CBDC ye giriş

CBDC GENEL BAKIŞ

{ Şu yazının Arda MERİÇ tarafından yapılan özetidir.} CBDC yada Türkçeleştirilmiş kısaltmasıyla Merkez Bankası Dijital Para Birimi; En temelinde bir merkez bankası tarafından basılan dijital para birimi ve bununla ilgili çeşitli durumları ifade etmek için kullanılır. Uluslararası Ödemeler Bankası(BIS) [1] tarafından da kabul edilen bu sistem, 64 üye merkez bankası tarafından piyasada incelenmektedir. Bunun güvenli bir sayı olduğunu da merkez bankaları gibi, kamu kurumlara dayandığından anlayabiliriz. Yine Uluslararası Ödemeler Bankasının (BIS) yapmış olduğu ankete göre 2020 yılı sonunda 65 merkez bankasının 58inin CBDC araştırdığını söyleyebiliriz. Her ne olursa olsun Uluslararası Ödemeler Bankasının yayınladığı rapora göre CBDC araştırma yapan merkez bankalarının sayısında ki artış dikkate değer bir düzeyde.

Neyin perakende CBDC olduğu konusunda net olmak gerekir. Uluslararası Ödemeler Bankasına göre CBDC; Hesap biriminde belirtilen, yargı ve para otoritesi tarafından doğrudan sorumluluğu olan, geniş ölçüde erişilebilir ve genel amaçlı dijital ödeme aracı olmalıdır. Bunun yanı sıra finansal kurumların, tanımlanmış bazı kullanıcılarla sınırlı olan bir Toptan CBDC de mevcuttur.

Şöyle düşünün; CBDC derken perakende CBDC den bahsediyoruz aslında.

Toptan CBDC ise, bankalara tanınan özel bir CBDC'yi ifade ediyor.

İncelenen merkez bankalarının büyük çoğunluğu masa başı araştırmaları ile teknoloji platformları üzerinden çalışmalarını yapmaktadır. Bu çalışmayı yürüten merkez bankalarından bazıları ‘İleri’ bir çalışma içerisinde olmuş olsalar bile buna dair herhangi bir veriye sahip değiliz.

Kaynak:https://cbdctracker.org Yükselen piyasalarda ve gelişmekte olan ülke ekonomilerinde (EMDE), CDBC başlatacak ve test edecek ana motivasyonlarından bazıları Fiziksel Nakit Yönetiminin maliyet ve risklerini azaltmak, Ödeme sistemlerinin esneklik ve güvenilirliğini arttırmak, Finansal katılım ve Ödeme sistemi verimliliği artırmak şeklinde sıralanabilir. Yukarıda ki maddelere ek olarak yasadışı faaliyetlerle mücadele etmek de bu sistemde diğer önemli bir temadır.

Gelişmiş ve Gelişmekte olan ülke ekonomilerinin merkez bankalarının birleştiği diğer bir temada Meta Inc. (Facebook) tarafından başlatılan Diem projesi gibi diğer dijital para birimleri ile mücadele etmek Dolarizasyonu/ para ikamesine karşı savunma oluşturmak Parasal egemenliği korumak şeklinde listeleyebiliriz.

Henüz pilot projelere başlamamış Çin Halk Cumhuriyeti ve bazı gelişmiş ülke merkez bankaları da özel ödeme sistemlerinin tekelini azaltmak [2] adına CBDC üzerine çalışmalar yapmasına neden olmuştur.

CBDC tasarımı, ülkenin politik hedeflerine, ve ülke özelliklerine bağlıdır, ancak farklı merkez bankaları tarafından piyasaya sürülen CBDCler kendi aralarında birçok ortak özelliğe sahiptir.

İş Modeli: Merkez bankaları CBDC yaratılması, dağıtılması, kullanıcı cüzdanlarının çalıştırılmasına kadar olan tüm ilgili bölümleri yerine getirir. Bir diğer modelde de; merkez bankaları CBDC yaratır itfa eder ancak ödemeler özel sektör ödeme hizmetleri aracılığıyla yapılır. Bu modellerden hangisinin belirleneceği ve uygulanacağı; Ülke Finans Sektörünün genişliği ve derinliği Finansal standartları Finans piyasası altyapısı Finans piyasası denetim kapasitesi vb.

gibi unsurlardır, ülkeye özgü olan bu şartlar altında bir model belirlenir.

Görüldüğü üzre, intermediated CBDC tasarımında; bankalar CBDC hesaplarını merkez bankasında vatandaş ise bankada tutmaktadır.

Hybrid CBDC de ise; vatandaşlar CBDC lerini merkez bankasında tutmakta fakat işlemler bankalar üzerinden yürütülmektedir.