Fonzedelere acil ödeme başladı: Borsa’da kriz bitti mi?

Yatırım fonları krizinde küçük yatırımcının nakde erişimini sağlayacak ilk somut adımlar atıldı. Tera, Pusula, Hedef ve Atlas Portföy fonlarında yatırımcılara tasfiye tamamlanmadan fon başına 1 milyon TL’ye kadar ara ödeme yapılacak. Kararlar Borsa İstanbul’da sert tepki alımını tetiklerken uzmanlar belirsizliğin azaldığını ancak krizin etkilerinin tamamen ortadan kalktığını söylemek için henüz erken olduğunu belirtiyor.

Yatırım fonları krizinde haftalardır beklenen somut adımların gelmesi Borsa İstanbul’daki satış sarmalına şimdilik ara verilmesini sağladı.

Geçen haftanın ortasından itibaren ciddi türbülansa giren piyasada yatırımcıların en büyük endişelerinden biri, tasfiye edilen fonlardaki paralarına ne zaman ve hangi koşullarda ulaşabileceklerinin belirsizliğiydi.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) açıkladığı yeni düzenlemeler bu belirsizliği önemli ölçüde azalttı.

BIST 100 endeksi dün gün içinde yüzde 3,3’ün üzerinde yükselirken, bankacılık endeksindeki kazanç da yüzde 3’ü aştı. Aselsan tek başına BIST 100’deki yükselişin yaklaşık yüzde 10’unu sağladı.

Ancak piyasa uzmanları tepki alımının krizin tamamen sona erdiği anlamına gelmediğini vurguluyor.

Üç portföy şirketi fonlarını kendisi tasfiye edecek

SPK’nın gece saatlerinde yayımladığı bültenle tasfiye kapsamındaki 131 fon için sürecin nasıl ilerleyeceğine ilişkin önemli ayrıntılar açıklandı.

Buna göre A1 Capital, Bulls ve Pardus Portföy, tasfiye kararı alınan fonlarına ilişkin işlemleri kendileri yürütecek.

Tasfiyelerde para piyasası fonlarına öncelik verilecek. Ardından fonlar yatırımcı sayısı en yüksek olandan en düşük olana doğru tasfiye edilecek.

Tasfiye işlemleri tamamlandıktan sonra bu portföy yönetim şirketlerinin tasfiye edilmeyen ancak TEFAS’ta alım satıma kapatılan fonları yeniden işleme açılabilecek.

Fonların hangi tarihte açılacağı ve katılma paylarının hangi esaslarla alınıp satılacağı ise fonların portföy yapısı, likiditesi, piyasa koşulları ve yatırımcıların menfaatleri dikkate alınarak ilgili portföy yönetim şirketleri tarafından belirlenecek.

Dört portföy şirketinde ara ödeme başlıyor

Yatırımcılar açısından en önemli karar ise Tera, Pusula, Hedef ve Atlas Portföy tarafından yönetilen ve tasfiye kapsamına alınan fonlarla ilgili.

SPK, bu fonlarda mutabakat işlemleri tamamlanan yatırımcılara tasfiye süreci sona ermeden ara ödeme yapılmasına karar verdi.

Burada da para piyasası fonlarına öncelik verilecek.

Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), yatırımcıların hesap başına net yatırım tutarlarını hesaplayacak.

Net yatırım tutarı 1 milyon TL’nin altındaysa tutarın tamamı, 1 milyon TL veya üzerindeyse en fazla 1 milyon TL ara ödeme yapılacak.

Ara ödeme nihai tasfiye ödemesinden bağımsız olmayacak. Tasfiye tamamlandığında yatırımcıya yapılacak nihai ödeme hesaplanacak ve daha önce verilen ara ödeme bu tutardan mahsup edilecek.

1 milyon TL sınırı her fon için ayrı uygulanacak

SPK daha sonra yaptığı ikinci açıklamayla önemli bir ayrıntıya daha açıklık getirdi.

Ara ödeme üst sınırı yatırımcı başına değil, her bir fon hesabı için ayrı ayrı uygulanacak.

Dolayısıyla bir yatırımcının birden fazla tasfiye kapsamındaki fonda yatırımı bulunuyorsa, şartların sağlanması halinde her fon için ayrı ara ödeme yapılabilecek.

Her bir fonda net yatırım tutarı 1 milyon TL’nin altındaysa bu tutarın tamamı, 1 milyon TL veya üzerindeyse en fazla 1 milyon TL ödenecek.

Bu düzenleme özellikle küçük yatırımcıların tasfiye sürecinin tamamlanmasını beklemeden paralarının önemli bölümüne ulaşmasını sağlayacak.

616 milyar TL’lik fon varlığı kapsama giriyor

Gedik Yatırım Kıdemli Araştırma Analisti Burak Pırlanta’ya göre ara ödeme kararı tasfiye kapsamındaki fon varlıklarının çok büyük bölümünü kapsıyor.

Pırlanta’nın hesaplamasına göre dört portföy yönetim şirketinin ara ödeme kapsamındaki 65 fonunun 28 Eylül itibarıyla toplam varlık büyüklüğü yaklaşık 616 milyar TL.

Bu rakam tasfiye kapsamındaki toplam fon varlıklarının yaklaşık yüzde 92’sine karşılık geliyor.

Söz konusu dört şirket tarafından yönetilen para piyasası fonlarının toplam büyüklüğü ise yaklaşık 301 milyar TL ve bu fonlarda yaklaşık 266 bin yatırımcı bulunuyor.

Grubun en büyük fonu olan Tera Portföy Para Piyasası (TL) Fonu’nun büyüklüğü yaklaşık 224 milyar TL, yatırımcı sayısı ise yaklaşık 167 bin.

Pırlanta’ya göre 1 milyon TL’lik üst sınır, küçük yatırımcıların önemli bölümünün alacaklarına nihai tasfiye tamamlanmadan ulaşmasına imkan verecek.

Likidite sıkışıklığı hafifleyebilir

Kararın Borsa İstanbul açısından en önemli sonucu ise fon yatırımcılarının yaşadığı likidite sıkışıklığını azaltması.

Fonlarda parası bloke kalan yatırımcıların nakit ihtiyacı nedeniyle diğer varlıklarını satmak zorunda kalması, son haftalardaki satış baskısını artıran unsurlardan biriydi.

Ara ödeme mekanizması bu baskının en azından bir bölümünü ortadan kaldırabilir.

Para piyasası fonlarına öncelik verilmesi de önemli. Bu fonlar yatırımcılar tarafından çoğunlukla nakit alternatifi olarak kullanıldığı için paraya erişimin engellenmesi güven açısından özellikle büyük zarar yaratmıştı.

Pırlanta, kararın tasfiye sürecine ilişkin belirsizliği azalttığını ve küçük yatırımcıların nakde erişimini hızlandırdığını belirtiyor.

Ancak askıya alınan diğer fonların yeniden işleme açılmasına ilişkin daha net bir takvimin açıklanmasının piyasa üzerindeki baskıyı daha da azaltabileceğini vurguluyor.

Uzmanlar: Hemen rekor beklemeyin

Piyasa uzmanları SPK’nın son kararlarını genel olarak olumlu değerlendiriyor.

Tasfiye sürecinin nasıl işleyeceğinin netleşmeye başlaması ve küçük yatırımcıya hızlı ödeme yapılması güven krizinin büyümesini önleyebilecek önemli bir adım olarak görülüyor.

Bazı uzmanlar kararların gecikmiş olsa da piyasadaki sıkıntıya ciddi bir “pansuman” sağlayabileceği görüşünde.

Buna karşılık Borsa İstanbul’un kısa sürede eski rekor seviyelerine dönmesini beklemenin gerçekçi olmayabileceğine dikkat çekiliyor.

Fon krizinin yatırımcıların risk algısını değiştirdiği, özellikle küçük ve orta ölçekli hisselerde güvenin yeniden oluşmasının zaman alabileceği belirtiliyor.

Serbest fonların tasfiyesi sonucunda ortaya çıkabilecek yatırımcı kayıpları da belirsizlik yaratmaya devam ediyor.

Dolayısıyla son yükseliş piyasanın en sert satış döneminin geride kalmış olabileceğine ilişkin umut yaratsa da krizin bütün etkilerinin ortadan kalktığını söylemek için henüz erken.

“Haksız kazançlar” için özel hesaplar açıldı

Fon krizinde bir başka önemli adım da tasfiye öncesindeki işlemlerden elde edilen olağanüstü kazançların gönüllü olarak geri verilmesine yönelik mekanizma oldu.

SPK, ilgili fonlara para iade etmek isteyen kişiler için Birleşik Fon Bankası nezdinde TMSF adına “İsteğe Bağlı İade Hesapları” açıldığını duyurdu.

Bu hesaplara yatırılan tutarlar yalnızca ilgili fonun tasfiye malvarlığına dahil edilecek ve başka fon veya hesaplara aktarılamayacak.

Toplanan paralar daha sonra tasfiye işlemlerini yürüten Ziraat Bankası ve İş Bankası’na aktarılacak ve fon yatırımcılarına yapılacak ödemelerde kullanılacak.

Ayrıca hisse alım satımı ve benzeri işlemlerden elde ettikleri olağanüstü kazançları geri vermek isteyenler için “Genel Hisse İade Hesabı” oluşturuldu.

Fon Koordinasyon Kurulu yeniden toplanıyor

Fon Koordinasyon Kurulu ikinci toplantısını bugün gerçekleştirecek.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, yol haritasının belirlendiğini ve ilgili kurumların kendi görev alanlarında koordineli biçimde somut adımlar atmaya başladığını açıkladı.

Yılmaz, BDDK ve SPK’nın önemli kararlar aldığını, TMSF bünyesinde ise geri verilecek kazançların ilgili fonlara aktarılması amacıyla sorunlu fonlar için özel hesaplar açıldığını belirtti.

Piyasanın bundan sonraki aşamada izleyeceği temel başlıklar, ara ödemelerin ne kadar hızlı gerçekleştirileceği, diğer fonların ne zaman yeniden işleme açılacağı ve nihai tasfiye sonucunda yatırımcıların ne kadar kayıpla karşılaşacağı olacak.

Borsa’da kriz bitti mi?

Son kararlar fon krizinde şimdiye kadar atılan en somut adımlar arasında.

Özellikle küçük yatırımcıların parasına hızlı erişiminin sağlanması hem sosyal hem de finansal açıdan önemli. Aynı zamanda zorunlu nakit ihtiyacından kaynaklanan satışların azalması Borsa İstanbul üzerindeki likidite baskısını hafifletebilir.

BIST 100’deki yüzde 3’ü aşan tepki de piyasanın belirsizliğin azalmasını olumlu karşıladığını gösteriyor.

Ancak likidite krizinin hafiflemesi ile güven krizinin tamamen sona ermesi aynı şey değil.

Tasfiye edilecek fonların nihai kayıpları, askıya alınan fonların yeniden açılma takvimi ve fon soruşturmalarının sermaye piyasalarının geri kalanı üzerindeki etkileri henüz tamamen netleşmiş değil.

Bu nedenle son kararlar Borsa İstanbul açısından önemli bir dönüm noktası olabilir.

Ancak “kriz bitti” demek için yatırımcıların paralarına fiilen ulaşmaya başlaması ve fon piyasasında normal işleyişin yeniden tesis edildiğinin görülmesi gerekiyor.

Kaynak: Şebnem Turhal, Ekonomim, sadece alıntıdır