DTÖ’den kritik uyarı: Küresel ticaret sisteminin parçalanması dünya ekonomisine ağır darbe vurabilir

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), küresel ticaret kurallarının zayıflaması ve ekonomilerin jeopolitik bloklara ayrılması halinde dünya ekonomisinin ciddi kayıplarla karşılaşabileceği uyarısında bulundu. DTÖ’nün senaryolarına göre güçlü çok taraflı işbirliği ile ticaret sisteminin aşınması arasındaki fark, 2050’ye kadar küresel reel GSYH’nin yüzde 10’una ulaşabilir.

Dünya Ticaret Örgütü, küresel ekonomide artan korumacılık ve jeopolitik parçalanmanın uzun vadeli maliyetlerinin son derece yüksek olabileceği uyarısında bulundu.

DTÖ’nün yıllık amiral gemisi yayını “World Trade Report 2026: A Critical Juncture for the World Trading System”, son 80 yılda oluşturulan çok taraflı ticaret sisteminin kazanımlarını ve karşı karşıya bulunduğu riskleri mercek altına aldı.

Rapora göre küresel ticaret sisteminin güçlendirilmesi dünya ekonomisine önemli katkı sağlayabilirken, mevcut kuralların aşınması küresel büyüme ve ihracatta büyük kayıplara yol açabilir.

Küresel ticaretin yüzde 72’si hâlâ DTÖ kuralları altında

DTÖ Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, çok taraflı ticaret sisteminin son 80 yılda daha bütünleşmiş ve dayanıklı bir küresel ekonominin oluşmasına önemli katkıda bulunduğunu belirtti.

Okonjo-Iweala’ya göre dünya mal ticaretinin yaklaşık yüzde 72’si halen DTÖ’nün en çok kayrılan ülke prensibi çerçevesinde gerçekleştiriliyor.

Küresel ticaret ortamının önemli ölçüde değiştiğini kabul eden Okonjo-Iweala, sistemin temel mantığının ise geçerliliğini koruduğunu vurguladı: Ekonomiler tek taraflı hareket etmek yerine işbirliği yaptıklarında daha fazla fayda sağlıyor.

DTÖ üyelerinin sistemde reform ihtiyacını tartıştığını belirten Okonjo-Iweala, mevcut yapının değişmeden devam etmesinin artık gerçekçi bir seçenek olarak görülmediğine dikkat çekti.

DTÖ üç farklı gelecek senaryosu hesapladı

Raporda küresel ticaret sisteminin geleceğine ilişkin üç temel senaryo modellendi.

İlk senaryoda çok taraflı ticaret sistemi güçlendiriliyor ve ülkeler kurallara dayalı uluslararası işbirliğini artırıyor.

Bu durumda, mevcut temel senaryoya kıyasla 2050 yılına kadar küresel GSYH yüzde 2,9, dünya ihracatı ise yüzde 17,9 daha yüksek olabilir.

İkinci senaryo ise dünyanın jeopolitik bloklara ayrıldığı ve ticaret ilişkilerinin giderek siyasi ittifaklar üzerinden şekillendiği bir yapıyı öngörüyor.

DTÖ hesaplamalarına göre böyle bir “jeo-parçalanmış dünya” senaryosunda küresel GSYH temel senaryoya göre yüzde 5,1 daha düşük kalırken, dünya ihracatındaki kayıp yüzde 18,6’ya ulaşabilir.

Serbest ticaret anlaşmaları DTÖ'nün yerini tutmayabilir

Rapordaki üçüncü senaryo, çok taraflı ticaret sisteminin yerini ülkeler ve bölgesel gruplar arasında oluşturulan serbest ticaret anlaşmaları ağının almasını inceliyor.

DTÖ’nün modellemesine göre bu senaryo küresel ekonomi açısından jeopolitik bloklaşmadan bile daha yüksek maliyet yaratabilir.

Çok taraflı işbirliğinin büyük ölçüde serbest ticaret anlaşmaları ağıyla ikame edilmesi halinde küresel GSYH yüzde 6,9, dünya ihracatı ise yüzde 26,9 daha düşük olabilir.

Bu sonuçlar, ikili ve bölgesel serbest ticaret anlaşmalarının ticareti desteklese bile küresel ölçekte ortak kurallara dayalı bir sistemin ekonomik faydalarını tamamen ikame edemeyebileceğine işaret ediyor.

Küresel GSYH’de fark yüzde 10’a yaklaşabilir

DTÖ Başekonomisti Robert Staiger, en olumlu ve olumsuz senaryolar arasındaki farkın büyüklüğüne dikkat çekti.

DTÖ hesaplamalarına göre çok taraflı ticaret sisteminin güçlendirilmesi ile sistemin aşınması arasındaki fark, temel senaryodaki küresel reel GSYH’nin yaklaşık yüzde 10’una ulaşabilir.

Staiger, birçok DTÖ üyesinin mevcut yapının sürdürülebilir olmadığını düşündüğünü belirterek bu sonuçların reform konusunda hareketsiz kalmanın potansiyel maliyetini ortaya koyduğunu ifade etti.

Dünya ticareti 80 yılda yaklaşık 50 kat büyüdü

DTÖ raporu, İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşturulan kurallara dayalı ticaret sisteminin tarihsel etkilerine de dikkat çekiyor.

Son sekiz yılda ticaret engellerinin önemli ölçüde azaltılması, ülkelerin küresel pazarlara erişiminin genişlemesi ve ortak ticaret kurallarının oluşturulması dünya ticaretinde büyük bir genişlemeyi beraberinde getirdi.

Rapora göre küresel ticaret son 80 yılda yaklaşık 50 kat büyüdü.

Ancak artan jeopolitik rekabet, korumacı politikalar ve ticaretin siyasi ittifaklar doğrultusunda yeniden şekillenmesi bu sistemin geleceği üzerindeki baskıyı artırıyor.

DTÖ’nün hesaplamaları, önümüzdeki dönemde yapılacak tercihlerin yalnızca ülkeler arasındaki ticaret akımlarını değil, dünya ekonomisinin uzun vadeli büyüme potansiyelini de önemli ölçüde etkileyebileceğini gösteriyor.