YORUM: Covid-19’un kuzeni Nipah Virüsü’nden hürmetler

2026 yılının daha ilk ayında, bu yılın tam anlamıyla “Joker yılı” olacağı anlaşılıyor.

Trump’ı jeopolitik bir enfeksiyonun en ölümcül formu olarak izliyoruz; dünyanın dört bir yanında savaşlar ve ayaklanmalar sürerken, Japon tahvil piyasası gibi potansiyel finansal kriz odakları da alarm veriyor. Kuraklık İran ve Türkiye’yi kasıp kavuruyor. Genelde talihsizlikler tek tek gelmez; seri hâlinde gelir.

Eksik olan tek şey, Covid-19 benzeri ölümcül bir salgın. Hatırlayalım: Covid, Çin’in ücra bir kentinde küçük bir salgın olarak başlamıştı. Bir yıl sonra tüm dünya kapanmış, formda kalmak için yemek masasının etrafında tur atarken eşini boğmamaya çalışıyordu.

Türkiye’nin en iyi trend koklayıcıları olduğunu iddia eden ParaAnaliz editörleri olarak, hijyen alışkanlıklarının —tarihi İndus Vadisi uygarlığının bile rapor ettiğinden daha kötü olduğu— Hindistan’da ortaya çıkan Nipah virüsü haberlerini okuduk. Ve evet, ilk vakalar bildirildi.

Korkun. Hem de çok korkun.

Nipah virüsü nedir? Hindistan’daki salgın sonrası hangi belirtilere dikkat edilmeli?

Hindistan, ölümcül Nipah virüsü vakalarının ortaya çıkmasının ardından doğu eyaleti Batı Bengal’de alarma geçti. Yerel yetkililer, aralarında doktor ve hemşirelerin de bulunduğu en az beş vakanın doğrulandığını açıkladı. Yaklaşık 100 kişinin evde karantinaya alındığı, enfekte hastaların ise Kolkata ve çevresindeki hastanelerde tedavi altına alındığı bildiriliyor. Vakalar arasında durumu kritik olan bir hastanın bulunduğu da gelen bilgiler arasında.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Nipah virüsünü yüksek riskli patojenler arasında sınıflandırıyor. Virüs için onaylanmış bir aşı ya da kesin bir tedavi yöntemi bulunmuyor.

Nipah virüsü nedir?

Nipah virüsü (NiV), hayvanlardan insanlara bulaşabilen zoonotik bir virüs. İnsanlarda nadir görülmesine rağmen, bulaştığında oldukça ağır seyreden hastalıklara yol açabiliyor. Uzmanlara göre virüs çoğunlukla yarasalardan insanlara geçiyor. En yaygın bulaş yolları arasında yarasaların tükürüğü, idrarı veya dışkısıyla kirlenmiş meyve ve gıdaların tüketilmesi yer alıyor.

Belirtiler nelerdir?

Nipah virüsü enfeksiyonu genellikle spesifik olmayan belirtilerle başlıyor, bu da erken teşhisi zorlaştırıyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre kuluçka süresi çoğunlukla 4 ila 21 gün arasında değişiyor.

Hastalığın ilk aşamasında ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve yoğun halsizlik görülüyor. Bazı vakalarda öksürük, nefes darlığı ve zatürre gibi solunum yolu belirtileri de ortaya çıkabiliyor.

En ciddi tablo ise beyin iltihabı (ensefalit). Bilinç bulanıklığı, nöbetler, kişilik değişiklikleri ve koma gibi nörolojik belirtiler genellikle hastalığın ilerleyen günlerinde veya haftalarında görülüyor. Bazı hastalarda menenjit de gelişebiliyor.

Ne kadar ölümcül?

Nipah virüsü, salgının seyrine ve virüsün türüne bağlı olarak yüzde 40 ila yüzde 75 arasında değişen ölüm oranlarına sahip. Hayatta kalan hastalarda ise kalıcı nörolojik hasar, tekrarlayan nöbetler ve davranış değişiklikleri görülebiliyor. Nadir de olsa, ensefalitin aylar hatta yıllar sonra yeniden ortaya çıktığı vakalar rapor edilmiş durumda.

Nasıl bulaşıyor?

DSÖ’ye göre Nipah virüsü hem hayvandan insana hem de insandan insana bulaşabiliyor. En önemli doğal taşıyıcılar meyve yarasaları. Ayrıca enfekte hayvanlarla temas veya hasta kişilerin vücut sıvılarıyla yakın temas da bulaş riskini artırıyor.

İlk nerede görüldü?

Nipah virüsü ilk kez 1999 yılında Malezya ve Singapur’da, enfekte domuzlarla temas eden çiftçiler arasında görüldü. O tarihten bu yana Bangladeş ve Hindistan’ın bazı bölgelerinde düzenli aralıklarla vakalar bildiriliyor. Hindistan’ın Kerala eyaletinde ise ilk büyük salgın 2018’de yaşandı.

Tedavi var mı, nasıl korunulur?

Nipah virüsü için onaylanmış bir aşı ya da hedefe yönelik tedavi bulunmuyor. Tedavi, belirtilerin hafifletilmesine ve komplikasyonların yönetilmesine dayanıyor.

Uzmanlar, özellikle yarasalarla temasın azaltılmasını, çiğ hurma özü veya yıkanmamış meyvelerin tüketilmemesini, hasta kişilerle yakın temastan kaçınılmasını ve el hijyenine dikkat edilmesini öneriyor.

Popüler kültürde Nipah

2011 yapımı Contagion filmi, küresel çapta yayılan ölümcül bir virüsü konu alırken, Nipah virüsü gibi gerçek hayattaki zoonotik patojenlerden ilham aldı. Yüksek ölüm oranı, hızlı yayılma potansiyeli ve aşı eksikliği, Nipah’ı pandemi senaryolarının en ürkütücü örneklerinden biri hâline getiriyor.

FÖŞ dayanamadı bu notu ekledi:  Eminim 10 bin kişi hastanelere yığılıncaya kadar “Türkiye’de vakaya rastlanmamıştır” diyeceğiz…

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]