Dolar/TL50,57
0.13%
Euro/TL55,56
0.19%
Gram Altın5.738,49
4.12%
BIST 10011.131,32
3.02%
Brent Petrol$89,16
0.31%
Gümüş/Ons$40,99
7.61%
Gedik Yatırım
Dünya Ekonomisi

Çin'den "Serbest Ticaret" Hamlesi: Pekin Gerçekten Pazarlarını Açacak mı, Yoksa Sadece İhraç mı Edecek?

Şenzen'deki APEC Zirvesi'nde ABD'nin korumacı politikalarına karşı kendini serbest ticaret ve yapay zekâ iş birliğinin lideri olarak konumlandıran Çin, pazarlarını açma vaadinde bulundu. Ancak 1 trilyon doları aşan ticaret fazlası, yerli sanayiye verilen yoğun devlet destekleri ve Körfez'den Batı'ya uzanan damping endişeleri, Pekin'in bu vaatlerini ne kadar samimiyetle uygulayacağı konusunda ABD yetkililerinin kafasında büyük bir soru işareti yaratıyor.

20 Kasım 2026

Çin'den "Serbest Ticaret" Hamlesi: Pekin Gerçekten Pazarlarını Açacak mı, Yoksa Sadece İhraç mı Edecek?

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi, Çin'in Şenzen kentinde ekonomik entegrasyonun güçlendirilmesi, pazarların açılması ve teknolojik iş birliğinin geliştirilmesi çağrısında bulunan ortak bir bildiriyle sona erdi. Bu adım, Pekin'in artan ABD korumacı politikalarından ve ileri teknoloji transferine getirilen kısıtlamalardan faydalanarak kendisini serbest ticaretin savunucusu olarak konumlandırma çabalarını yansıtıyor.

Çin'in üçüncü kez ev sahipliği yaptığı zirve; gümrük vergileri, sanayi sübvansiyonları ve yarı iletken ihracatına yönelik kısıtlamalar konusunda Pekin ile Washington arasındaki anlaşmazlıkların arttığı bir dönemde, küresel ekonomik faaliyetlerin yaklaşık %60'ını ve uluslararası ticaretin yarısını temsil eden ekonomilerin liderlerinin katılımıyla gerçekleşti.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping zirve sırasında Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) merkezli çok taraflı ticaret sisteminin korunması, dijital ekonomi ve yapay zekâ alanlarında iş birliğinin artırılması çağrısında bulunarak, ülkesinin gümrük vergilerini düşürmeye ve yabancı şirketlerin pazarlarına erişimini genişletmeye hazır olduğunu vurguladı.

Bu çağrılar Çin'i, dışa açılma taahhütlerini somut ekonomik yükümlülüklere dönüştürme ve ortaklarının eleştirilerine konu olan ticari dengesizlikleri giderme konusunda bir sınavla karşı karşıya bırakıyor; Pekin aynı zamanda Arap ekonomileri de dahil olmak üzere gelişmekte olan ülkelerdeki ekonomik nüfuzunu genişletmeye çalışıyor.

Zirvenin Taahhütleri

APEC ekonomilerinin liderleri, bölgesel ekonomik entegrasyonu sürdürmeyi, tedarik zincirlerini geliştirmeyi ve sınır ötesi ticaret ile yatırımların akışını kolaylaştırmayı teyit eden "Şenzen Vizyonu 2026" bildirisini oy birliğiyle kabul etti.

Forumun resmi internet sitesinde yayımlanan bildiride liderler; elektronik ticari işlemleri geliştirmeyi, sınır ötesi ticareti kolaylaştırmayı ve kâğıt üzerindeki bürokratik işlemlere bağımlılığı azaltmayı hedefleyen 2027-2030 Ticaretin Dijitalleştirilmesi İşbirliği Çerçevesi'ni memnuniyetle karşıladı. Liderler ayrıca 2026-2030 APEC Yapay Zekâ Girişimi kapsamında çalışmaları sürdürme, dijital altyapı ve veri yönetişiminde iş birliğini güçlendirme ve küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) teknolojik dönüşümlerden yararlanmasını destekleme kararı aldı.

Bildiride ayrıca enerji güvenliğinin artırılması, temel emtia akışının sürdürülmesi, ticaret koridorlarındaki darboğazların giderilmesi ve altyapı ile tedarik zincirleri konusunda iş birliğinin geliştirilmesi taahhütlerine yer verildi.

Ayrı bir adımda Çin Devlet Başkanı Şi, forum içindeki pratik iş birliklerini desteklemek amacıyla 20 milyon dolar tahsis edildiğini, Şenzen'de Asya-Pasifik bölgesine yönelik bir araştırma merkezi ile dijital teknoloji ve temiz enerji alanlarında iş birliği kurumları kurulacağını duyurdu.

Ancak bu çıktılara rağmen zirvede, gümrük vergilerinin düşürülmesine yönelik bağlayıcı bir anlaşma veya forumun uzun vadeli hedefi olan Asya-Pasifik Serbest Ticaret Bölgesi'nin kurulmasına ilişkin bir takvim yer almadı.

Çin Alternatifi

Pekin, uluslararası ticarete bağımlı ekonomilere kendisini daha istikrarlı bir ortak olarak sunmak için ABD ticaret politikasındaki değişimlerden yararlanmaya çalışıyor. İş İnsanları Zirvesi'nde konuşan Şi,korumacılığa ve tek taraflı adımlara karşı çıkılması gerektiğini vurgulayarak, ekonomik dışa açıklığın sürdürülmesinin büyüme ve istikrar için temel bir şart olduğunu belirtti.

Şi'nin bu açıklamaları, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin Amerikan sanayisini korumak ve Çin'in ileri teknolojilere erişimini sınırlandırmak amacıyla gümrük vergilerini artırma ve teknolojik kısıtlamaları sıkılaştırma yaklaşımına doğrudan bir yanıt niteliği taşıyor.

The Asia Group Ortağı ve Dijital Uygulamalar Başkanı George Chen, Reuters'a verdiği demeçte Çin liderinin mesajının Küresel Güney'deki birçok ülkede yankı bulmaya aday olduğunu belirtiyor. Chen'e göre bu mesaj,Pekin'in teknolojik stratejisini, ileri teknolojilere erişime daha fazla kısıtlama getirme eğiliminde olan Amerikan yaklaşımından farklı bir biçimde sunma çabalarını güçlendiriyor.

Bu yaklaşım, Çin'in dünyanın en büyük ikinci ekonomisi ve en önemli üretim-ihracat merkezlerinden biri olma konumuna dayanarak, ekonomik küreselleşmeden "faydalanan taraf" olmaktan çıkıp geleceğin kurallarını şekillendiren "etkili aktör" konumuna geçme arzusunu yansıtıyor.

Benzer dönüşümler diğer ticaret ortaklarının tutumlarında da görülüyor. Associated Press'in aktardığına göre Kanada Başbakanı Mark Carney, ülkesinin küresel belirsizliği ekonomik fırsatlara dönüştürmek için çalıştığını ve bunu Çin ve Avrupa Birliği ile ticari ilişkilerini güçlendirerek yaptığını ifade etti. Malezya Başbakanı Enver İbrahim de büyük ekonomileri diğer ülkelerin çıkarlarını gözetmeye çağırarak, ticaret ve yatırımların büyüme ve yaşam standartlarının iyileştirilmesindeki motor rolüne dikkat çekti.

Dışa Açılma Sınavı

Çin'in bu hedefleri, ticaretin serbestleştirilmesi çağrıları ile Pekin'in yerli şirketlerini desteklemek ve rekabet güçlerini artırmak için uyguladığı sanayi politikaları arasındaki çelişkiden kaynaklanan bir zorlukla karşı karşıya.

Reuters'a göre ABD, Avrupa Birliği ve diğer ticaret ortakları Çin'i sanayi sektörüne geniş kapsamlı devlet sübvansiyonları sağlamakla suçluyor; bu durumun iç talep pahasına üretimi ve ihracatı artırarak dış pazarlardaki rakip sanayiler üzerinde baskı oluşturduğu belirtiliyor.

Associated Press, güçlü ihracatın etkisiyle Çin'in ticaret fazlasının 2026 yılında üst üste ikinci kez 1 trilyon doları aşma yolunda ilerlediğini, buna karşın Çin ekonomisinin zayıf tüketici harcamaları, düşük yatırımlar ve süregelen emlak sektörü krizinden muzdarip olduğunu aktarıyor. Bu dengesizlikler başta elektrikli otomobiller, bataryalar, güneş enerjisi ve düşük maliyetli sanayi ürünleri olmak üzere hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomilerde endişe yaratıyor.

Çin'in küresel ticaret liderliğine alternatif olma kapasitesi sadece ihracat hacmine değil, aynı zamanda pazarlarını yabancı ürün ve yatırımlara açma isteğine, adil rekabet ve devlet destekleri konusundaki endişeleri gidermesine de bağlı. Öte yandan ABD'nin gelişmiş çip ihracatına yönelik süregelen kısıtlamaları,Pekin'in çağrıda bulunduğu teknolojik iş birliğinin önünde engel oluşturarak iki ülke arasındaki rekabeti geleneksel ticaretin ötesine, teknolojinin üretim ve dolaşım kurallarına taşıyor.

Büyümenin Motoru: Yapay Zekâ

Yatırımları, verimliliği ve küresel ticareti desteklemedeki artan rolü nedeniyle yapay zekâ, zirvenin ana eksenlerinden biri olarak öne çıktı.

Toplantılar sırasında konuşan Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, yapay zekânın ekonomik büyüme üzerinde somut bir etki yaratmaya başladığını ve Orta Doğu'daki savaşla bağlantılı enerji şoklarının yol açtığı olumsuz etkileri hafifletmeye yardımcı olduğunu söyledi.

Associated Press'in Georgieva'dan aktardığına göre APEC ekonomileri yıllık %3,4 oranında büyürken (küresel büyüme %3,1), dünya ticareti büyük ölçüde yapay zekâ yatırımlarındaki patlamanın itici gücüyle %4,6 oranında genişliyor. Georgieva, teknolojik gelişimin orta vadede rekabet gücünü, verimliliği ve büyümeyi belirleyen temel faktör olduğunu, bunun da dijital dönüşüme ayak uydurmayı üye ekonomiler için bir öncelik haline getirdiğini belirtti.

Buna karşılık Trump zirvede yapay zekânın gelişimini kısıtlayabilecek uluslararası düzenleme çabalarının reddedilmesi çağrısında bulunurken, Şi dijital altyapı, veri akışları ve teknolojinin endüstriyel kullanımlarında iş birliğinin genişletilmesi gerektiğini vurguladı.

Arap Ülkelerinin Çıkarları

Çin ile ABD arasındaki ekonomik rekabetin yansımaları Arap ülkelerine, özellikle de Pekin'in ana ticaret ortağı haline geldiği, Washington'ın ise finansal, teknolojik ve güvenlik ilişkilerinde merkezi konumunu koruduğu Körfez ekonomilerine kadar uzanıyor.

İsveç Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nün 2026 yılında yayımladığı "İran Savaşından Sonra Çin ve Körfez Ülkeleri" başlıklı araştırmaya göre, resmi Çin verileri Çin ile Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri arasındaki ticaret hacminin 2000 yılında yaklaşık 10 milyar dolarken 2024 yılında 288 milyar dolara yükseldiğini ortaya koyuyor.

Araştırmayı hazırlayan uzmanlar Fredrik Meton ve Björn Jerdén, KİK ülkelerinin Çin'in ham petrol ithalatının yaklaşık üçte birini ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatının yaklaşık %30'unu karşıladığını belirtiyor.Araştırmacılar, ekonomik ilişkilerin altyapı projeleri, yenilenebilir enerji, teknoloji ve dijital hizmetleri kapsayacak şekilde genişlediğini, ancak Körfez'in Çin'e ihracatının hâlâ ağırlıklı olarak enerji ürünlerine dayandığını kaydediyor. Bu ilişki, Katar ile Çinli enerji devleri Sinopec ve CNPC arasındaki uzun vadeli LNG anlaşmalarının yanı sıra Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki genişleyen Çin sanayi yatırımları ve ortaklıklarında somutlaşıyor.

Körfez'in Karşılaştığı Zorluklar

Araştırmacılar Meton ve Jerdén, düşük maliyetli Çin ürünlerinin ithalatındaki artışın, özellikle üretimi yerlileştirmeye ve gelir kaynaklarını çeşitlendirmeye çalışan Körfez hükümetlerinin gelişmekte olan sanayileri için bir tehdit oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.

Çalışmaya göre KİK ülkeleri, 2025 yılında bazı Çin alüminyum ürünlerine gümrük vergisi uygulamadan önce,2023 ve 2024 yıllarında Çin'e karşı 6 ayrı anti-damping soruşturması açtı. Araştırma, bu endişelerin Çin ile KİK arasında 2004 yılında başlayan ve 20 yılı aşkın süredir kesintili olarak devam eden serbest ticaret anlaşması müzakerelerinin tıkanmasına katkıda bulunduğunu vurguluyor. Reuters da Mayıs 2024'te bilgili kaynaklara dayanarak, müzakerelerin ucuz Çin ithalatının Suudi Arabistan'ın yerli sanayi geliştirme planlarını olumsuz etkileyeceği yönündeki endişeler nedeniyle engellerle karşılaştığını bildirmişti.

Bu gelişmeler, Çin'in ticaretin serbestleştirilmesi çağrıları ile Çin teknolojisi ve yatırımlarından vazgeçmeden kendi yeni sanayilerini korumak isteyen Körfez ekonomilerinin çıkarları arasındaki uyumun sınırlarını gözler önüne seriyor. Teknoloji alanında ise araştırmacılar, Körfez ülkelerinin tek bir tarafa tamamen bağımlı kalmak yerine Pekin ve Washington arasındaki ortaklıklarını çeşitlendirme yoluna gittiğini, veri güvenliği ve hassas teknolojilerle ilgili anlaşmazlıkları dengelemeye çalıştığını belirtiyor.

Liderliğin Geleceği

Şenzen Zirvesi'nin çıktıları, Çin'in korumacı politikalardan ve küresel ticari gerilimlerden duyulan endişelerden yararlanarak açık ticareti, ekonomik entegrasyonu ve teknolojik iş birliğini APEC gündeminin en üst sırasına yerleştirmeyi başardığını gösteriyor.

Malezya'daki KSI Asya-Pasifik Stratejik Enstitüsü Başkan Yardımcısı Muhammed İkbal, Çin'in APEC zirvesine ev sahipliği yapmasının ticari açıklık ve ekonomik çok taraflılık savunucusu konumunu güçlendirdiğini belirterek, en büyük zorluğun mevcut serbest ticaret anlaşmalarını forum ekonomilerinin 2006'dan beri hedeflediği daha geniş bir bölgesel çerçeveye dönüştürmek olduğunu ifade ediyor.

Buna karşılık İngiltere'deki Nottingham Üniversitesi'nden ekonomist Min-Hua Chiang, Çin'deki zayıf iç talebin ve üretim kapasitesi fazlasının Pekin'in Asya ticaret entegrasyonuna tek başına liderlik etme kapasitesini sınırladığı uyarısında bulunarak, Washington ile Pekin arasındaki artan ticari ve teknolojik rekabete rağmen ABD pazarının bölge ihracatını absorbe etmek için hayati önemini koruduğunu vurguluyor.

APEC Politika Destek Birimi Direktörü Carlos Kuriyama ise artan ticaret kısıtlamalarının ve jeopolitik gerilimlerin büyüme beklentilerini tehdit ettiğini teyit ederek ekonomileri büyüme kaynaklarını çeşitlendirmeye ve şoklara karşı dayanıklılıklarını artırmaya çağırıyor. Bu zorluklar, hem Çin hem de ABD ile ticari ve yatırım bağları bulunan Arap ekonomileri de dahil olmak üzere tüm ülkeler için ticari ortaklıkları genişletmenin ve tedarik zincirlerini çeşitlendirmenin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.

Kaynak: El Cezire

Piyasalarda yalnız değilsiniz

Bu haberle ilgili detaylı rapor ve analizlere, uzman desteğiyle Akanak Insights'a ulaşın.

Uzman Desteğine Göz Atın
Paylaş

İlgili Haberler