Avrupa kışın donacak

Avrupa kışa düşük doğalgaz stoklarıyla giriyor: Yeni enerji şoku riski büyüyor

Avrupa, Rus gazının kaybı ve İran savaşının LNG arzını vurmasının ardından kışa son yılların en düşük doğalgaz stoklarıyla giriyor. Avrupa’daki depolar yalnızca %71 doluyken Almanya’da oran %57’ye kadar geriledi. Yaz-kış fiyat farkının ortadan kalkması özel sektörün gaz depolama teşvikini azaltırken, sert bir kış veya yeni arz kesintileri Avrupa’yı yüksek fiyatlardan LNG almak zorunda bırakabilir.

Avrupa’nın yıllardır kış aylarına hazırlanmak için kullandığı doğalgaz depolama modeli ciddi bir yapısal sorunla karşı karşıya.

Geçmişte enerji şirketleri ve traderlar yaz aylarında daha ucuz olan doğalgazı satın alarak depoluyor, talebin ve fiyatların yükseldiği kış aylarında ise piyasaya satıyordu.

Ancak bu sistem üst üste ikinci yıldır çalışmıyor.

Ukrayna savaşının ardından düzenli Rus boru gazının büyük ölçüde kaybedilmesi Avrupa’yı küresel sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) piyasasına çok daha bağımlı hale getirdi. İran savaşı nedeniyle Ortadoğu’dan LNG arzının sekteye uğraması ise bu yıl sorunu daha da ağırlaştırdı.

Avrupa depoları yalnızca %71 dolu

Avrupa’nın dev yeraltı doğalgaz depoları yıllık tüketimin yaklaşık üçte birini karşılayabilecek kapasiteye sahip.

Özellikle kışın en soğuk günlerinde boru gazı ve LNG ithalatının talebi karşılamaya yetmediği dönemlerde depolardaki gaz günlük tüketimin yarısından fazlasını sağlayabiliyor.

Ancak bu kritik tampon şu anda 2009’dan bu yana tutulan kayıtların en zayıf seviyesinde.

Avrupa’daki doğalgaz depolarının doluluk oranı yaklaşık %71 seviyesinde bulunuyor. Mevsimsel ortalama ise yaklaşık %87.

Avrupa’nın en büyük ekonomisi Almanya’da durum daha da kritik: depolar yalnızca %57 dolu.

Bu tablo, sert bir kış yaşanması veya arzda yeni bir kesinti meydana gelmesi halinde Avrupa’nın enerji piyasalarında yeni fiyat şoklarıyla karşı karşıya kalabileceği anlamına geliyor.

İran savaşı LNG piyasasını vurdu

Avrupa’nın karşı karşıya olduğu sorunun önemli nedenlerinden biri küresel LNG arzındaki sıkışıklık.

Hürmüz Boğazı normal koşullarda küresel LNG akışının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir enerji koridoru.

İran savaşı ve Hürmüz çevresindeki arz sorunlarının ardından Avrupa doğalgaz fiyatları 2022’den bu yana en yüksek seviyelerine çıktı.

Sorunun bir başka boyutu ise vadeli fiyat yapısında ortaya çıkıyor.

Normal koşullarda yaz fiyatlarının kış fiyatlarından düşük olması gerekiyor. Böylece traderlar yazın gaz alıp depolayarak kışın daha yüksek fiyattan satabiliyor.

Ancak mart ayında yazın gaz alıp kışın satmak megavatsaat başına 8 eurodan fazla zarar anlamına geliyordu. Üstelik bu hesap depolama maliyetlerini bile içermiyordu.

Fiyat farkı daha sonra azalsa da ekim kontratları hâlâ kış vadeli fiyatlarının biraz üzerinde seyrediyor. Mayıs 2027 kontratları da sonraki kasım fiyatlarının üzerinde bulunuyor.

Bu nedenle özel şirketlerin depoları doldurmak için ekonomik teşviki giderek azalıyor.

Sert kış Avrupa’yı pahalı LNG’ye mahkûm edebilir

Asıl risk kış aylarında ortaya çıkabilir.

Yeni arz sorunlarının yaşanması veya havaların normalden daha soğuk seyretmesi halinde mevcut stoklar Avrupa’nın ihtiyacını karşılamakta yetersiz kalabilir.

Bu durumda Avrupa ülkeleri dünya piyasalarından çok daha yüksek fiyatlarla LNG satın almak zorunda kalabilir.

Böyle bir senaryo enerji faturalarını yeniden yükseltirken enflasyonist baskıları artırabilir ve Avrupa ekonomisini olumsuz etkileyebilir.

Avrupa’nın LNG kargoları için agresif biçimde piyasaya dönmesi, daha düşük gelirli ülkeler açısından da ciddi sorun yaratabilir. Avrupa’nın yüksek fiyat ödeme kapasitesi, LNG kargolarının gelişmekte olan ülkelerden Avrupa’ya yönelmesine neden olabilir.

Devletler doğalgaz stoklamaya başlayabilir

Sorun Avrupa hükümetlerini enerji güvenliği konusunda yeni seçenekler aramaya zorluyor.

Avrupa petrol konusunda uzun yıllardır stratejik rezerv sistemine sahip. Ancak doğalgaz stokları büyük ölçüde özel şirketler ve traderlar tarafından ticari amaçlarla yönetiliyor.

Bu model artık sorgulanıyor.

Hollanda doğalgaz iletim şirketi Gasunie Transport Services Genel Müdürü Jeroen Zanting, Avrupa’nın artık yalnızca piyasaya güvenemeyeceğini belirterek devlet destekli veya stratejik doğalgaz rezervlerinin oluşturulması gerektiğini savundu.

Zanting’e göre Avrupa’nın uzun süreli ve beklenmedik bir arz kesintisi halinde ekonomisini birkaç ay çalıştırabilecek garantili gaz stoklarına ihtiyacı var.

Mevcut sistemin böyle bir senaryoya yeterince hazırlıklı olmadığını söyledi.

Stratejik rezervler yalnızca 13 günlük tüketimi karşılıyor

Avrupa’da bazı ülkelerin halihazırda stratejik doğalgaz rezervleri bulunuyor.

Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre dokuz AB ülkesinin toplam stratejik rezervi geçen yıl yaklaşık 12 milyar metreküp seviyesindeydi.

Bu miktar AB’nin toplam depolama kapasitesinin yalnızca %12’sine denk geliyor ve Avrupa’nın ortalama doğalgaz tüketimini yaklaşık 13 gün karşılayabiliyor.

Karşılaştırmak gerekirse bazı büyük AB ekonomilerinin stratejik petrol rezervleri 80 günlük net ithalatın üzerinde bulunuyor.

Almanya’nın şu anda stratejik doğalgaz rezervi bulunmuyor. Berlin yönetimi 2027’den itibaren ülkenin toplam depolama kapasitesinin yaklaşık %10’una denk gelecek stratejik rezerv oluşturmayı planlıyor.

Fransa ise ticari şirketlerin stok yapmasını teşvik etmek amacıyla yıllardır devlet destekleri kullanıyor. İtalya da benzer araçlara başvuruyor.

AB hedefi %90, mevcut oran %71

Avrupa Birliği dört yıl önce enerji güvenliğini artırmak amacıyla doğalgaz depolama hedefleri uygulamaya koymuştu.

2027’ye kadar geçerli kurallara göre depoların ekim-aralık döneminde herhangi bir tarihte %90 doluluk seviyesine ulaşması hedefleniyor.

Zorlu koşullarda hedef %80’e, kalıcı sorunların yaşanması halinde ise %75’e kadar indirilebiliyor.

Ancak mevcut %71’lik doluluk seviyesi Avrupa’nın yeni kış dönemine alışılmışın çok altında bir tamponla girdiğini gösteriyor.

Devlet müdahalesi fiyatları daha da yükseltebilir

Hükümetlerin doğalgaz piyasasına müdahalesinin de önemli riskleri bulunuyor.

Almanya 2022 enerji krizinin zirvesinde depoları doldurmak için milyarlarca euro harcamış, devlet destekli yoğun gaz alımları Avrupa fiyatlarının daha da yükselmesine katkıda bulunmuştu.

Dolayısıyla hükümetler bir ikilemle karşı karşıya.

Bir yandan enerji güvenliği için yeterli stok oluşturmak zorundalar. Diğer yandan agresif devlet alımları piyasadaki fiyatları daha da yükseltebilir.

Avrupa’nın yaklaşık 150 milyar metreküplük yeraltı doğalgaz depolama kapasitesi bulunuyor ve bunun yaklaşık %70’i AB ülkelerinde yer alıyor. Buna karşılık Avrupa’nın LNG kargoları için rekabet ettiği Asya-Pasifik bölgesinde yeraltı depolama kapasitesi yaklaşık 38 milyar metreküp.

Avrupa açısından sorun artık yalnızca bu kışın nasıl geçirileceği değil.

Rus boru gazının kaybı, küresel LNG piyasasına artan bağımlılık ve yaz-kış fiyat farkının bozulması, kıtanın yıllardır kullandığı ticari doğalgaz depolama modelini yapısal olarak değiştirmiş durumda.

Almanya Ekonomi Uzmanları Konseyi üyesi Veronika Grimm’in değerlendirmesiyle, depolama piyasası tamamen bozulmuş değil ancak “yapısal değişim geçirdi ve yeni bir denge bulmak zorunda.”

Bloomberg