Dünya Ekonomisi
FT/Gillian Tett: Yatırımcılar kötümser senaryoları fiyatlamayı öğrenemedi
Piyasaların şoklara karşı dayanıklılığı dikkat çekse de, enerji arzı, tedarik zincirleri ve jeopolitik riskler yeterince fiyatlanmış değil.
Gillian Tett: Yatırımcılar İçin Felaket Fiyatlamasına Dair 6 Kritik Ders
Financial Times yazarı Gillian Tett, Orta Doğu’daki savaş ve küresel piyasalardaki dalgalanmalar ışığında yatırımcılar için önemli uyarılarda bulundu. Piyasaların şoklara karşı dayanıklılığı dikkat çekse de, enerji arzı, tedarik zincirleri ve jeopolitik riskler yeterince fiyatlanmış değil. Tett’e göre yatırımcılar hem “dipten al” stratejisini sürdürmeli hem de felaket senaryolarını daha ciddiye alarak risklerini yeniden değerlendirmeli.
“Taco Trade” Hâlâ Geçerli
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in Orta Doğu’daki gerilim sırasında Wall Street yöneticilerine “satmayın, piyasalar toparlanacak” mesajı verdiği belirtiliyor. Nitekim kısa sürede yaşanan güçlü yükseliş, bu yaklaşımın şimdilik doğru olduğunu gösterdi.
Tett’e göre buradan çıkan ilk ders şu:
“Taco trade” (Trump Always Chickens Out) hâlâ geçerliliğini koruyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın piyasalardaki düşüşlere karşı geri adım atma eğilimi, yatırımcılar için önemli bir çıpa olmaya devam ediyor. Trump’ın özellikle hisse senedi piyasalarını bir başarı göstergesi olarak görmesi, politika değişikliklerinde belirleyici oluyor.
Piyasalar Şoklara Karşı Daha Dayanıklı
İkinci önemli ders ise finansal sistemin beklenenden daha dayanıklı olması.
Son yıllarda yaşanan büyük şoklara rağmen:
- Covid-19 pandemisi
- Rusya-Ukrayna savaşı
- Ticaret savaşları ve tarifeler
gibi gelişmeler sonrası piyasalarda sert düşüşler yaşansa da, sistemik bir kriz oluşmadan toparlanma gerçekleşti.
Bu durum, yatırımcılar arasında “Buy The Dip (düşüşte al)” stratejisinin güçlenmesine neden oluyor.
ABD Varlıklarına Talep Devam Ediyor
Üçüncü ders ise küresel yatırımcı davranışına ilişkin:
ABD’ye yönelik artan siyasi risklere ve Trump kaynaklı belirsizliklere rağmen, uluslararası yatırımcılar hâlâ ABD varlıklarını tercih ediyor.
Bu durum ironik bir tablo yaratıyor:
Riskin önemli bir kısmı ABD kaynaklı olsa da, kriz anlarında yatırımcılar yine ABD piyasalarına yöneliyor.
Ancak uzun vadede:
- ABD’nin 39 trilyon dolara yaklaşan borcu
- Doların rezerv para statüsüne yönelik tartışmalar
bu eğilimi değiştirebilir.
Yeni Riskler: “Moleküller Önemli”
Tett’in dikkat çektiği dördüncü ders ise daha az iyimser:
Modern ekonomide hizmetler ve teknoloji ön planda olsa da, bu sistemin temelinde hâlâ fiziksel ve kimyasal süreçler bulunuyor.
Enerji ve petrokimya tedarikinde yaşanabilecek aksaklıkların:
- Henüz tam olarak fiyatlanmadığı
- Enflasyonist baskıları artırabileceği
belirtiliyor.
Bu nedenle Avrupa’da stagflasyon endişeleri yeniden gündeme geliyor.
Dar Boğazlar (Chokepoints) Daha Kritik Hale Geldi
Beşinci ders, küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlıklar üzerine:
ABD finans sisteminde güçlü bir konumda olsa da:
- Hürmüz Boğazı
- Nadir toprak elementleri
- İlaç tedarik zincirleri
gibi kritik dar boğazlar üzerinde kontrol sahibi değil.
Bu durum, yatırımcıların henüz tam olarak fiyatlamadığı önemli bir risk alanı oluşturuyor.
Ayrıca şirketlerin tedarik zinciri dayanıklılığına yaptığı yatırımların piyasa tarafından yeterince ödüllendirilmemesi, bu sorunu daha da derinleştiriyor.
“Mezoekonomi” Eksikliği
Tett, ekonomistlerin makro ve mikro analizlere odaklanırken, “mezoekonomi” olarak adlandırılan ara katmanları (özellikle tedarik zincirleri) ihmal ettiğini vurguluyor.
Son gelişmeler, bu alanın yatırım kararlarında çok daha kritik hale geldiğini gösteriyor.
OMFIF: 2026’da Piyasaları Sarsabilecek 5 “Gri Kuğu” Senaryosu
En Kritik Ders: Felaket Senaryolarını Fiyatlamak
Altıncı ve en çarpıcı ders ise şu:
Yatırımcılar artık “hayal bile edilemeyen” felaketleri de fiyatlamak zorunda.
Bridgewater kurucusu Ray Dalio’ya göre dünya, uzun sürecek bir jeopolitik çatışma döneminin başında olabilir. Bu durum, 1913-14 ve 1938-39 dönemlerine benzetiliyor.
Ancak yatırımcıların büyük bölümü hâlâ:
- Savaşların kısa süreceğini
- Normalleşmenin hızlı olacağını
varsayarak hareket ediyor.
Sonuç: “Dipten Al” Yetmez, Sigorta da Gerekli
Gillian Tett’e göre mevcut piyasa davranışı iki uç arasında gidip geliyor:
- Kısa vadeli iyimserlik (Taco trade, dipten al)
- Uzun vadeli risklerin göz ardı edilmesi
Bu nedenle yatırımcılara verilen temel mesaj şu:
Evet, fırsatları değerlendirin. Ancak aynı zamanda felaket senaryolarına karşı sigorta (hedging) yapmayı ihmal etmeyin.
