Sosyal medya devlerine tarihi dava: “Çocukları bilerek bağımlı hale getirdiler”

ABD’nin Kaliforniya eyaletinde görülen ve teknoloji dünyası açısından emsal niteliği taşıyan bir davada, Meta ve YouTube’un çocukları bağımlı hale getirecek şekilde bilinçli olarak ürün tasarladığı iddia edildi. Dava, büyük teknoloji şirketlerinin uygulama tasarımlarından doğrudan sorumlu tutulup tutulamayacağını test edecek ilk kapsamlı yargı süreci olarak görülüyor.

“Bağımlılık yaratmak için tasarlandılar” iddiası

Dava, 20 yaşındaki ve mahkeme kayıtlarında Kaley G.M. olarak anılan bir kadının açtığı tazminat davasıyla başladı. Kaley, çocuk yaşta sosyal medya platformlarına bağımlı hale geldiğini, bunun da ruh sağlığını ciddi biçimde bozduğunu savunuyor.

Davacının avukatı Mark Lanier, jüriye yaptığı açılış konuşmasında, Meta Platforms ve YouTube’un çocuk beyninin nasıl çalıştığını bildiğini ve buna göre ürün geliştirdiğini öne sürdü. Lanier, şirket içi belgelerin “çocukları bağımlı hale getirmek üzere tasarlanmış makineler” kurulduğunu gösterdiğini iddia etti.

Meta’nın savunması: “Sorun uygulamalar değil”

Meta adına konuşan avukat Paul Schmidt ise iddiaları reddetti. Schmidt, Kaley’in sağlık kayıtlarının çocukluk döneminde yaşadığı aile içi sorunlara, ebeveynlerinin erken yaşta boşanmasına ve fiziksel–sözel şiddet geçmişine işaret ettiğini söyledi.

Meta savunması, “Instagram olmasaydı Kaley’in hayatı tamamen farklı olur muydu?” sorusunu jüriye yönelterek, sorumluluğun platformlardan ziyade bireysel ve ailevi koşullarda aranması gerektiğini savundu.

YouTube ve Google cephesi

YouTube’un bağlı olduğu Alphabet ve Google, suçlamaları reddederken, YouTube’un avukatının açılış konuşmasını bir sonraki duruşmada yapması bekleniyor.

Dava kapsamında TikTok ve Snap’in, davacıyla mahkeme öncesinde uzlaşmaya vardığı da kayıtlara geçti.

Zuckerberg tanık kürsüsüne çağrılabilir

Davanın en dikkat çekici unsurlarından biri ise Mark Zuckerberg’in tanık olarak dinlenme ihtimali. Davanın Mart ayına kadar sürmesi beklenirken, Zuckerberg’in ifadesi teknoloji sektöründe geniş yankı uyandırabilir.

Kaley’in de duruşmalarda bizzat ifade vermesi bekleniyor. Davacı, sosyal medya platformlarının depresyonunu ve intihar düşüncelerini derinleştirdiğini öne sürerek, şirketlerin ruh sağlığındaki bozulmadan doğrudan sorumlu tutulmasını talep ediyor.

Emsal karar ihtimali

Hukukçulara göre jüri, Meta ve YouTube’un uygulama tasarımlarında ihmali olduğuna hükmederse, bu karar ABD’de teknoloji şirketlerine karşı açılmış binlerce benzer dava için emsal oluşturabilir. Böyle bir karar, şirketlerin yalnızca içerikten değil, tasarımın yarattığı psikolojik etkilerden de sorumlu tutulmasının önünü açabilir.

Bu durumda jüri, davacı lehine maddi ve manevi tazminata hükmedebileceği gibi, cezai tazminat da gündeme gelebilir. Bu da Big Tech’in bugüne kadar arkasına sığındığı hukuki koruma duvarını ciddi biçimde sarsabilir.

Kaynak:  Reuters

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]