Kritik İran-ABD görüşmesi öncesi bölgede tansiyon yüksek

İran, ABD ile yürütülen nükleer müzakerelerde enerji, madencilik ve hatta uçak alımlarını kapsayan ekonomik başlıkların masada olduğunu açıkladı. Cenevre’de yapılacak ikinci tur görüşmeler öncesinde Washington askeri varlığını artırırken, Tahran yaptırımların kaldırılması karşılığında sınırlı nükleer esneklik sinyali verdi. Ancak uranyum zenginleştirmeyi tamamen sıfırlama talebini kesin biçimde reddetti.

---

“Anlaşma Her İki Tarafa da Ekonomik Fayda Sağlamalı”

Tahran ile Washington arasında bu ay yeniden başlayan nükleer görüşmeler öncesinde İran’dan dikkat çekici bir mesaj geldi. İran Dışişleri Bakanlığı Ekonomik Diplomasi Genel Müdür Yardımcısı Hamid Ganbari, olası bir anlaşmanın kalıcı olması için ABD’nin de “yüksek ve hızlı ekonomik getiri sağlayacak alanlarda” kazanç elde etmesi gerektiğini söyledi.

İran’a göre müzakerelerde şu başlıklar gündemde:

• Ortak petrol ve doğalgaz sahaları

• Madencilik yatırımları

• Sivil uçak alımları

Tahran yönetimi, 2015’te imzalanan nükleer anlaşmanın ABD açısından yeterli ekonomik çıkar üretmediğini savunuyor.

Hatırlanacağı üzere ABD Başkanı Donald Trump 2018’de anlaşmadan çekilmiş ve İran’a yönelik sert yaptırımları yeniden devreye almıştı.

---

Cenevre’de Kritik Tur

Taraflar bu hafta İsviçre’nin Cenevre kentinde ikinci tur görüşmeler için bir araya gelecek. Mevcut müzakereler yalnızca İran ile ABD arasında yürütülüyor; Umman arabulucu rolü üstleniyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Başkan Donald Trump’ın diplomatik çözümü tercih ettiğini ancak bunun garanti olmadığını ifade etti.

Reuters’a konuşan kaynaklara göre ABD heyetinde Steve Witkoff ve Jared Kushner gibi isimler yer alacak.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de görüşmelere katılmak üzere Cenevre’ye gitti. Arakçi ayrıca Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı ile teknik temaslarda bulundu.

---

İran’dan “Sınırlı Esneklik” Mesajı

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Mecid Taht-Ravançi, yaptırımların kaldırılması karşılığında nükleer programda uzlaşıya açık olduklarını belirtti.

İran Atom Enerjisi Kurumu’nun açıklamalarına atıfla, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun seyreltilmesi seçeneğinin masada olduğu ifade edildi.

Ancak Tahran, en kritik başlık olan “sıfır zenginleştirme” talebini kesin biçimde reddediyor. Washington ise İran içinde yürütülen zenginleştirme faaliyetlerini potansiyel silah yolu olarak görüyor. İran ise nükleer silah geliştirme iddialarını reddediyor.

---

ABD’den Askeri Baskı

Diplomasi sürerken Washington askeri baskıyı da artırıyor.

Uydu görüntüleri, ABD uçak gemisi USS Abraham Lincoln’ün Umman açıklarında konuşlandığını doğruladı. Gemi, 90 uçak taşıma kapasitesine sahip ve üç güdümlü füze destroyeri eşlik ediyor.

Ayrıca dünyanın en büyük savaş gemisi olarak bilinen USS Gerald R. Ford’un da bölgeye sevk edildiği bildirildi.

Haziran ayında ABD, İsrail ile birlikte İran’ın nükleer tesislerine yönelik hava saldırılarına katılmıştı.

---

Petrol ve Çin Boyutu

Beyaz Saray’da yapılan bir görüşmede Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun İran’ın Çin’e petrol ihracatını azaltma konusunda iş birliği yapma konusunda anlaştıkları bildirildi.

İran petrol ihracatının %80’den fazlasını Çin’e gerçekleştiriyor. Bu hattın kesilmesi Tahran’ın enerji gelirlerinde ciddi kayıp anlamına gelebilir.

---

İran İçinde Gerilim

Cenevre görüşmeleri öncesinde İran’ın batısında protestolar düzenlendi. Güvenlik güçlerinin bazı bölgelerde operasyonlar gerçekleştirdiği ve çok sayıda kişinin gözaltına alındığı bildirildi.

Bazı kaynaklara göre son aylarda protestolara katılan en az 14 kişi hakkında idam kararı verildi. İran güvenlik güçleri ise bu iddialara ilişkin resmi bir doğrulama yapmadı.

---

Küresel Risk Dengesi

Jeopolitik gerilimler petrol piyasasında risk primini artırırken, yatırımcılar diplomatik ilerleme ihtimalini yakından izliyor.

ABD tarafında ise Fed’in faiz patikası ve ekonomik veriler gündemde kalmaya devam ediyor. Ancak İran dosyası, Orta Doğu’da askeri tırmanma riskini barındırması nedeniyle küresel piyasalar açısından kritik başlık olmaya devam ediyor.

---

Sonuç

İran, yaptırımların kaldırılması karşılığında sınırlı nükleer tavizlere açık olduğunu gösterirken, ABD hem diplomatik hem askeri baskıyı eş zamanlı sürdürüyor.

Enerji, madencilik ve havacılık gibi ekonomik başlıkların masaya gelmesi, müzakerelerin yalnızca nükleer teknik konularla sınırlı kalmayabileceğine işaret ediyor. Ancak “sıfır zenginleştirme” konusundaki temel görüş ayrılığı aşılmadıkça kalıcı bir anlaşma ihtimali belirsizliğini koruyor.

BBC, Reuters, İran kaynakları

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]