Ekonomi
Makro Analiz: Jeopolitik Riskler İmalat Sanayini Zorluyor, Dış Talep Zayıf Seyrediyor
Dış Talep Zayıf, İç Dinamikler Görece Dayanıklı
Nisan ayına ilişkin İktisadi Yönelim Anketi (İYA) verileri, jeopolitik gelişmelerin dış talep üzerinden imalat sanayine baskı yapmaya devam ettiğini gösteriyor. Buna karşın yatırım ve istihdam eğilimlerinde sert bir bozulma gözlenmezken, sektörler arasında belirgin ayrışma dikkat çekiyor.
Dış Talep Zayıf, İç Dinamikler Görece Dayanıklı
Nisan ayı verileri, jeopolitik gelişmelerin özellikle dış piyasa siparişleri üzerinden imalat sanayini olumsuz etkilediğine işaret ediyor. Ancak son iki aylık görünüm birlikte değerlendirildiğinde, dış talep dışındaki etkilerin daha sınırlı kaldığı görülüyor.
Özellikle taşıt ve diğer ulaşım araçları gibi yatırım malları sektörlerindeki görece olumlu performans, genel imalat sanayini destekleyen başlıca unsur olarak öne çıkıyor.
Buna karşılık:
- Ara malları (özellikle inşaat bağlantılı sektörler)
- Tekstil ve giyim gibi dayanıksız tüketim malları
segmentlerinde daha zayıf bir görünüm dikkat çekiyor.
Enerji Fiyatları Maliyet Baskısını Artırıyor
Yüksek seyreden enerji fiyatları, maliyet artışı beklentilerini güçlü tutmaya devam ediyor.
Artan küresel belirsizliklere rağmen yatırım ve istihdam eğilimlerinde belirgin bir bozulma yaşanmaması ise dikkat çekici bir unsur olarak öne çıkıyor.
Reel Kesim Güveni Geriliyor
Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE), mart ayındaki sert düşüşün ardından nisan ayında da gerilemeye devam etti.
- Endeks son iki ayda toplam 5,5 puan düştü
- 98,6 seviyesine gerileyerek Haziran 2025’ten bu yana en düşük düzeye indi
- Uzun dönem ortalamasının 4,9 puan altında kaldı
Bu tablo, imalat sanayinde güvenin zayıflamaya devam ettiğini gösteriyor.
Kapasite Kullanımı Zayıf Seyrediyor
Kapasite Kullanım Oranı (KKO), son üç aydır %74 seviyesinde yatay seyrederken tarihsel ortalamaların altında kalmayı sürdürüyor.
Ölçek bazında:
- Küçük firmalarda KKO %67,1 ile belirgin düşüş gösterdi
- Orta ölçekli firmalarda %70,8 ile yatay kaldı
- Büyük firmalarda %77,2 seviyesine geriledi
Bu veriler, üretim tarafında zayıflığın sürdüğüne işaret ediyor.
Sektörel Ayrışma Belirginleşiyor
KKO verileri sektörel bazda farklılaşmayı ortaya koyuyor:
- Makine ve ekipman ile tütün sektörlerinde en sert düşüş yaşandı
- Taşıt ve ulaşım sektöründe toparlanma görülse de önceki kayıplar telafi edilemedi
- Gıda sektöründe kademeli toparlanma devam etti
- Tekstil ve giyim sektöründe önceki artışlar kalıcı olmadı
İnşaat bağlantılı sektörlerde genel olarak zayıflama dikkat çekerken, ana metalde sınırlı artış görüldü.
Tüketici Cebine Kaygıyla Bakıyor: Güven Endeksi 85,5 Seviyesinde
Talep Göstergelerinde Karmaşık Görünüm
Son üç aya ilişkin üretim hacmi sınırlı bir gerileme gösterirken, mamul stoklarında artış dikkat çekiyor. Bu durum, üretimin talepteki zayıflamaya henüz tam uyum sağlamadığını düşündürüyor.
Sipariş tarafında:
- İhracat siparişleri marttaki sert düşüş sonrası sınırlı toparlandı
- İç piyasa siparişlerinde düşüş daha ılımlı kaldı
İstihdam ve Yatırım Eğilimleri
İstihdam eğiliminde son üç aydır kademeli bir zayıflama gözleniyor.
Yatırım eğiliminde ise sınırlı bir toparlanma olsa da önceki kayıplar henüz telafi edilmiş değil.
Mal grupları bazında:
- Dayanıklı tüketim mallarında istihdam ve yatırım zayıfladı
- Orta ölçekli firmalarda istihdam artışı
- Küçük ve büyük firmalarda yatırım eğiliminde artış gözlendi
Beklentilerde Bozulma Sürüyor
İmalat sanayi firmalarının dış sipariş beklentilerinde düşüş mart ayının ardından nisanda da devam etti.
İç sipariş beklentileri sınırlı toparlansa da önceki kayıpların altında kaldı.
Bu durum, jeopolitik gelişmelerin dış talep üzerindeki baskısının sürdüğüne işaret ediyor.
Enflasyon ve Finansman Baskısı Artıyor
Enerji fiyatlarındaki yükseliş maliyet beklentilerini yukarı çekmeye devam ediyor.
- ÜFE beklentisi %31,1’den %31,9’a yükseldi
- TL kredi maliyetlerine ilişkin beklentiler sıkı finansal koşulların süreceğine işaret ediyor
Talep Yetersizliği Endişesi Azalıyor
İYA’nın üç ayda bir açıklanan detaylı verilerine göre, siparişlerdeki düşüşe rağmen üretimi sınırlayan faktörler arasında “talep yetersizliği”nin payı geriliyor.
Ayrıca:
- Hammadde ve ekipman yetersizliği tarihsel ortalamaların altında
- İşgücü yetersizliği azalmakla birlikte hâlâ yüksek
- TL’deki reel değerlenmeye rağmen rekabet gücünde belirgin değişim yok
Genel Değerlendirme
Veriler, imalat sanayinin jeopolitik riskler ve zayıf dış talep nedeniyle baskı altında olduğunu gösteriyor.
Ancak:
- Yatırım ve istihdam tarafında sert bir kırılma yok
- Sektörel ayrışma belirgin
- İç talep görece dirençli
Bu tablo, ekonomide yavaşlama sinyallerine rağmen tam ölçekli bir daralmanın henüz gerçekleşmediğine işaret ediyor.
Kaynak: Akbank Ekonomik Araştırmalar
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
