İran Savaşı Avrupa Ekonomisini Vurmaya Başladı

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a karşı başlattığı askeri operasyonun ekonomik faturası Avrupa’da giderek daha belirgin hale geliyor. Kıta genelinde büyüme beklentileri aşağı çekilirken, enerji kaynaklı yeni bir enflasyon dalgası sanayi, kamu maliyesi ve siyaset üzerinde baskıyı artırıyor. Ukrayna savaşının yaralarını henüz tam saramayan Avrupa, bir kez daha yüksek enerji fiyatları, kamu destek paketleri ve sıkı para politikası üçgenine sıkışmış durumda.

Avrupa ekonomisi, son iki yılda Ukrayna savaşının yarattığı enerji krizinin etkilerini atlatmaya çalışırken şimdi yeni bir jeopolitik şokla karşı karşıya. Trump yönetiminin İran’a yönelik saldırıları ve Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan gerilim, petrol ve doğalgaz fiyatlarını yeniden yukarı çekti. Bu tablo, özellikle enerji ithalatına bağımlı Avrupa ekonomileri için ciddi bir risk anlamına geliyor.

Büyüme beklentileri aşağı çekiliyor

Savaşın başlamasından bu yana Avrupa’da ekonomik görünüm hızla bozuldu. Almanya ve İtalya başta olmak üzere birçok ülke resmi büyüme tahminlerini düşürmeyi değerlendiriyor. Avrupa Merkez Bankası’nın geçen hafta açıkladığı daha karamsar görünüm de bu eğilimi güçlendirdi.

ECB Başkanı Christine Lagarde, mevcut şokun etkilerinin henüz tam olarak ölçülemediğini söylerken, krizin sanıldığından daha ağır sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Lagarde’a göre piyasa ve siyaset çevreleri, İran savaşının ekonomik etkilerini gecikmeli biçimde fiyatlıyor.

OECD’nin son tahminleri de Avrupa için daha zayıf bir 2026 büyüme görünümüne işaret ediyor. Avrupa’da ekonomik toparlanmaya dair iyimser hava yerini yeniden temkinli ve savunmacı politikalara bırakıyor.

Avrupa Tahvil Piyasalarında Sert Satış: Borçlanma Maliyetleri 15 Yılın Zirvesinde

Enerji yoğun sektörler ilk darbeyi aldı

Krizin ilk ve en sert etkisi enerji yoğun sektörlerde hissediliyor. Almanya’nın kimya sektörü, 2022’deki enerji şokundan sonra ikinci büyük baskıyla karşı karşıya. Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı kalması, doğalgaz ve petrokimya maliyetlerini yeniden sıçrattı.

Almanya’nın en büyük amonyak tesislerinden biri olan SKW Piesteritz üretimi teknik minimum seviye olan yüzde 85’e düşürdü. Özel kimyasallar üreticisi Evonik de savaşın dolaylı etkilerinden kaçamayacağını kabul etti. Şirket yönetimi hasarın boyutunu henüz tam hesaplayamadıklarını belirtse de mevcut koşulların maliyet baskısını daha da artıracağı açık.

Bu durum sadece kimya sanayii ile sınırlı değil. Gübre, çelik, cam, seramik ve ağır sanayi gibi enerji tüketimi yüksek alanlarda da maliyetlerin yukarı yönlü baskı yaratması bekleniyor.

Tedarik zincirinde yeni maliyet dalgası

Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklık yalnızca enerji fiyatlarını değil, küresel taşımacılığı da etkiliyor. Konteyner taşımacılığı devi Hapag-Lloyd, savaş nedeniyle haftalık ek maliyetlerinin 40-50 milyon dolar aralığına çıktığını açıkladı. Yakıt, sigorta ve depolama giderlerindeki yükseliş, taşımacılık şirketlerini olağanüstü ücretler uygulamaya zorluyor.

Bu maliyetlerin zamanla tüm tedarik zincirine yayılması ve nihayetinde tüketici fiyatlarına yansıması bekleniyor. Yani Avrupa’da yeni enflasyon dalgası yalnızca enerji faturasıyla sınırlı kalmayabilir; lojistik ve ithalat maliyetleri de fiyatları yukarı itebilir.

İngiltere merkezli perakende şirketi Next, savaşın üç ayı aşması halinde fiyatları yüzde 1,5 ila yüzde 2 artırabileceği uyarısında bulundu. İsveçli H&M de uzun süren bir çatışmanın enerji üzerinden tüketimi baskılayabileceğini açıkladı.

Hanehalkı alarm veriyor

Enflasyon baskısı Avrupa toplumlarında da hızla hissedilmeye başladı. Fransa’nın resmi istatistik kurumu, gelecek 12 aya ilişkin fiyat artışı beklentilerinin hanehalkı nezdinde çok sert yükseldiğini bildirdi. Tüketici güvenindeki bozulma, savaşın ekonomik etkisinin yalnızca şirket bilançosunda kalmayacağını gösteriyor.

İspanya’dan gelen mart ayı öncü enflasyon verisi beklentilerden daha düşük olsa da yine de Avrupa Merkez Bankası’nın yüzde 2 hedefinin belirgin biçimde üzerinde kaldı. Bu da ECB’nin yeniden faiz artışı tartışmalarına dönmesine yol açıyor.

Avrupa, geçen yılın ticaret şoklarından sonra bu kez enerji ve savaş kaynaklı yeni bir fiyat baskısıyla karşı karşıya. Bu durum, tam toparlanma umudu belirmişken ekonomik rotayı yeniden bozabilir.

Merkez bankaları yeniden sıkılaşma baskısı altında

Avrupa’da en kritik tartışmalardan biri, savaşın para politikasını nasıl etkileyeceği. Ukrayna savaşı sonrası yüksek enflasyonu faiz artırımlarıyla bastıran merkez bankaları, şimdi benzer bir ikilemle karşı karşıya.

Piyasalar, ECB’nin yeniden faiz artırabileceğini giderek daha güçlü biçimde fiyatlıyor. İngiltere Merkez Bankası için de benzer beklentiler güçleniyor. Ancak sorun şu: büyüme yavaşlarken faiz artırmak ekonomiyi daha da baskılayabilir.

Bu nedenle Avrupa bir kez daha “stagflasyon” korkusuyla yüzleşiyor. Yani hem enflasyon yüksek kalabilir hem de büyüme zayıflayabilir.

Maliye politikası yeniden devrede ama herkesin alanı yok

Ekonomik baskının artması, hükümetleri hanehalkı ve şirketleri desteklemek için yeni önlemler almaya zorluyor. Ancak Avrupa’da tüm ülkelerin bu tür destek paketlerini finanse edecek mali alanı bulunmuyor.

Bloomberg Economics’e göre seçmenleri enflasyondan korumanın temel aracı maliye politikası olmaya devam ediyor. Fakat hedefli ve sınırlı destekler yerine geniş kitlelere yayılacak yardımlar siyasi olarak daha cazip görünse de bütçe dengeleri bunu her ülkede mümkün kılmıyor.

Bu alanda en rahat ülke Almanya gibi görünüyor. Ancak Fransa, İtalya ve İngiltere gibi büyük ekonomilerde kamu maliyesi zaten baskı altında. İngiltere’de hayat pahalılığı kaynaklı hoşnutsuzluğun popülist hareketleri güçlendirdiği belirtilirken, hükümetin manevra alanı çok dar.

Almanya için kötü senaryo: Büyüme yarıya inebilir

Avrupa’nın en büyük ekonomisi Almanya’da İran savaşı nedeniyle büyüme tahminleri yeniden gözden geçiriliyor. Hükümete yakın kaynaklara göre savaşın uzaması halinde 2026 büyümesi yüzde 1 yerine sadece yüzde 0,5 olabilir. Daha hafif senaryoda bile büyümenin yüzde 0,6-0,7 aralığında kalabileceği konuşuluyor.

Bu durum Almanya Başbakanı Friedrich Merz liderliğindeki koalisyon için ciddi bir siyasi sorun yaratıyor. Hükümet, iki yıllık daralma ve ardından gelen durgunluktan sonra toparlanma bekliyordu. Kamu yatırımlarıyla desteklenen bu toparlanma umutları şimdi yeniden zayıflıyor.

Bundesbank da ilk çeyrekte büyüme yerine durgunluk olabileceği uyarısı yaptı. İran savaşı, enerji arzı üzerindeki baskı nedeniyle Almanya ekonomisini yeniden frenliyor.

Siyasi baskılar da artıyor

Zayıf büyüme sadece ekonomik değil siyasi sonuçlar da doğuruyor. Vergi gelirlerinin zayıflaması, bütçe açıklarını daha da büyütebilir. Almanya’da hükümet bir yandan 500 milyar euroluk altyapı yatırım paketini devreye alırken diğer yandan önümüzdeki yıllarda milyarlarca euroluk ek bütçe açığını kapatmak zorunda.

Bu tablo, aşırı sağın yükselişine de zemin hazırlıyor. Almanya’da AfD’nin ekonomik hoşnutsuzluktan beslendiği ve iktidar blokuyla başa baş hale geldiği belirtiliyor. Benzer baskılar başka Avrupa ülkelerinde de siyasi dengeleri etkileyebilir.

Yani İran savaşı Avrupa için sadece enerji ve enflasyon sorunu değil; aynı zamanda mali disiplin, reform ajandası ve siyasal istikrar açısından da yeni bir sınav anlamına geliyor.

Avrupa yeniden kriz moduna giriyor

Sonuç olarak Trump’ın İran savaşı Avrupa’da yeni bir ekonomik sarsıntı başlatmış durumda. Enerji fiyatlarındaki artış, sanayi üretimini baskılarken enflasyonu yukarı çekiyor; büyümeyi yavaşlatıyor; bütçe dengelerini zorluyor ve siyasi radikalleşmeye alan açıyor.

Ukrayna savaşı sonrası toparlanma umudu taşıyan Avrupa, yeniden kriz moduna dönüyor. Önümüzdeki günlerde enerji ve maliye bakanlarının alacağı kararlar, bu şokun geçici mi yoksa kalıcı mı olacağını belirlemede kritik olacak. Ancak şimdiden görünen gerçek şu: İran savaşı Avrupa ekonomisinin canını yakmaya başladı.

Bloomberg, Yahoo Finance

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]