Dünyayı borçla yöneten ABD ekonomisi neden iflasın eşiğinde değil?

ABD'nin kamu borcu geçen ay tarihinde ilk kez 40 trilyon dolar eşiğini aşarak ay başında yaklaşık 40,18 trilyon dolara yükseldi. Dünya genelindeki çoğu ülkenin yıllık gayrisafi yurtiçi hasılasını (GSYİH) geride bırakan bu miktar, tarihteki en yüksek hükümet borcu olarak kayıtlara geçti.

Tüm bunlara rağmen ABD hükümeti kamu çalışanlarının maaşlarını ödemeye devam ediyor, piyasalar dolardan vazgeçmiyor ve yatırımcılar ABD Hazine tahvillerini satın almayı sürdürüyor.

Öte yandan bazı uzmanlar, borçtaki bu kesintisiz artışın yalnızca küresel ekonominin merkezindeki ABD için değil, tüm dünya ekonomisi için yaratabileceği riskler konusunda uyarılarda bulunuyor.

Peki bu devasa borç nasıl birikti? ABD’ye bu parayı kimler borç verdi? Yatırımcılar neden ABD tahvillerini almaya devam ediyor? Dolar Washington’a kalıcı bir dokunulmazlık mı sağlıyor, yoksa kontrolden çıkan borç ve bunun ödeme maliyeti bir küresel tehdide mi dönüşüyor?

Her Amerikalı 113 Bin Dolar Borçlu mu?

Kamu borcu, federal hükümetin ödünç aldığı ve henüz anaparasını geri ödemediği toplam tutarı ifade eder. Bir mali yılda harcamaların gelirleri aşmasıyla ortaya çıkan "bütçe açığı", Hazine tarafından tahvil ihracı yoluyla kapatılır. Açığın her yıl devam etmesiyle de toplam borç ve borç servis maliyetleri katlanarak büyür.

ABD Kongresi Bütçe Ofisi’ne (CBO) göre yükselen borç yükü; faiz ödemelerini artırarak diğer kamu hizmetlerine ayrılan kaynağı daraltıyor ve gelecekte hükümeti ya vergileri artırma ya da harcamaları kısıtlama seçenekleriyle baş başa bırakıyor.

Borç tutarı kişi başına bölündüğünde tablo daha da çarpıcı bir hal alıyor. Kongre Karma Ekonomi Komitesi’nin Mart 2026 verilerine göre, kişi başına düşen borç miktarı yaklaşık 113,6 bin dolar.

Tabii ki bu durum, her ABD vatandaşının kapısına bu tutarda bir fatura dayanacağı anlamına gelmiyor. Bu sayı yalnızca borcun büyüklüğünü görselleştirmek için kullanılan istatistiki bir hesaplama. Ancak vatandaşlar, yükselen kamu borcunun faiz oranları ve kredi maliyetleri üzerinde oluşturduğu baskı nedeniyle mortgage ve şirket kredileri üzerinden bu yükü dolaylı olarak hissediyor.

Trilyonlarca Dolar Nasıl Birikti?

ABD'nin kamu borcu 2001 mali yılı sonunda 5,8 trilyon dolar seviyesindeydi. 2008'de 10 trilyon dolara yaklaşan rakam, 2020'de 26,9 trilyon dolara tırmandı ve 2026 itibarıyla 40 trilyon dolar sınırını aştı.

Vergi indirimleri, bütçe dengeleri, Küresel Finans Krizinde finans sistemini kurtarma paketleri, COVID-19 küresel salgını ve devasa ekonomik teşvikler ve gelir ve gider arasındaki kalıcı yapısal bütçe açığı gibi uygulamalar, borçların giderek artmasına neden oldu.

Küresel finans krizi ve salgın dönemleri acil durum borçlanmalarına en net örnekler olsa da krizler geçtikten sonra da bütçe açığı kapanmadı. CBO, 2026 mali yılı için bütçe açığı tahminini GSYİH'nin %5,8'ine karşılık gelecek şekilde 2,1 trilyon dolar olarak revize etti. Bu tablo CBO Direktörü Phillip Swagel'in, ABD'nin mali gidişatının "sürdürülebilir olmadığı" yönünde uyarıda bulunmasına yol açtı.

ABD Neden Borçlanmaya Devam Ediyor?

Dünyanın en büyük ekonomisi olmak, hükümetin kasasında her taahhüdü karşılayacak nakit bulunduğu anlamına gelmiyor. Devletler de harcamaları, vergi gelirlerini aştığında borçlanmak durumunda kalıyor. Verimli altyapı yatırımlarını finanse eden veya ekonomiyi derin durgunluklardan koruyan borçlanmalar faydalı görülebiliyor. Ancak büyüme dönemlerinde bile devasa açıklar vermek, devleti bir sonraki şoka karşı savunmasız bırakıyor.

ABD borçlarının tamamı aynı anda muaccel olmuyor; bir yıldan kısa vadeli bono ve senetlerden 30 yıla uzanan uzun vadeli tahvillere kadar farklı vadeler üstüne yayılıyor. Vadesi gelen borçlar genellikle yeni tahvil ihraçlarıyla yenileniyor ("roll-over"). Yüksek faiz ortamında yenilenen borçlar daha yüksek maliyet getirdiği için risk yalnızca borcun miktarında değil, borç servis (faiz) maliyetinin artmasında yatıyor.

Borç Kimin Elinde? Çin ABD'yi Finanse mi Ediyor?

Toplam borç temel olarak iki ana kategoriye ayrılıyor:

1. Halkın/Piyasanın Elindeki Borç (32,3 Trilyon $): Bireyler, bankalar, emeklilik fonları, Fed ve yabancı yatırımcıların elindeki tahviller.

2. Kamu Kurumları Arası Borç (7,8 Trilyon $): Sosyal güvenlik gibi devlet fonlarının fazlalıklarını Hazine tahvillerinde değerlendirmesinden doğan iç yükümlülükler.

Kamuoyundaki "ABD'yi Çin finanse ediyor" algısını ise veriler doğrulamıyor. Haziran 2026 itibarıyla yabancı yatırımcıların elindeki toplam Hazine tahvili tutarı 9,3 trilyon dolar (piyasadaki borcun %29'u).

• Japonya: 1,117 trilyon dolar ile en büyük yabancı alacaklı.

• İngiltere: 940 milyar dolar ile ikinci sırada.

• Çin: 633 milyar dolar ile üçüncü sırada.

Çin'in payı toplam ABD borcunun yalnızca %1,6'sına denk geliyor. Dolayısıyla Pekin'in Washington'dan borcunu aniden tahsil etmesi hukuken veya fiilen mümkün olmadığı gibi; elindeki tahvilleri topluca satması da tahvil fiyatlarını düşürerek kendisine zarar verme ve yuanı aşırı değerlendirerek ihracatına darbe vurma riski taşıyor.

Doların "Aşırı Ayrıcalığı" ve Sınırları

ABD borçlanma gücünü büyük oranda doların küresel hakimiyetinden alıyor: 2026'nın ilk çeyreğinde küresel döviz rezervlerinin %57,13'ü Amerikan Doları cinsindeydi (Euro %20,03, Çin Yuanı ise %2'nin altında). Modern Parasal Teori'nin (MMT) de vurguladığı üzere, kendi bastığı para biriminde borçlanan bir devlet teknik olarak iflas etmez. Ancak buradaki temel sınır borç miktarı değil, enflasyondur. Aşırı para basımı paranm alım gücünü düşürür ve yatırımcıların daha yüksek faiz talep etmesine yol açar.

Asıl Risk Nerede Başlıyor?

ABD ekonomisinin çökmesine yol açacak sihirli bir borç eşiği yok. Ancak net faiz ödemelerinin 2026'da 1 trilyon dolara, 2036'da ise 2,1 trilyon dolara ulaşacağı tahmini, savunma, eğitim ve altyapı bütçelerinin faiz ödemelerine kurban gideceğini gösteriyor.

Diğer bir kritik tehlike ise ABD iç politikasındaki borç tavanı krizleri. Şu anda 41,1 trilyon dolar olan borç tavanının zamanında yükseltilmemesi, Hazine'nin vadesi gelen ödemeleri yapamaması (temerrüt) riskini doğuruyor. Nitekim 2021 yılında borç tavanı müzakerelerinin son dakikaya bırakılması dahi Hazine'ye 1,3 milyar dolarlık ek borçlanma maliyeti yüklemişti.

ABD borçlanma mekanizması şimdilik sorunsuz işlemeye devam etse de bu ayrıcalığın dayandığı tek bir temel unsur var: Matbaada basılamayan tek şey olan güven. Piyasadaki yatırımcılar Washington'ın geri ödeme kabiliyetini sorgulamaya başladığı an, asıl kriz başlamış olacak.