Fon krizinde Saray kulisleri: Erdoğan, Kavcıoğlu'nun ardından Erişah Arıcan'ın da istifasını mı istedi?

Türkiye'yi sarsan fon krizinde soruşturma, finans kurumlarının üst yönetimlerine uzanırken Ankara kulislerinde yeni iddialar gündeme geldi. Gazeteci İsmail Saymaz'a göre BDDK Başkanlığı'ndan ayrılan Şahap Kavcıoğlu hakkındaki dosya iki hafta önce Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a sunuldu. Erdoğan'ın Kavcıoğlu'nun yanı sıra Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı Erişah Arıcan'ın da istifasını istediği öne sürülüyor. Arıcan'ın Berat Albayrak ile geçmişteki ilişkileri, Türkiye Varlık Fonu'ndaki görevleri ve Borsa İstanbul-Takasbank yönetimindeki konumu yeniden tartışılıyor.

Fon soruşturmasında yeni aşama: Üst düzey istifalar gündemde

Türkiye'nin finans piyasalarını sarsan fon krizi, yalnızca yatırımcıların uğradığı zararlar ve şüpheli işlemlerle sınırlı kalmıyor. Soruşturma kapsamında finans kurumlarının yöneticilerine yönelik işlemler sürerken, ekonomi bürokrasisinin en üst kademelerinde de görev değişiklikleri yaşanıyor.

Son gelişme, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Başkanı Şahap Kavcıoğlu'nun görevinden ayrılması oldu.

Kavcıoğlu'nun istifasının ardından gözler Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı Erişah Arıcan'a çevrildi.

Sözcü yazarı İsmail Saymaz'ın aktardığı AK Parti kulislerine göre Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kavcıoğlu'nun yanı sıra Arıcan'ın da görevinden ayrılmasını istedi.

Ancak Arıcan'ın istifa talebine karşı çıktığı ve kendisini anlatmaya çalıştığı ileri sürülüyor.

Bu iddialar henüz resmî makamlar tarafından doğrulanmış değil.

Saymaz: Kavcıoğlu'nun dosyası iki hafta önce Erdoğan'a gitti

İsmail Saymaz'ın aktardığı bilgilere göre Şahap Kavcıoğlu'nun görevinden ayrılması, kamuoyuna yansıyan açıklamasında belirttiği gibi tamamen kendi inisiyatifiyle gerçekleşmemiş olabilir.

Saymaz, AK Parti kaynaklarına dayanarak Kavcıoğlu hakkındaki dosyanın yaklaşık iki hafta önce Erdoğan'a sunulduğunu yazdı.

Aynı kaynakların iddiasına göre Kavcıoğlu'na istifasından bir gün önce, akşam saatlerinde görevden ayrılması gerektiği bildirildi.

Bu zamanlama, Kavcıoğlu'nun Saymaz'a verdiği söyleşiyle de örtüşüyor.

Kavcıoğlu, haftalar süren sessizliğinin ardından Saymaz'ın sorularını yanıtlamış, fon krizine ve BDDK hakkındaki iddialara ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştu.

Söyleşinin yayımlandığı gün ise sosyal medya hesabından görevinden ayrıldığını duyurdu.

Kavcıoğlu açıklamasında, BDDK ve şahsıyla ilgili iddiaların kurumu daha fazla yıpratmaması amacıyla Cumhurbaşkanı'ndan affını istediğini belirtti.

Ardından çalışma arkadaşlarıyla vedalaşarak kurumdan ayrıldı.

Saymaz'a göre Kavcıoğlu'nun söyleşi sırasında görevden ayrılması yönündeki talebi öğrenmiş olması veya böyle bir kararın alınacağını önceden haber almış bulunması ihtimaller arasında.

Gazeteci ayrıca söyleşideki bazı ifadelerin Cumhurbaşkanlığı çevresinde rahatsızlık yarattığının öne sürüldüğünü aktardı.

Kavcıoğlu soruşturmada şüpheli olabilir mi?

Kavcıoğlu'nun istifasının zamanlaması, fon soruşturmasının kapsamına ilişkin yeni tartışmaları da beraberinde getirdi.

Eski BDDK Başkanı'nın görevinden ayrılması, yardımcısı Muhammed Erişen ile iki daire başkanının tutuklanmasının ardından gerçekleşti.

Saymaz, bu gelişmelerin Kavcıoğlu'nun soruşturma kapsamında şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrılması ihtimalini gündeme getirdiğini yazdı.

Gazeteci, tutuklanan yöneticilere Kavcıoğlu hakkında sorular yöneltilmiş olabileceğini düşündüğünü belirtti.

Ancak bu değerlendirme bir gazetecilik yorumu niteliğinde. Kavcıoğlu hakkında şüpheli sıfatıyla işlem yapıldığına veya gözaltı kararı verildiğine ilişkin aktarılan metinde doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Saymaz, AK Parti içerisinde Kavcıoğlu'nun gözaltına alınmasını veya tutuklanmasını isteyen isimler bulunduğunu da ileri sürdü.

Fon soruşturmasının üst düzey kamu yöneticilerine uzanıp uzanmayacağı, önümüzdeki dönemin önemli başlıklarından biri olmaya aday.

Erdoğan'ın istifasını istediği ikinci isim: Erişah Arıcan

Ankara kulislerinden aktarılan bir diğer önemli iddia, Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı Erişah Arıcan'la ilgili.

Saymaz'a göre Erdoğan, Arıcan'ın da görevinden ayrılmasını istedi.

Arıcan'ın bu talebe direndiği ve görevde kalabilmek için kendi pozisyonunu açıklamaya çalıştığı öne sürülüyor.

Gazeteci, Arıcan'ın gelecek günlerde görevinden uzaklaştırılabileceğinin konuşulduğunu belirtti.

Fon krizine ilişkin soruşturmanın derinleşeceğini daha önce AKP'li Şamil Tayyar da gündeme getirmişti.

Tayyar, soruşturmada kozmik odaya girildiğini söyleyerek kamuoyunun yakından tanıdığı iki kritik ismin daha görevden alınabileceğini ileri sürmüştü.

Bu açıklamaların ardından dikkatler Kavcıoğlu ve Arıcan üzerinde yoğunlaştı.

Kavcıoğlu'nun istifası gerçekleşirken Arıcan'ın görevine ilişkin belirsizlik sürüyor.

Erişah Arıcan neden fon krizinin merkezinde tartışılıyor?

Erişah Arıcan'ın adı, aktarılan bilgilere göre fon soruşturmasında doğrudan şüpheli olarak gündeme gelmiş değil.

Buna karşılık yöneticisi olduğu veya yönetiminde görev aldığı kurumların soruşturmayla bağlantılı gelişmelerin merkezinde bulunması, Arıcan'ın konumunu tartışmalı hale getiriyor.

Fon krizi kapsamında Borsa İstanbul, Takasbank ve Türkiye Sigorta gibi kuruluşların üst düzey yöneticilerine yönelik ciddi suçlamalar gündeme geldi.

Aktarılan soruşturma gelişmelerine göre:

• Borsa İstanbul'un genel müdürü, rüşvet suçlamasıyla tutuklandı.

• Takasbank'ın genel müdürü, fon kriziyle bağlantılı rüşvet iddiaları kapsamında tutuklandı.

• Türkiye Sigorta'nın genel müdürü hakkında da kamu kaynaklarının fon işlemlerinde kullanılmasıyla bağlantılı rüşvet suçlamaları üzerine tutuklama kararı verildi.

Bu işlemler, söz konusu kişilere yöneltilen suçlamaların kesinleştiği anlamına gelmiyor. Ceza yargılamasında suçluluk ancak kesinleşmiş mahkeme kararıyla belirlenebilir.

Arıcan'a yönelik tartışmaların odağında ise bu kurumlar arasındaki yönetim ve ortaklık ilişkileri bulunuyor.

Marmara Üniversitesi'nden Borsa İstanbul'a uzanan kariyer

Erişah Arıcan'ın ekonomi yönetimindeki yükselişinin önemli duraklarından biri Marmara Üniversitesi oldu.

Akademik kariyerine 1988 yılında Marmara Üniversitesi İktisat-Maliye Kürsüsü'nde araştırma görevlisi olarak başladı.

1990 yılında Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü'ne geçti.

1991'de Merkez Bankası ve Parasal Büyüklüklerin Denetimi başlıklı doktora çalışmasını tamamladı.

1999 yılında iktisat politikası alanında doçent, 2005 yılında profesör oldu.

Arıcan'ın akademik çalışma alanları arasında merkez bankacılığı, para politikası, bankacılık ve finansal piyasalar bulunuyor.

Üniversitedeki yöneticilik görevleri ise şöyle gelişti:

• 1998–2006: Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü müdür yardımcılığı.

• 2006–2015: Bankacılık ve Sigortacılık Yüksekokulu müdürlüğü.

• Ağustos 2015: Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü müdürlüğü.

Arıcan'ın Marmara Üniversitesi'ndeki akademik ilişkileri, daha sonra ekonomi yönetiminde üst düzey görevler üstlenen isimlerle bağlantıları nedeniyle kamuoyunun gündemine geldi.

Bunlar arasında en dikkat çekici isim, eski Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak oldu.

Berat Albayrak'ın doktora tezi tartışması

Arıcan'ın adı 2016 yılının sonunda, Berat Albayrak'a ait olduğu belirtilen ve WikiLeaks tarafından yayımlanan e-postalar nedeniyle geniş biçimde tartışılmaya başlandı.

Albayrak o dönemde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı olarak görev yapıyordu.

Kamuoyuna yansıyan yazışmaların bir bölümü, Albayrak'ın Marmara Üniversitesi'nde hazırladığı doktora teziyle ilgiliydi.

Tezin danışmanı Erişah Arıcan'dı.

Ancak yayımlanan e-postaların içeriği, danışmanlık ilişkisinin kapsamına ilişkin soruları gündeme getirdi.

Aktarılan 2 Haziran 2010 tarihli bir e-postada Arıcan'ın tez taslağını Albayrak'a gönderdiği ve çalışmayı kendisinin tamamlayacağını belirttiği ileri sürüldü.

Başka yazışmalarda tezle ilgili yapılacak işlerin büyük bölümünün tamamlandığı, yenilenebilir enerji bölümünün ve ekonometrik model çalışmalarının sürdüğü anlatılıyordu.

Mesajların bazılarında Arıcan ve asistanlarının birlikte çalıştığını gösteren ifadeler bulunduğu belirtildi.

Tez izleme toplantısına yönelik sunum hazırlanması ve tezin jüri üyeleri için çoğaltılması gibi konular da yazışmalarda yer aldı.

Bu e-postalar, akademik danışmanın öğrencisinin tezini hazırlama sürecine olağan sınırların ötesinde katılıp katılmadığı tartışmasını doğurdu.

Ancak yazışmalara ilişkin iddialar, tek başına akademik usulsüzlüğün hukuken veya kurumsal bir incelemeyle kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Akademisyenler hakkında siyasi fişleme iddiaları

Sızdırılan e-postalarla ilgili ikinci tartışma, Marmara Üniversitesi'ndeki akademisyenler hakkında hazırlandığı belirtilen bir listeydi.

19 Nisan 2016 tarihli olduğu aktarılan bir e-postada Arıcan'ın Albayrak'a üniversitenin dekan ve müdürlerine ilişkin bir liste gönderdiği öne sürüldü.

Listede 29 profesörün adının bulunduğu belirtildi.

Bu isimlerin yanına siyasi görüşleri, hükümete yönelik tutumları ve toplumsal olaylarla ilişkileri hakkında notlar düşüldüğü iddia edildi.

Aktarılan ifadeler arasında solcu, Gezi eylemlerine katılan, aktivist, ülkücü, hükümet karşıtı ve rejim karşıtı gibi tanımlamalar bulunuyordu.

Bazı akademisyenlerin aile üyelerine ve kişisel ilişkilerine ilişkin bilgilerin de listede yer aldığı ileri sürüldü.

Bu iddialar, akademisyenlerin siyasi görüşlerine göre sınıflandırıldığı ve kişisel bilgilerinin siyasi makamlara iletildiği tartışmalarını gündeme taşıdı.

Söz konusu yazışmanın, Arıcan'ın Borsa İstanbul yönetim kuruluna seçilmesinden kısa süre sonra gönderildiği belirtildi.

Aynı dönemde üniversitelerde Barış İçin Akademisyenler bildirisine imza atan öğretim üyelerine yönelik soruşturmalar yürütülüyordu.

Albayrak bakan oldu, Arıcan Borsa İstanbul'un başına geçti

Erişah Arıcan'ın kamuya ait finans kuruluşlarındaki görevleri 2016 yılında başladı.

Arıcan, 1 Nisan 2016'da Borsa İstanbul yönetim kuruluna seçildi.

İki yıl sonra ekonomi yönetiminde yaşanan değişiklikler, Arıcan'ın görevlerinin kapsamını genişletti.

Temmuz 2018'de Berat Albayrak, Hazine ve Maliye Bakanı oldu.

12 Eylül 2018'de Türkiye Varlık Fonu'nun yönetimi yeniden oluşturuldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan fonun yönetim kurulu başkanlığını üstlenirken, Albayrak başkanvekili oldu.

Erişah Arıcan da Türkiye Varlık Fonu yönetim kuruluna girdi.

Bundan 15 gün sonra, 27 Eylül 2018'de Arıcan, Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı seçildi.

Böylece Arıcan, Türkiye'nin sermaye piyasaları açısından kritik öneme sahip iki kurumunun yönetim yapısında yer aldı.

Türkiye Varlık Fonu, Borsa İstanbul ve Takasbank arasındaki ilişki

Fon krizinde Erişah Arıcan'ın konumunun tartışılmasının temel nedenlerinden biri, Türkiye Varlık Fonu, Borsa İstanbul ve Takasbank arasındaki kurumsal bağlantılar.

Türkiye Varlık Fonu 2016 yılında kuruldu.

Ziraat Bankası, Halkbank, Türk Hava Yolları, BOTAŞ ve TPAO gibi büyük kamu kuruluşlarının hisseleri fon bünyesine devredildi.

Fonun yönetim kurulu başkanlığı Cumhurbaşkanı tarafından yürütülüyor.

Türkiye Varlık Fonu'nun denetim yapısı, kuruluşundan bu yana kamuoyunda tartışılan konular arasında yer alıyor. Fon, Sayıştay'ın olağan denetim rejiminin dışında bulunuyor.

Borsa İstanbul'un ortaklık yapısında da Türkiye Varlık Fonu belirleyici konumda.

2017 yılında Hazine'nin Borsa İstanbul'daki yüzde 73,6 oranındaki hissesi Türkiye Varlık Fonu'na devredildi.

Daha sonra Nasdaq'ın yüzde 7 oranındaki payı da satın alındı.

Aktarılan ortaklık bilgilerine göre Türkiye Varlık Fonu'nun Borsa İstanbul'daki payı yüzde 80,6'ya ulaştı.

Bu yapı, Borsa İstanbul'un yönetiminde Türkiye Varlık Fonu'nun belirleyici rolünü ortaya koyuyor.

Takasbank bağlantısı neden önemli?

Borsa İstanbul ile Takasbank arasındaki ilişki de fon soruşturması açısından önem taşıyor.

Takasbank, sermaye piyasalarında gerçekleştirilen işlemlerin takas ve saklama altyapısında kritik görevler üstleniyor.

Hisse senedi alım satımlarının ardından menkul kıymet ve nakit yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde merkezi bir rol oynuyor.

Takasbank'ın en büyük ortağı Borsa İstanbul.

Aktarılan yönetim yapısına göre Takasbank'ın dokuz kişilik yönetim kurulunun dört üyesi Borsa İstanbul tarafından belirleniyor.

Dolayısıyla Borsa İstanbul, Takasbank üzerinde önemli bir ortaklık ve yönetim etkisine sahip.

Fon soruşturmasında Takasbank yöneticilerinin de tutuklanması, bu kurumsal ilişkinin kamuoyunda daha yakından sorgulanmasına neden oldu.

Bununla birlikte bir kurumun yönetiminde bulunmak veya başka bir kuruluşta yönetim kurulu üyelerinin belirlenmesinde rol oynamak, o kuruluşun yöneticilerine yöneltilen suçlamalardan otomatik olarak cezai sorumluluk doğurmuyor.

Fon krizinde yönetim ve denetim sorumluluğu tartışması

Fon soruşturmasının kapsamının genişlemesi, finans piyasalarının düzenlenmesi ve denetlenmesinden sorumlu kurumların işleyişini de gündeme taşıdı.

BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu'nun görevinden ayrılması, soruşturmanın ekonomi bürokrasisindeki etkilerini daha görünür hale getirdi.

Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı Erişah Arıcan hakkındaki istifa iddiaları ise sermaye piyasalarının üst yönetiminde yeni değişiklikler yaşanabileceği beklentisini güçlendirdi.

Özellikle Borsa İstanbul, Takasbank ve Türkiye Sigorta'nın soruşturma kapsamında gündeme gelmesi, kamuya ait finans kuruluşlarının yönetim ve gözetim mekanizmalarına ilişkin soruları artırıyor.

Ancak görevden ayrılma taleplerine ilişkin kulis bilgileriyle ceza soruşturması kapsamında doğrulanmış işlemlerin birbirinden ayrılması gerekiyor.

Şu aşamada Arıcan'ın görevden alınacağı veya hakkında adli işlem yapılacağı yönündeki iddialar doğrulanmış resmî kararlar değil.

Gözler Erdoğan'ın kararında ve soruşturmanın sonraki aşamasında

İsmail Saymaz'ın aktardığı iddiaların doğrulanması halinde, fon krizinin ekonomi bürokrasisindeki etkileri yeni bir boyut kazanabilir.

Kavcıoğlu'nun görevinden ayrılmasının ardından Erişah Arıcan'ın da istifasının istendiği iddiası, Borsa İstanbul yönetiminde değişiklik ihtimalini gündeme taşıyor.

Arıcan'ın akademik kariyerinden Berat Albayrak ile ilişkilerine, Türkiye Varlık Fonu'ndaki görevinden Borsa İstanbul ve Takasbank bağlantılarına kadar uzanan geçmişi yeniden tartışılıyor.

Önümüzdeki süreçte iki ayrı gelişme önem taşıyacak: Arıcan'ın görevine ilişkin resmî bir karar alınıp alınmayacağı ve fon soruşturmasının üst düzey yöneticilere yönelik yeni adli işlemlerle genişleyip genişlemeyeceği.

Bu soruların yanıtı, yalnızca finans bürokrasisindeki görev dağılımı açısından değil, fon krizinde kurumsal sorumluluğun nasıl ele alınacağı bakımından da önem taşıyor.

Kaynaklar: Sözcü yazarı İsmail Saymaz'ın aktardığı AK Parti kulisleri; Erişah Arıcan'ın akademik kariyeri, geçmişte yayımlanan e-posta iddiaları ve Türkiye Varlık Fonu-Borsa İstanbul-Takasbank ilişkilerine ilişkin aktarılan haber ve bilgiler.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.