ABD Yüksek Mahkemesi, Trump’ın Fed üyesi Lisa Cook’u görevden almasına mesafeli

Özet:

ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın Federal Rezerv (Fed) Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook’u görevden alma girişimine temkinli yaklaştığını ortaya koydu. Yargıçlar, Trump yönetiminin Cook’un derhal görevden alınmasının önünü açacak talebine şüpheyle yaklaşırken, davanın Fed’in siyasi etkilerden bağımsızlığı açısından kritik sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti. Mahkemenin nihai kararını haziran ayı sonuna kadar vermesi bekleniyor.

ABD Yüksek Mahkemesi yargıçları, Çarşamba günü yapılan duruşmada, ABD Başkanı Donald Trump’ın Federal Rezerv Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook’u görevden alma yönündeki eşi görülmemiş girişimine karşı belirgin bir isteksizlik sergiledi. Yaklaşık iki saat süren sözlü savunmalarda yargıçlar, Trump yönetiminin, Cook’un açtığı dava sonuçlanmadan önce görevden alınmasını engelleyen alt mahkeme kararının askıya alınması talebine sıcak bakmadıklarını ortaya koydu.

Fed’in 1913’te kurulmasından bu yana hiçbir ABD başkanı merkez bankasındaki bir yetkiliyi görevden almaya kalkışmadı. Bu nedenle dava, hem hukuki emsal eksikliği hem de Fed’in bağımsızlığı açısından tarihi bir sınav olarak değerlendiriliyor.

Fed bağımsızlığı vurgusu

Yargıçların hem muhafazakâr hem de liberal kanattan gelen soruları, Trump’ın girişiminin yaratabileceği sonuçlara dair ortak bir rahatsızlığı yansıttı. Mahkeme üyeleri, bir Fed yöneticisinin görevden alınabilmesi için federal yasada öngörülen “haklı neden” (for cause) kavramının ne anlama geldiği ve bu sürecin hangi usullerle yürütülmesi gerektiği konusunda ciddi belirsizlikler bulunduğuna dikkat çekti.

Muhafazakâr Yüksek Mahkeme Yargıcı Brett Kavanaugh, Trump yönetimini savunan ABD Başsavcısı D. John Sauer’e hitaben, başkanın neredeyse sınırsız bir takdir yetkisine sahip olduğu yönündeki argümanların Fed’in bağımsızlığını zayıflatacağını, hatta “paramparça edebileceğini” söyledi. Kavanaugh, böyle bir yaklaşımın, başkanlara “önemsiz, kanıtlanması zor ya da geçmişe dayalı iddialarla” Fed yöneticilerini hedef alma teşviki yaratacağını vurguladı.

Cook’a savunma hakkı tanınmadı mı?

Yargıçlar, Cook’a yöneltilen ve kendisinin reddettiği ipotek dolandırıcılığı iddialarına karşı neden resmi bir savunma hakkı tanınmadığını da sorguladı. Trump, Cook’un geçmişte iki farklı konutu ana ikametgâh olarak gösterdiği iddiasını görevden alma gerekçesi olarak sunmuştu.

Ancak ABD Bölge Yargıcı Jia Cobb, Eylül ayında verdiği kararda, Cook’un herhangi bir bildirim veya duruşma olmaksızın görevden alınmasının, ABD Anayasası’nın Beşinci Değişikliği kapsamında güvence altına alınan “usule uygun yargılanma” hakkını ihlal etmiş olabileceğine hükmetmişti. Cobb ayrıca, söz konusu iddiaların Cook’un Fed’deki görevinden önceye dayanmasının, görevden alma için yeterli “haklı neden” teşkil etmeyebileceğini belirtmişti. Temyiz mahkemesi de Trump’ın bu kararı askıya alma talebini reddetmişti.

Yüksek Mahkeme’den net mesajlar

Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts da, başkanın ileri sürdüğü gerekçelerin yargı denetimine kapalı olduğu yönündeki savunmaya şüpheyle yaklaştı. Roberts, iddiaların “basit bir hata” olması halinde dahi başkanın derhal görevden alma yetkisine sahip olup olmayacağını sorguladı.

Liberal Yargıç Ketanji Brown Jackson, Cook’un iddialara yanıt verme fırsatı bulup bulmadığını sorgulayarak, sosyal medya üzerinden yapılan bir duyurunun “savunma hakkı” olarak kabul edilip edilemeyeceğini eleştirdi. Elena Kagan ise Trump’ın yaklaşımını, “Başkanın sadece ‘Ms. Cook, kovuldunuz’ demesi yeterli mi?” sözleriyle özetledi.

Muhafazakâr Yargıç Amy Coney Barrett da Cook’a bir duruşma hakkı tanınmasının “çok da büyük bir mesele olmayacağını” belirterek yönetimin tutumunu eleştirdi. Samuel Alito ise davanın şimdiye kadar yüzeysel biçimde ele alındığını, iddiaların somut delillerinin dahi dosyada net biçimde yer almadığını ifade etti.

Trump–Fed geriliminin son halkası

Dava, Trump’ın göreve dönüşünden bu yana başkanlık yetkilerini geniş yorumladığı ve sık sık yargıya taşıdığı dosyaların son örneği olarak öne çıkıyor. Trump, faiz indirimi konusunda baskı yaptığı Fed Başkanı Jerome Powell’ı da sert biçimde eleştirmiş, hatta bu ay Fed binasıyla ilgili bir proje üzerinden Powell hakkında ceza soruşturması başlatılmıştı. Powell da tıpkı Cook gibi, bu adımların para politikası üzerinde siyasi baskı kurma amacı taşıdığını savunmuştu.

Lisa Cook ise duruşma sonrası yaptığı açıklamada, davanın özünün “ABD’de faiz oranlarının kanıta ve bağımsız değerlendirmelere mi, yoksa siyasi baskılara mı göre belirleneceği” sorusu olduğunu söyledi. Cook, kendisine yöneltilen iddiaların, para politikası konusundaki görüş ayrılıkları nedeniyle görevden alınmasını meşrulaştırmak için öne sürüldüğünü savunuyor.

Karar haziran sonunda bekleniyor

Mahkemenin, 6’ya 3 muhafazakâr çoğunluğa sahip olmasına rağmen, duruşmadaki sorular Trump yönetimi açısından zorlayıcı bir tablo ortaya koydu. Yüksek Mahkeme’nin nihai kararını haziran ayı sonuna kadar vermesi bekleniyor. Kararın kapsamının dar mı yoksa geniş mi olacağı ve dosyanın yeniden alt mahkemelere gönderilip gönderilmeyeceği ise belirsizliğini koruyor.

Cook’un görev süresi 2038’e kadar devam ediyor. 2022’de eski Başkan Joe Biden tarafından atanan Cook, Fed tarihinde bu görevi üstlenen ilk siyah kadın olmuştu. Davanın sonucu, yalnızca Cook’un geleceğini değil, Fed’in kurumsal bağımsızlığının sınırlarını da belirleyecek nitelikte görülüyor.

---

Kaynak: Reuters

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]