABD'ye: Tehdit yoluyla diplomasi yürütüyorsunuz

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Washington'un diplomatik çözüm arayışlarıyla askeri tehditlerini aynı anda sürdürmesini eleştirdi.

Pezeşkiyan, çarşamba günü X hesabından yaptığı açıklamada, ABD'nin İran'a karşı en güçlü konvansiyonel bombalarından birini kullanma hazırlıklarına ilişkin haberleri gündeme getirdi.

İran Cumhurbaşkanı, Washington'u “tehdit yoluyla diplomasi yürütmekle” suçladı.

Pezeşkiyan, ABD'nin bir yandan diplomatik çözümden söz ederken diğer yandan İran'ı ağır bombardımanla tehdit ettiğini belirterek, bunun küresel barış ve güvenlik açısından ciddi bir çelişki oluşturduğunu savundu.

CBS News'in ekim ayında yayımladığı habere göre Beyaz Saray ve Pentagon, Trump'ın talimat vermesi durumunda İran'daki askeri tesislere karşı MOAB bombasının kullanılmasını içeren planlar hazırladı.

Massive Ordnance Air Blast Bomb adı verilen ve “Bombaların Anası” olarak bilinen MOAB, ABD envanterindeki en büyük nükleer olmayan bombalardan biri.

Yaklaşık 13,6 ton ağırlığındaki bomba, geniş bir alanda güçlü patlama etkisi yaratmak üzere tasarlandı.

ABD, bu silahı ilk kez 2017 yılında Afganistan'da IŞİD'in kullandığı bir mağara kompleksine yönelik operasyonda kullanmıştı.

CBS News'in aktardığı hazırlıkların uygulanmasına ilişkin nihai bir karar açıklandığına dair bilgi bulunmuyor.

İran'dan Avrupa'ya uyarı: Savaşın sonuçlarını hissediyorsunuz

İran'ın dini liderinin danışmanlarından Muhammed Muhbir de ABD ve Avrupa ülkelerine yönelik sert açıklamalarda bulundu.

Muhbir, çarşamba günü X üzerinden yaptığı paylaşımda, ABD ve İsrail'in sekiz ayı aşkın süre önce başlattığı savaşın sonuçlarının artık Batılı ülkelerde de hissedildiğini savundu.

İranlı yetkili, ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukaya katılan ülkelerin savaşın tarafı haline geldiğini ileri sürdü.

Muhbir, bu ülkelerin eylemlerinin İran halkının tarihsel hafızasında yer alacağını belirterek şu uyarıda bulundu:

“Bu eylemlerin sorumluluğu ve sonuçları, coğrafi sınırlarına bakılmaksızın bütün katılımcıları kapsayacaktır.”

Muhbir açıklamasında herhangi bir somut misilleme eyleminden söz etmedi.

Ancak son aylarda Avrupa'da meydana gelen bazı siber saldırılar ve sabotaj olaylarında İran bağlantılı gruplara yönelik suçlamalar gündeme geldi.

Fransa ve İngiltere'de İran bağlantılı saldırı iddiaları

Fransız makamları, ekim ayında ülke genelindeki yüzlerce markette kullanılan ticari soğutma sistemlerini hedef alan siber saldırılardan İran'ı sorumlu tuttu.

Fransız savcıların açıklamalarına göre saldırılar sonucunda binlerce ton gıda maddesi bozuldu ve en az 20 yangın meydana geldi.

İngiltere'de de İran bağlantılı güvenlik tehditlerine ilişkin açıklamalar yapıldı.

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, eylül ayında ABD güçlerinin İran'a yönelik saldırılarda kullandığı bir hava üssü yakınında yaşanan güvenlik olayında İran'ın rol oynamış olabileceğini söyledi.

İngiltere ve Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde, Yahudi toplumlarını hedef alanlar da dahil olmak üzere bazı sabotaj girişimlerinin İran bağlantılı gruplarca desteklendiği iddia edildi.

Bu olaylara ilişkin suçlamalar, İran ile Batılı ülkeler arasındaki güvenlik geriliminin yalnızca Ortadoğu ile sınırlı kalmadığını gösteriyor.

Bununla birlikte söz konusu olayların tamamında İran'ın sorumluluğu bağımsız biçimde doğrulanmış değil.

Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri daha mayına çarptı

Ortadoğu'daki savaşın küresel enerji piyasaları açısından en kritik cephesi olan Hürmüz Boğazı'nda da gerilim devam ediyor.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), çarşamba günü iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu.

DMO'nun açıklamasına göre tankerler, ABD savaş uçaklarının koruması altında İran'ın izni olmadan boğazdan geçmeye çalışıyordu.

İran Devrim Muhafızları, tankerlerin tehlikeli ve yetkisiz bir güzergâh kullandığını ileri sürdü.

Açıklamada, iki geminin mayınlara çarpmasının ardından büyük patlamalar meydana geldiği belirtildi.

İranlı yetkililer, gemilerin kimliklerine ve hasarın boyutuna ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşmadı.

Olayla ilgili bağımsız doğrulama da henüz bulunmuyor.

Devrim Muhafızları salı günü de Hürmüz Boğazı'nda en az iki petrol tankerinin patlamalar sonrasında alev aldığını açıklamıştı.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Merkezi (UKMTO) ise aynı gün bir tankerin boğazda bir mühimmatın isabet ettiğini bildirdiğini duyurdu.

ABD ve İran arasında tanker savaşı

Hürmüz Boğazı, ABD ile İran arasındaki askeri çatışmanın en önemli ekonomik cephelerinden biri haline geldi.

İran, kendi onayı olmadan boğazdan geçmeye çalışan ticari gemileri hedef aldığını açıklıyor.

ABD ordusu ise boğazın güneyindeki belirli deniz yollarının güvenli ve uluslararası deniz taşımacılığına açık olduğunu savunuyor.

Washington aynı zamanda İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürüyor.

ABD güçleri, ablukayı ihlal ettiğini öne sürdüğü bazı tankerlere saldırılar düzenledi.

Böylece Hürmüz Boğazı'ndaki çatışma, yalnızca İran'ın ticari gemilere yönelik saldırılarıyla sınırlı kalmayıp karşılıklı askeri müdahalelerin yaşandığı bir deniz güvenliği krizine dönüştü.

Boğazdaki gelişmeler, petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz taşımacılığı açısından küresel piyasalar tarafından yakından izleniyor.

Allianz Trade: Körfez'deki fiziksel hasar 200 milyar doları aştı

Savaşın ekonomik maliyetine ilişkin dikkat çekici bir değerlendirme de uluslararası kredi sigortası şirketi Allianz Trade'den geldi.

Şirketin çarşamba günü yayımladığı rapora göre, ABD-İran savaşının Körfez ülkelerinde yol açtığı fiziksel hasar 200 milyar doları aştı.

Raporda, hasarın büyük bölümünün Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalardan etkilenen ekonomilerde ve özellikle enerji altyapısında yoğunlaştığı belirtildi.

Savaşın ilk haftalarında ABD askeri tesislerine ev sahipliği yapan Körfez ülkeleri, İran'ın misilleme saldırılarına hedef olmuştu.

Allianz Trade'e göre çatışmalar sırasında bölgede 80'den fazla enerji tesisi vuruldu.

Saldırıların büyük bölümü Kuveyt, Katar ve Bahreyn'de gerçekleşti.

Raporda, hedef alınan enerji tesislerinin yaklaşık üçte birinin ağır hasar gördüğü ifade edildi.

Enerji üretim, işleme ve ihracat altyapısında meydana gelen hasarın ekonomik etkilerinin savaş sona erse bile devam edebileceği değerlendiriliyor.

Körfez ekonomilerinin toplam kaybı 790 milyar dolara ulaşabilir

Allianz Trade'in raporunda savaşın ekonomik maliyetinin fiziksel yıkımla sınırlı kalmayacağı vurgulandı.

Şirket, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin 2026-2030 dönemindeki toplam ekonomik kaybının 790 milyar dolara ulaşabileceğini hesapladı.

Bu rakam, savaş öncesinde öngörülen ekonomik büyüme eğilimine kıyasla toplam üretimde yüzde 5,9'luk kümülatif kayba karşılık geliyor.

Rapordaki başlıca bulgular şöyle:

• Fiziksel hasar: 200 milyar doların üzerinde.

• Vurulan enerji tesisi: 80'den fazla.

• Ağır hasar gören tesislerin oranı: Yaklaşık üçte bir.

• 2026-2030 toplam ekonomik kayıp tahmini: 790 milyar dolar.

• Savaş öncesi büyüme eğilimine göre kümülatif üretim kaybı: Yüzde 5,9.

Allianz Trade, 790 milyar dolarlık tahminin yalnızca doğrudan yıkımın maliyetini göstermediğini özellikle vurguladı.

Bu hesaplama, bölge ekonomilerinin savaş öncesinde ulaşması beklenen üretim düzeyi ile çatışmaların ardından öngörülen üretim düzeyi arasındaki toplam farkı ifade ediyor.

Dolayısıyla söz konusu tutar, yalnızca yeniden inşa harcamalarından veya doğrudan maddi zararlardan oluşmuyor.

Turizm ve gayrimenkul sektörleri de zarar görecek

Allianz Trade'e göre savaşın etkileri enerji sektörünün ötesine uzanıyor.

Körfez ekonomilerinde son yıllarda büyümenin önemli kaynakları arasında yer alan turizm ve gayrimenkul sektörlerinin de çatışmalardan olumsuz etkilenmesi bekleniyor.

Bölgedeki güvenlik riskleri, uluslararası ziyaretçi hareketlerini ve yatırım kararlarını etkileyebiliyor.

Enerji altyapısındaki hasar ise üretim kapasitesinin yeniden oluşturulmasını gerektiriyor.

Raporda, savaşın yarattığı ekonomik kayıpların önümüzdeki yıllarda büyüme performansını baskılamaya devam edebileceği belirtildi.

Özellikle enerji ihracatına bağımlı ekonomilerde altyapının onarılması ve üretimin normalleşmesi, toparlanmanın temel unsurları arasında yer alıyor.

Trump: İran savaşı askeri açıdan fiilen sona erdi

Bölgedeki çatışmalar ve diplomatik gerilim devam ederken ABD Başkanı Donald Trump, savaşın askeri boyutuna ilişkin daha iyimser bir değerlendirme yaptı.

Trump, pazartesi günü Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman bin Casim Al Sani ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından Beyaz Saray'ın basın toplantısı salonuna sürpriz bir ziyaret düzenledi.

Gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, İran savaşının askeri açıdan büyük ölçüde sona erdiğine inandığını söyledi.

“İran askeri açıdan fiilen bitti. Biz sadece mevcut durumu koruyoruz.”

Trump'ın açıklaması, Washington'un en azından kısa vadede İran'a yönelik geniş çaplı bombardımanı yeniden başlatmaya hazır olmadığı şeklinde değerlendirildi.

Ancak ABD Başkanı'nın sözleri, taraflar arasında kalıcı bir barış anlaşmasına varıldığı anlamına gelmiyor.

İran'ın nükleer materyal konusundaki tavizsiz tutumu, ABD'nin deniz ablukası ve Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar, çatışmanın temel anlaşmazlıklarının çözülmediğini gösteriyor.

Askeri çatışmalar azalırken diplomatik çıkmaz sürüyor

ABD Başkanı Trump savaşın askeri açıdan fiilen sona erdiğini savunsa da İran yönetiminin son açıklamaları, diplomatik çözümün önünde önemli engeller bulunduğuna işaret ediyor.

Tahran, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ülke dışına çıkarılmasını reddederken Washington, İran'ın nükleer silah geliştirme kapasitesinin ortadan kaldırılmasını temel hedef olarak görüyor.

Diğer taraftan Hürmüz Boğazı'nda petrol tankerlerini hedef alan saldırı iddiaları ve ABD'nin İran limanlarına uyguladığı abluka devam ediyor.

Allianz Trade'in 790 milyar dolarlık ekonomik kayıp tahmini ise savaşın Körfez ülkeleri üzerindeki uzun vadeli maliyetini ortaya koyuyor.

Önümüzdeki dönemde diplomatik girişimlerin başarısı, yalnızca nükleer program üzerindeki anlaşmazlığın çözülmesine değil, deniz ablukası ve bölgesel güvenlik sorunlarında da uzlaşma sağlanmasına bağlı olacak.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.