ABD-Çin ticaret savaşında yeni kriz: Washington'dan Pekin'e ültimatom

ÖZET: ABD yönetimi, Çin'in Ekim 2025'te Güney Kore'nin Busan kentinde imzalanan ticaret ateşkesi kapsamındaki taahhütlerini derhal yerine getirmesini istedi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile yaptıkları görüşmede özellikle nadir toprak elementleri ve tarım ürünleri ihracatındaki sorunları gündeme getirdi. Washington, Pekin'in anlaşmanın nadir toprak elementlerine ilişkin yükümlülüklerinin yalnızca üçte ikisini yerine getirdiğini savunuyor. Ocak 2027'de sona erecek ticaret ateşkesinin geleceği, Trump ve Şi Cinping'in önümüzdeki haftalarda gerçekleştireceği görüşmeler öncesinde belirsizliğini koruyor.**

Washington'dan Pekin'e sert uyarı

ABD ile Çin arasındaki ticari ilişkilerde yeni bir gerilim yaşanıyor. Washington yönetimi, Pekin'in geçen yıl varılan ticaret anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğini belirterek taahhütlerin derhal uygulanmasını istedi.

Financial Times'ın (FT) haberine göre ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, cuma sabahı Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi.

Görüşmede, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Ekim 2025'te Güney Kore'nin Busan kentinde üzerinde anlaştıkları ticaret ateşkesinin uygulanması ele alındı.

ABD Hazine Bakanlığının FT tarafından elde edilen görüşme özetinde, Bessent'in Çin'in Busan'da verdiği taahhütleri eksiksiz ve gecikmeden yerine getirmesi gerektiğini vurguladığı belirtildi.

Bessent ayrıca Çin'in son dönemde attığı bazı adımlardan duyulan rahatsızlığı dile getirdi.

Bakanlık açıklamasında, ticari ilişkilerde ilerlemenin somut sonuçlara bağlı olduğu ve Washington'ın Pekin'in anlaşmayı uygulama performansını yakından değerlendireceği ifade edildi.

Trump yönetimi anlaşmanın uygulanmasını öncelikli görüyor

FT'ye konuşan bir ABD'li yetkili, Bessent ve Greer'in Çinli muhataplarına Başkan Trump'ın konuyu öncelikli mesele olarak değerlendirdiğini açıkça ilettiklerini söyledi.

Yetkiliye göre Washington, Pekin'in yeni müzakerelerden önce Busan anlaşmasında üstlendiği yükümlülükleri yerine getirmesini bekliyor.

Görüşmenin ardından X platformunda açıklama yapan ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer de Çin'in daha önce verdiği sözleri uygulamasının önemine dikkat çekti.

Greer, özellikle üç alandaki taahhütlerin yerine getirilmesini istedi:

• ABD'den tarım ürünleri alımlarının artırılması.

• Nadir toprak elementlerine ilişkin taahhütlerin uygulanması.

• Diğer kritik minerallerin ticaretine yönelik yükümlülüklerin yerine getirilmesi.

Washington'ın uyarısı, iki ülke arasındaki ticaret ateşkesinin uzatılması konusundaki belirsizliklerin arttığı bir dönemde geldi.

Busan ticaret ateşkesi 10 Ocak 2027'de sona eriyor

ABD ve Çin, Ekim 2025'te Güney Kore'nin Busan kentinde ticaret savaşındaki gerilimi azaltmak amacıyla bir anlaşmaya varmıştı.

Anlaşma, iki ülke arasındaki ticari anlaşmazlıkların çözümü için geçici bir ateşkes niteliği taşıyordu.

Ancak taraflar, takip eden aylarda önemli konularda uzlaşma sağlayamadı.

Şi Cinping'in Eylül 2026'da Washington'a yaptığı ziyaret sırasında, ticaret ateşkesinin süresinin iki ay uzatılması kararlaştırıldı.

Böylece anlaşmanın sona erme tarihi Ocak 2027'ye ertelendi.

Mevcut takvime göre ateşkes 10 Ocak 2027'de sona erecek.

Bu tarihe kadar tarafların anlaşmanın uygulanması ve olası yeni düzenlemeler üzerinde uzlaşması gerekiyor.

Washington'ın son uyarısı, mevcut taahhütlerin yerine getirilmesi konusunda görüş ayrılıklarının sürdüğünü gösteriyor.

ABD: Çin nadir toprak elementleri sözünün yalnızca üçte ikisini tuttu

İki ülke arasındaki anlaşmazlığın merkezinde nadir toprak elementleri bulunuyor.

ABD'li yetkililer, Çin'in Busan anlaşması kapsamında bu ürünlerin tedarikine ilişkin verdiği taahhütleri tam olarak yerine getirmediğini savunuyor.

FT'nin haberine göre ABD'li yetkililer, Eylül ayında Çin'in nadir toprak elementlerine ilişkin yükümlülüklerinin yalnızca yaklaşık üçte ikisini uyguladığını belirtmişti.

Konuya yakın bir kaynak, Bessent'in Eylül ayında New York'ta He Lifeng ile yaptığı görüşmede sorunu gündeme getirmesine rağmen Çin'in nadir toprak elementi arzını artırmadığını söyledi.

Bu görüşme, Şi Cinping'in Washington'da Trump ile buluşmasından önce gerçekleştirilmişti.

Çin yönetimi ise ABD'nin iddialarını reddediyor.

Pekin, nadir toprak elementleri konusunda anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediği yönündeki suçlamaları kabul etmiyor.

Dolayısıyla iki ülke arasında yalnızca tedarik miktarları konusunda değil, mevcut anlaşmanın nasıl uygulandığı konusunda da görüş ayrılığı bulunuyor.

Nadir toprak elementleri neden bu kadar önemli?

Nadir toprak elementleri, modern sanayi üretiminde ve ileri teknoloji ürünlerinde kullanılan kritik hammaddeler arasında yer alıyor.

Bu mineraller, özellikle savunma sanayisi, havacılık, elektronik ve yüksek teknoloji üretiminde önemli bir rol oynuyor.

ABD'nin Çin'e yönelik talepleri de bu ürünlerin tedarik zincirindeki öneminden kaynaklanıyor.

Washington, Çin'in ihracat kısıtlamalarının Amerikan sanayi üretimini ve müttefik ülkelerdeki tedarik zincirlerini etkilediğinden endişe ediyor.

Nadir toprak elementlerinin ticaretine ilişkin anlaşmazlık, ABD-Çin ekonomik ilişkilerinin stratejik teknoloji ve ulusal güvenlik boyutunu da gündeme taşıyor.

Japonya'da itriyum stokları kritik seviyelere geriliyor

ABD'nin özellikle endişe duyduğu ürünlerden biri itriyum.

Nadir toprak elementleri arasında yer alan itriyum, jet motorlarından füzelere kadar çeşitli ileri teknoloji ve savunma sanayisi uygulamalarında kullanılıyor.

Çin'in Japonya'ya yönelik itriyum ihracatına getirdiği kısıtlamalar, Washington'da kaygı yaratıyor.

Japonya, ABD'de üretilen bazı ürünlerde kullanılan kritik bileşenlerin önemli tedarikçilerinden biri.

Bu nedenle Çin'in Japon şirketlerine yönelik ihracat sınırlamaları, dolaylı olarak Amerikan üretim zincirlerini de etkileyebiliyor.

FT'nin haberine göre Japon şirketleri, itriyum stoklarının tehlikeli derecede düşük seviyelere gerilediği konusunda hükümetlerini uyardı.

Washington, bu kısıtlamaları Çin'in kritik mineral tedarikine ilişkin taahhütlerinin uygulanması açısından da değerlendiriyor.

Soya fasulyesinde anlaşmaya uyuluyor, diğer tarım ürünlerinde sorun var

Tarım ürünleri ticareti de ABD ile Çin arasındaki görüşmelerin önemli başlıklarından biri.

ABD yönetimi, Çin'in soya fasulyesi alımlarına ilişkin taahhütlerini yerine getirdiği sonucuna vardı.

Ancak Washington'a göre Pekin, diğer tarım ürünlerinde aynı performansı göstermedi.

Bu nedenle ABD Ticaret Temsilcisi Greer, cuma günkü görüşmede tarım ürünleri alımlarının tamamına ilişkin yükümlülüklerin uygulanması gerektiğini vurguladı.

Çin'in ABD'den yaptığı tarım ürünleri alımları, iki ülke arasındaki ticaret müzakerelerinde uzun süredir önemli bir yer tutuyor.

Mevcut anlaşmazlıkta ise Washington, soya fasulyesi dışındaki ürünlerde verilen sözlerin de uygulanmasını istiyor.

Trump ve Şi Cinping iki hafta sonra Shenzhen'de buluşacak

Washington'ın sert uyarısı, ABD ve Çin liderlerinin yeni görüşmesi öncesinde geldi.

Trump ve Şi Cinping'in yaklaşık iki hafta sonra Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında bir araya gelmesi bekleniyor.

FT'nin geçen hafta yayımladığı habere göre Şi Cinping, Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in katılacağı üçlü bir görüşmeye de ev sahipliği yapabilir.

Ancak böyle bir görüşmenin kesinleştiğine ilişkin bilgi bulunmuyor.

ABD-Çin ticaret anlaşmazlığının Shenzhen'deki Trump-Şi görüşmesinin ana gündem maddelerinden biri olması beklenmiyor.

Buna rağmen iki liderin ticari ilişkilerdeki sorunları ele alması öngörülüyor.

Asıl kapsamlı görüşmelerin ise Aralık ayında Miami'de yapılacak G20 Zirvesi sırasında gerçekleştirilmesi bekleniyor.

Aralık ayındaki G20 Zirvesi kritik önem taşıyor

Trump ve Şi Cinping'in Aralık ayında Miami'de yeniden görüşmesi planlanıyor.

Bu buluşmada ticaret ateşkesinin geleceği ve anlaşmanın uygulanmasına ilişkin sorunların daha ayrıntılı biçimde ele alınması bekleniyor.

ABD Hazine Bakanı Bessent ile Ticaret Temsilcisi Greer'in de APEC ve G20 zirveleri arasındaki dönemde Çinli muhataplarıyla yüz yüze görüşmesi öngörülüyor.

Böylece Ocak 2027'de sona erecek ticaret ateşkesi öncesinde farklı düzeylerde müzakereler yürütülmesi planlanıyor.

Ancak Washington, yeni tavizler veya anlaşmanın uzatılması konusundaki görüşmelerden önce Pekin'in mevcut yükümlülüklerini uygulamasını istiyor.

Bu yaklaşım, taraflar arasındaki müzakerelerin seyrini etkileyebilecek temel anlaşmazlık noktalarından biri olarak öne çıkıyor.

Uzman: Ateşkesin uzatılması daha karmaşık hale gelebilir

Foundation for Defense of Democracies düşünce kuruluşunun ABD-Çin ilişkileri uzmanı Craig Singleton, Hazine Bakanlığının Pekin'e verdiği mesajı diplomatik açıdan oldukça sert buldu.

Singleton'a göre Washington, Çin mevcut taahhütlerini yerine getirmeden yeni tavizler üzerinde müzakere etmeye istekli görünmüyor.

Uzman, iki ülkenin geçmişte hangi konularda uzlaştıkları üzerinde dahi anlaşamaması halinde ticaret ateşkesinin uzatılmasının daha karmaşık hale gelebileceğini belirtti.

Bu değerlendirme, mevcut anlaşmazlığın yalnızca yeni ticari taleplerden değil, daha önce varılan mutabakatın uygulanmasına ilişkin farklı yorumlardan da kaynaklandığına işaret ediyor.

Singleton'ın açıklamaları, ABD-Çin ticaret ateşkesinin geleceğine ilişkin bir uzman değerlendirmesi niteliğinde.

Çin: Karşılıklı yarar temelinde ilerlemeliyiz

Pekin yönetimi ise Washington'ın uyarılarına karşı daha uzlaşmacı bir diplomatik dil kullandı.

Çin'in Washington Büyükelçiliği, cuma günkü telefon görüşmesine ilişkin resmî açıklamanın daha sonra yapılacağını bildirdi.

Büyükelçilik Sözcüsü Liu Chang, iki ülkenin aynı yönde hareket etmesi gerektiğini söyledi.

Liu, karşılıklı yarar ve iki tarafın da kazanç sağlaması ilkelerine bağlı kalınmasının önemini vurguladı.

Çinli sözcü, ABD ile Çin arasındaki ekonomik ve ticari ilişkilerin istikrarlı biçimde geliştirilmesi ve iyileştirilmesi gerektiğini belirtti.

Ancak Çin tarafı, Washington'ın nadir toprak elementleri ve tarım ürünlerine ilişkin son suçlamalarını kabul ettiğini açıklamadı.

Yeni ticaret savaşının önündeki temel anlaşmazlıklar

ABD ile Çin arasındaki ticaret ateşkesi yürürlükte kalmaya devam ederken taraflar bazı temel konularda uzlaşabilmiş değil.

Washington, Çin'in nadir toprak elementleri ve diğer kritik minerallerde verdiği sözleri eksiksiz yerine getirmesini istiyor.

Pekin ise bu alandaki yükümlülüklerini ihlal ettiği yönündeki Amerikan iddialarını reddediyor.

Tarım ürünlerinde soya fasulyesi alımları konusunda ilerleme sağlanmış olsa da diğer ürünlere ilişkin anlaşmazlıklar devam ediyor.

Çin'in Japonya'ya yönelik itriyum ihracat kısıtlamaları da ticari gerilimin ABD'nin müttefiklerini kapsayan bir boyutu bulunduğunu gösteriyor.

Önümüzdeki dönemde Bessent, Greer ve Çinli yetkililer arasında yapılması beklenen görüşmeler ile Trump-Şi zirveleri, mevcut anlaşmazlıkların çözülmesi açısından önem taşıyor.

10 Ocak 2027'de sona erecek Busan ticaret ateşkesinin uzatılıp uzatılmayacağı ise henüz belli değil.

FT

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.