FÖŞ yazdı: Ne zaman inecek bu faizler?

TCMB Enflasyon Raporu sunumu ve soru-cevap bölümünü izlemedim, çünkü havuzumda, şişme bir lastiğin içinde bir elimde mojito kokteyli, öteki elimde Havana purosu, ayaklarımın arasına sıkıştırdığım portatif mobil cihazımda Süleymancılara çekilen operasyonu izliyordum. Açıkçası, anketlerde ortaya çıkan konsensüse kanıp TCMB’nin hedef/tahmini değiştirmeyeceğini düşünmüştüm. Bu öngörüye paralel, faiz patikası hakkında da kayda değer bir açıklama yapılmayacaktı.

Her zaman olduğu gibi yanılmışım. Bir kez operasyon çekilen Süleymancılar değil, bir liderinin kurduğu iddia edilen suç örgütüymüş. İlginçtir, demek ki tarikatlarda liderin suç örgütü kurduğunu bilmeyen müritler varmış. Acaba bu kural FETÖ’cü diye kayıtlara geçirilen yüz binlerce KHK kurbanına niye uygulanmadı?

TCMB konusunda da yanıldım. Hedefleri değiştirmedi, ama 2026 sene sonu TÜFE tahminini %28’e çekti. 35 yıldır ekonomiyle uğraşıyorum, “tahmin”le “hedef” arasındaki farkı anlamayacak kadar aptalmışım meğer. Mesela Fed, benim enflasyon hedefim %2, ama sene sonu tahminim %4 dese, Wall Street’te nasıl bir deprem yaşanır. Sanırım, TCMB’nin kastettiği şu: Küresel şoklardan dolayı enflasyon yukarı gidecek, ama bunlar arz şoku olduğu için para politikasıyla tedavi edilmez, dolayısıyla faizlerle oynamayacağız, şokların geçici olduğunu düşündüğümüz etkilerinin fiyatlardan çıkmasını bekleyeceğiz.

TCMB sunumunu iyi, kötü ve çirkin diye 3 kategoriye ayırabiliriz. Bu arz şokları meselesini “çirkin” kategorisine koyuyorum, çünkü arz şokları geçici olsa da, Türkiye gibi enflasyon beklentilerinin buzdağı gibi katılaştığı bir ekonomide, yansımaları kalıcı olur. TCMB, bunlara karşı tedbir almakla yükümlü, yani faiz artırımını masaya koymalıydı.

Enflasyon tahmininde yapılan revizyonları “iyi” kategorisine koyuyorum. Bazılarına katılmıyorum, mesela bu sene Hürmüz Krizi bitmez, Brent de yakında $100/varile çıkar, ama bunlar fikir ayrılıklarıdır. TCMB’nin uzmanlarının geleceği görmekte benden daha başarısız olduğunu iddia etmek abes olur. Kim bilir, belki de onlar haklı çıkar, yılın son çeyreğinde Brent $60/varile iner.

Kötü bölümünde iç talepteki gevşemenin dezenflasyona katkı verdiği görüşü var. İç talebin zayıfladığı kesin. Bu yıl konut satışları %5 civarında gerilerken, REEL fiyatlar da yıllık %3-7 bandında geriliyor. Perakende satışlardan PMI’lara kadar açıklanan her veriden zafiyet damlıyor. Maalesef, iç talebin gevşemesi içinde bulunduğumuz ortamda fiyatları düşürmez, çünkü arz yavaşlamıyor, daralıyor! Ayrıca, birçok şirketin oligopolistik ya da fiyatlama gücüne sahip bir ortamda faaliyet gösterdiği göz önüne alınırsa, yavaşlayan talebe verilen tepki, fiyatları düşürmek değil, aksine zam yapmak da olabilir. Biz ekonomistler buna “dirsekli talep eğrisi” (kinked demand curve) diyoruz. Bu teşhisi çirkinler kısmına koydum. Yine çirkinler kısmında TCMB’nin tedrici olarak fonlama faizini %37’ye indireceği çıtlatması var. Hedef değişmez, tahmin yükselirken, fiili olarak parasal gevşemeye gitmenin enflasyonla mücadeleye nasıl yardımcı olacağını bilen varsa, bana not atsın.

Kötü kısmı ise külliyen 2027’ye ait: “2027 ve 2028 yılına yönelik bir değişiklik yapılmadı, tahmin ve ara hedefler %15 ve %9 olarak korundu.” Nasıl yani? Bütçe daha sıkılaşamıyor, para politikası daha fazla sıkılaştırılmayacak, ama 2027 ve 2028’de enflasyon dalında olgunlaşan zeytin gibi patır patır toprağa dökülecek? Bu dünyanın hiçbir yerinde gözlenmedi. Acaba TCMB beklentilerdeki katılığın hızla eriyeceğini mi düşünüyor? Böyle düşünüyorsa, yanılıyor, çünkü kamunun kontrol ettiği her fiyat ve ücrete sürekli zam yapılırken, o katılık gevşemez. Yoksa, TCMB ekonominin 2027-2028 döneminde Covid-19 yılını aratmayacak bir resesyona sürükleneceğini mi düşünüyor? Bu da olası değil, çünkü 2027 sonu veya 2028 başı seçim dönemi, maliye politikası vasıtasıyla piyasaya para akacak, hem ekonomik aktivite hem de enflasyon coşacak.

Gelelim sadede. Enflasyon Raporu sunumu ardından okuduğum 6 araştırma raporunda sene sonu faizi %35 olarak tahmin edilmiş, yani önümüzdeki aylarda mevduat/kredi faizlerinin 5 puan gerileyeceği öngörülüyor. Buna kesinlikle katılmıyorum. TCMB çok istese de, küresel şartların buna izin vermeyeceği kanaatindeyim. Öncelikle, Hürmüz ve Bab el-Mendep’in deniz trafiğine açılması son derece şüpheli. İran’ın yeni politikası petrol sevkiyatını bloke edip, Trump’a ara seçimleri kaybettirmek. Seçimlerden zayıf çıkmış bir Trump’ın daha kolay dize getirileceğini düşünüyorlar ki, haksız da değiller. Bir de artık hiç ilgilenmediğimiz Ukrayna Savaşı var. Artık Karadeniz’de tanker trafiği durdu. Ukrayna ve Rusya dünya tahıl ihraç etmiyor. Rusya’nın tahıl ihracatı bu ay itibarıyla yıllık bazda %40 kadar gerilemiş olacak. Yani, petrol enflasyonu yanında bir de gıda enflasyonu yaşayacağız.

Bana sorarsanız, seneyi %30-32 arasında TÜFE’yle kapatırız. Fiili faiz değişmez, ya da TCMB önce bir miktar faiz indirir, mudi dövize yığılmaya, cari açık da benim don lastiğim gibi genişlemeye başlayınca geri adım atar.

Siz siz olun, kredi kullanmayın. Çünkü gelirleriniz kredi faizlerinin gerisinde kalacak, hem de belki 1,5 yıl boyunca. İcralık olacaksınız. Özel sektör bu manzarayı gördü, artık cebinden, eşinden dostundan kaynak bulup kredi kapatıyor. Ya da halka arz olup küçük yatırımcıyı söğüşlüyor. Belki siz de halka arz olabilirsiniz, olmaz demeyin, SPK için halka arzlarda ışık hep yeşil. Nasıl ama? Atilla Yeşilada Ticaret, İnşaat, İhracat, Emlak, Teknoloji ve Filmcilik Holding AŞ payları TL 1 binden halka arz ediliyor?