DTÖ’den kritik uyarı: YZ patlaması küresel ticaretteki bozulmayı maskeliyor

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, YZ bağlantılı ürün ticaretindeki olağanüstü büyümenin Donald Trump’ın tarifeleri ve küresel ticarette yaşanan diğer bozulmaların olumsuz etkilerini perdelediği uyarısında bulundu. YZ bağlantılı ürünlerin ticareti 2026’nın ilk çeyreğinde yıllık %42 artarken, diğer ürünlerde büyüme yalnızca %7’de kaldı.

Küresel ticaret, ABD Başkanı Donald Trump’ın yeni tarife politikaları, Çin’in üretim fazlası, jeopolitik gerilimler ve enerji şoku nedeniyle artan baskı altında. Ancak manşet ticaret verileri şimdilik bu bozulmanın gerçek boyutunu tam olarak göstermiyor.

Bunun nedeni ise YZ (yapay zekâ) yatırımlarındaki küresel patlama.

Dünya Ticaret Örgütü’nün son verilerine göre yarı iletkenler, kimyasallar ve YZ altyapısında kullanılan sanayi ekipmanları gibi ürünlerin küresel ticareti 2026’nın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre %42 büyüdü.

YZ ile bağlantılı olmayan ürünlerdeki ticaret artışı ise yalnızca %7 oldu.

DTÖ Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, Financial Times’a yaptığı açıklamada bu olağanüstü ayrışmanın küresel ticaretteki temel zayıflığı gizlediğini söyledi.

“YZ ticareti, tarifelerin ve dünya ticaretinin karşı karşıya olduğu diğer bütün bozulmaların etkisini maskeliyor” diyen Okonjo-Iweala, YZ yatırımlarının sürdürülebilirliği konusunda da uyardı.

“Eğer YZ bir balonsa…”

DTÖ Başkanı’nın en dikkat çekici uyarısı, YZ sektöründe olası bir yatırım balonuna ilişkin oldu.

Okonjo-Iweala, “Eğer YZ bir balonsa, bu ticaret büyümesini sürdüremez. Ticaretin bu itici gücünün ne kadar kalıcı olacağını görmek konusunda temkinli olmamız gerekiyor” dedi.

YZ yatırımları son dönemde küresel ekonominin en önemli büyüme motorlarından biri haline geldi.

Bank of America Global Research tahminlerine göre büyük teknoloji şirketlerinin yalnızca 2026 yılında YZ altyapısına yaklaşık 800 milyar dolar yatırım yapması bekleniyor.

Ancak Anthropic CEO’su Dario Amodei ve OpenAI CEO’su Sam Altman dahil teknoloji sektörünün önde gelen isimlerinin YZ geliştirme hızının yavaşlatılması gerektiğine ilişkin son açıklamaları, yatırımların gelecekte ivme kaybedebileceği ihtimalini gündeme taşıdı.

DTÖ bile YZ patlamasının boyutunu tahmin edemedi

YZ yatırımlarının küresel ticaret üzerindeki etkisi 2025 yılında DTÖ ekonomistlerinin tahminlerini bile önemli ölçüde aşmıştı.

DTÖ başlangıçta 2025 yılı için dünya mal ticaretinde %2,5 büyüme öngörmüştü.

Ancak gerçekleşen büyüme %4,6 oldu.

Aradaki farkın büyük bölümü veri merkezlerinin kurulmasında kullanılan yarı iletkenler, elektronik bileşenler ve diğer “YZ’yi mümkün kılan ürünlerin” ticaretindeki hızlı artıştan kaynaklandı.

Bu eğilim 2026’nın ilk aylarında da devam etti.

YZ bağlantılı ürünler, 2026’nın ilk çeyreğinde küresel mal ticaretinin yaklaşık %19’unu oluşturdu.

Kazançların büyük bölümü Asya ve ABD’ye gidiyor

Bununla birlikte YZ kaynaklı ticaret patlamasının getirileri dünya ekonomisine eşit dağılmıyor.

Okonjo-Iweala’ya göre 2025 yılında YZ altyapısını mümkün kılan ürünlerin küresel ticaretinin %60’tan fazlası Asya ülkelerinin payına düştü.

Küresel girişim sermayesi yatırımlarının ise %76’sı Kuzey Amerika’da gerçekleşti.

Bu tablo, YZ patlamasının küresel ticaret hacmini artırmasına rağmen ekonomik getirilerin belirli bölgelerde yoğunlaştığını gösteriyor.

DTÖ, giderek daha fazla ulusal düzenlemeye tabi tutulan YZ sektörünün daha güçlü uluslararası işbirliği gerektiren alanlardan biri olduğunu savunuyor.

Enerji şoku yeniden büyüyor

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva da geçen ay YZ yatırımlarının küresel ekonominin Orta Doğu’daki çatışmaların yarattığı enerji şokunu beklenenden daha iyi karşılamasına yardımcı olduğunu söylemişti.

Ancak o tarihten bu yana petrol fiyatlarının yeniden varil başına 100 doların üzerine çıkması, küresel ekonomi üzerindeki enerji baskısını artırdı.

Böylece dünya ekonomisi bir taraftan YZ yatırımlarının sağladığı güçlü sermaye harcamaları ve ticaret desteğinden faydalanırken, diğer taraftan enerji fiyatları ve ticaret savaşlarının yarattığı maliyetlerle karşı karşıya kalıyor.

Trump tarifeleri küresel ticaret sistemini zorluyor

DTÖ açısından daha büyük sorun ise çok taraflı küresel ticaret sisteminin giderek artan baskı altında bulunması.

Trump’ın yeni tarife savaşı ve Çin’in üretim kapasitesindeki hızlı artışın yarattığı küresel ticaret dengesizlikleri, DTÖ’nün mevcut ticaret kurallarının etkinliği konusunda tartışmaları yoğunlaştırdı.

Okonjo-Iweala, dünya ticaret sisteminin modernize edilmemesinin çok ciddi ekonomik sonuçları olabileceği uyarısında bulundu.

DTÖ’nün yıllık Dünya Ticaret Raporu’nda yer alan ekonomik modellemelere göre küresel ticaret sisteminin parçalanması ve reformların gerçekleştirilememesi halinde 2050 yılına kadar küresel üretimdeki kayıp %10’a kadar çıkabilir.

DTÖ reformunda “statüko seçenek değil”

DTÖ’nün reform edilmesine yönelik girişimler mart ayında düzenlenen Bakanlar Konferansı’nda ciddi bir darbe almıştı. Ticaret bakanları reform süreci için ortak bir yol haritası üzerinde anlaşamamıştı.

Ancak Okonjo-Iweala reform çabalarının başarısız olduğu görüşünü reddetti.

Cenevre’de müzakerelerin yeniden başladığını belirten DTÖ Başkanı, örgüt üyelerinin mevcut sistemin sürdürülemeyeceği konusunda giderek daha fazla uzlaştığını söyledi.

“Benim açımdan değişen şey, üyelerin artık reformların gerekli olduğunu ve statükonun bir seçenek olmadığını kabul etmeleri” dedi.

DTÖ’nün uyarısı, dünya ticaretinin mevcut büyüme rakamlarının yanıltıcı olabileceğine işaret ediyor. YZ yatırımlarındaki olağanüstü artış devam ettiği sürece küresel ticaret güçlü görünebilir. Ancak bu motorun yavaşlaması halinde tarifeler, jeopolitik gerilimler ve enerji şoklarının dünya ticareti üzerindeki etkisi çok daha görünür hale gelebilir.

FT, ParaAnaliz