Genel
Çin’de General Zhang’ın Tasfiyesi: Xi Jinping Ne Mesaj Veriyor?
Uzmanlara göre bu hamle, Xi’nin iktidarını pekiştirme çabasının bir parçası olsa da, Çin ordusunun operasyonel kapasitesi ve iç moral dengesi açısından ciddi riskler barındırıyor. Gelişme, Tayvan’a yönelik kısa vadeli bir askeri harekât ihtimalinin de zayıfladığına işaret ediyor.
Özet:
Çin lideri Xi Jinping’e en yakın askeri isimlerden biri olarak görülen General Zhang Youxia’nın yolsuzluk ve sadakatsizlik suçlamalarıyla görevden alınması, Pekin’de siyasi ve askeri dengeleri sarsan bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara göre bu hamle, Xi’nin iktidarını pekiştirme çabasının bir parçası olsa da, Çin ordusunun operasyonel kapasitesi ve iç moral dengesi açısından ciddi riskler barındırıyor. Gelişme, Tayvan’a yönelik kısa vadeli bir askeri harekât ihtimalinin de zayıfladığına işaret ediyor.
Bir Askerî Kariyerin Yükselişi ve Ani Çöküşü
General Zhang Youxia, 2012 yılında ABD’nin Georgia eyaletindeki Fort Benning üssünü ziyaret ettiğinde, heyetteki diğer Çinli generallerden farklı olarak Amerikan yapımı M240 makineli tüfeğini bizzat denemek istemişti. Bu sahne, onun sahaya yakın, “savaşçı” kimliğinin sembolik bir göstergesi olarak hafızalara kazınmıştı.
Zhang, Çin’in 1979 Vietnam Savaşı’na ve sonraki sınır çatışmalarına fiilen katılmış nadir üst düzey subaylardan biriydi. Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) içinde gerçek muharebe tecrübesine sahip olması, onu siyasi komiserlerin ağırlıkta olduğu sistemde istisnai bir figür haline getirmişti.
Xi Jinping ile birlikte Çin Merkez Askerî Komisyonu’na (CMC) yükselen Zhang, PLA’nın modernizasyon sürecinde kilit rol üstlenmiş, ordunun “savaşmaya ve kazanmaya hazır” hale getirilmesinde başat isimlerden biri olmuştu.
Ancak tüm bu askeri birikim, yakın dostluk ve aile bağları, Zhang’ı bu hafta yaşanan dramatik düşüşten kurtaramadı.
Xi’nin En Yakınındaki İsme Darbe
CMC Başkan Yardımcısı olarak Xi Jinping’den sonra ordudaki en güçlü isim konumunda bulunan Zhang, yolsuzluk ve sadakatsizlik soruşturması kapsamında görevden alındı. Böylece Zhang, Xi’nin son yıllarda yürüttüğü kapsamlı ordu tasfiyelerinde hedef alınan en üst düzey generallerden biri oldu.
Brookings Enstitüsü’nden Çin uzmanı Jonathan Czin, gelişmeyi “Çin siyaseti açısından Shakespearevari bir an” olarak tanımlıyor. Czin’e göre bu tasfiye, yalnızca bir generalin düşüşü değil; Xi’nin gücü nasıl kullandığını gösteren çarpıcı bir mesaj.
“Bu, Xi’nin kendi adamlarından birine yönelmesi anlamına geliyor. Kimsenin güvende olmadığını ve Xi’nin ne kadar acımasız olabileceğini gösteriyor,” diyor Czin.
Eski Dostluğun Sonu
Xi Jinping ve Zhang Youxia, Çin’de “prensler” olarak bilinen, devrimci liderlerin çocukları kuşağına mensup. Babaları Çin İç Savaşı’nda silah arkadaşıydı; kendileri de Pekin’deki aynı yerleşkelerde büyüdü.
Xi, 2022’de Zhang’ı emeklilik yaşının ötesinde görevde tutarak ona duyduğu güveni açıkça göstermişti. Uzmanlara göre Zhang, Xi’nin askeri konulardaki en güvenilir danışmanıydı.
Singapur’daki S. Rajaratnam Uluslararası Çalışmalar Okulu’ndan Drew Thompson’a göre Zhang, “Xi’nin isteyebileceği her şeye sahipti: sadakat, köken, zekâ, saygınlık ve uzun yıllara dayanan bir ilişki.” Ancak Thompson, “Belli ki aralarına ciddi bir şey girdi,” yorumunu yapıyor.
Resmî Suçlama: Sadakatsizlik
PLA’nın resmî yayın organı PLA Daily’de yayımlanan sert bir başyazı, Zhang ve onun yakın müttefiki General Liu Zhenli’yi açıkça hedef aldı. Yazıda, iki ismin Xi’nin liderliğini temsil eden “Merkez Askerî Komisyon Başkanlığı Sorumluluk Sistemi’ni ciddi biçimde zedelediği” ve Komünist Parti iktidarını tehlikeye attığı ifade edildi.
Uzmanlara göre Xi, Zhang’ın sessizce emekli olmasına izin vermek yerine, onu kamuoyu önünde itibarsızlaştırarak güçlü bir mesaj vermeyi tercih etti. Bazı analistler, Zhang’ın sahip olduğu etki alanı nedeniyle Xi’nin onu potansiyel bir “alternatif güç merkezi” olarak görmüş olabileceğini düşünüyor.
Ordunun Tepesinde Büyük Boşluk
Zhang’ın düşüşü, Çin ordusunun komuta kademesinde ciddi bir boşluk yarattı. Normalde yedi üyeden oluşan Merkez Askerî Komisyon’da şu anda yalnızca iki isim kaldı: Xi Jinping ve yolsuzluk soruşturmalarını yürüten siyasi komiser General Zhang Shengmin.
RAND Corporation’dan Çin savunma politikası uzmanı Shanshan Mei, Zhang ve Liu’nun PLA içinde “son derece nadir bulunan” gerçek savaş tecrübesine sahip isimler olduğunu vurguluyor. Bu deneyimin, Xi’nin orduda görmek istediği dönüşümle uyumlu olduğunu belirten Mei, tasfiyenin askeri kapasite açısından maliyetli olabileceğine dikkat çekiyor.
Yolsuzlukla Mücadele mi, Güç Konsolidasyonu mu?
PLA’da yolsuzluk uzun süredir yapısal bir sorun olarak biliniyor. Özellikle son yıllarda Çin’in askeri harcamalarındaki büyük artış, sistem içinde “devasa bir para akışı” yarattı.
Ancak uzmanlara göre Xi’nin yolsuzlukla mücadele kampanyası, giderek daha fazla siyasi bir araca dönüşmüş durumda. 2023’te füze kuvvetleri ve savunma sanayii yöneticileriyle başlayan tasfiyeler, savunma bakanı Li Shangfu’nun görevden alınmasına ve 2025’te dokuz üst düzey generalin daha uzaklaştırılmasına kadar uzandı.
Zhang’ın soruşturulması, bu sürecin geldiği en ileri aşama olarak görülüyor.
Ordu Zayıflıyor mu?
Uzmanlar, Zhang’ın görevden alınmasının PLA içinde ciddi bir moral bozukluğu yaratacağını söylüyor. “Bu, orduda güven ve aidiyet duygusuna ağır bir darbe,” diyor Mei. “Herkes panik halinde ve aşırı temkinli davranacaktır.”
Günlük eğitim ve tatbikatların kısa vadede etkilenmesi beklenmese de, Xi’nin üst komuta kademesini zayıflatmasının büyük çaplı bir askeri operasyon ihtimalini düşürdüğü görüşü hâkim.
Drew Thompson’a göre, “Tecrübeli ve birbirine güvenen bir liderlik olmadan, dinamik bir savaş ortamında komuta-kontrol sağlamak son derece zor.”
Tayvan Senaryosu Şimdilik Uzak
Çin’in Tayvan’ı “yeniden birleştirme” hedefinin değişmediği vurgulanırken, uzmanlar kısa vadede böyle karmaşık bir askeri harekâtın zorlaştığı görüşünde birleşiyor.
“Bu çapta bir operasyonu kim yönetecek?” diye soran Mei, Xi’nin yakın vadede Tayvan’a karşı büyük bir savaşa hazırlandığına inanmadığını söylüyor. “Bunu yapmak isteyen biri, kendi yüksek komuta kademesini bu şekilde dağıtmaz.”
Sonuç: Güç Pekiştirme Bedel İstiyor
General Zhang’ın tasfiyesi, Xi Jinping’in iktidarını sağlamlaştırma kararlılığını ortaya koyarken, Çin ordusunun kurumsal kapasitesi ve iç dengeleri açısından ciddi soru işaretleri yaratıyor. Gelişme, Pekin’de siyasi rekabetin sertleştiğine ve askeri karar alma süreçlerinin giderek daha fazla merkezileştiğine işaret ediyor.
Kaynak: Christian Science Monitor
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
