CBS: İran’daki protestolarda 12 binden fazla kişi ölmüş olabilir 

Özet:

İran’da iki haftayı aşkın süredir devam eden rejim karşıtı protestolara yönelik güvenlik güçlerinin müdahalesinin, bugüne kadar açıklanan rakamların çok ötesinde bir can kaybına yol açmış olabileceği iddia ediliyor. CBS News’e konuşan kaynaklar, ölü sayısının en az 12 bin, hatta 20 bine kadar çıkmış olabileceğini öne sürerken, Tahran’daki bir morgdan sızan görüntüler yüzlerce cesedin yan yana dizildiğini ortaya koyuyor. İnternet ve iletişim hatlarının kesilmesi nedeniyle gerçek tabloyu doğrulamak son derece güç.

İran’dan Salı günü dış dünyaya ulaşabilen sınırlı bilgiler, rejimin protestoları bastırmak için başlattığı operasyonun son derece kanlı geçtiğine işaret ediyor. Telefon hatlarının kısmen açılmasıyla birlikte, biri İran içinden olmak üzere iki ayrı kaynak, CBS News’e en az 12 bin kişinin hayatını kaybettiğini, bu sayının 20 bine kadar çıkabileceğini söyledi.

İngiltere’den uyarı: “Rakam çok daha yüksek olabilir”

İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper, Salı günü parlamentoda yaptığı açıklamada, Londra’nın elindeki bilgilere göre “en az 2 bin kişinin öldüğünün düşünüldüğünü, ancak bu sayının çok daha yüksek olmasından endişe ettiklerini” dile getirdi.

Gerçek tabloya ulaşmak, İran yönetiminin son beş gündür ülke genelinde interneti ve büyük ölçüde telefon hizmetlerini kesmesi nedeniyle neredeyse imkânsız. Salı günü itibarıyla bazı İranlılar yurt dışını arayabilse de, ülke dışından İran’a arama yapmak hâlâ mümkün değildi.

“Hastanelere baskı yapılıyor” iddiası

İran içinden arama yapabilen bir kaynak, protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısını belirlemeye çalışan aktivist ağların, ülke genelindeki sağlık yetkililerinden gelen bilgiler doğrultusunda ölü sayısını en az 12 bin olarak değerlendirdiğini aktardı. Aynı kaynak, Tahran’daki çok sayıda özel hastaneye güvenlik güçlerinin gittiğini, protestolarda yaralananların isim ve adreslerinin talep edildiğini, sağlık çalışanlarının tehdit edildiğini öne sürdü.

CBS News bu iddiaları bağımsız olarak doğrulayamadığını vurguluyor. Ancak aktivist gruplar, kendi açıkladıkları rakamların da gerçeğin altında kalabileceğini uzun süredir kabul ediyor.

Muhalif kanallardan benzer iddialar

Muhalif yayın yapan Iran International televizyonu, kendi kaynaklarına dayanarak ölü sayısının yaklaşık 12 bin olduğunu ileri sürdü. Washington’daki bir kaynak ise, İran’daki temaslarına dayanan “güvenilir” bilgilere göre can kaybının 10-12 bin aralığında olabileceğini söyledi.

İranlı yetkililer ise düzenli ve şeffaf resmi veriler paylaşmıyor. Reuters’ın aktardığına göre, ismi açıklanmayan bir İranlı yetkili Salı günü protestoların başlamasından bu yana yaklaşık 2 bin kişinin öldüğünü iddia etti ve şiddetin “yabancı destekli teröristler” tarafından körüklendiğini savundu.

Morg görüntüleri: Yüzlerce ceset

 

CBS News, Salı günü internete düşen bir videoda Tahran’ın bir banliyösündeki morgda en az 366, muhtemelen 400’den fazla kişinin cesedinin görüntülendiğini doğruladığını açıkladı. Görüntülerde adli tıp görevlilerinin cesetler üzerindeki ağır yaraları belgelediği, kalabalıkların yakınlarını teşhis etmeye çalıştığı görülüyor. Cesetlerde kurşun yaraları, saçma izleri, derin kesikler ve çok sayıda ağır travma dikkat çekiyor.

16 dakikalık sarsıcı video ilk olarak kendisini yalnızca “Vahid Online” olarak tanıtan bir İranlı aktivist tarafından paylaşıldı. Aktivist, görüntülerin iletişim kesintisini aşmak için yaklaşık 600 mil yol kat eden bir kaynak tarafından kendisine ulaştırıldığını söyledi.

Ekonomik kriz protestoları tetikledi

Protestolar, Aralık ayı sonunda yaptırımlar altındaki İran ekonomisinde hayat pahalılığının sert biçimde artmasıyla başladı. Kısa sürede ülkenin 31 eyaletine yayılan gösterilerde on binlerce kişi, İslam Cumhuriyeti yönetiminin devrilmesi çağrıları yaptı.

İngiltere’nin telaffuz ettiği daha düşük rakamlar bile doğrulanırsa, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana İran’daki en kanlı rejim karşıtı protesto dalgası anlamına geliyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Salı günü kendisine yöneltilen “kaç kişinin öldüğü” sorusuna, “Kimse bana net bir sayı veremedi” yanıtını verdi. Trump, geçtiğimiz günlerde defalarca İran yönetimini protestocuları öldürmemesi konusunda uyarmış, aksi halde ABD’nin harekete geçeceğini söylemiş ancak bunun ne anlama geldiğini açıklamamıştı.

Trump, sosyal medya paylaşımında İranlı protestoculara hitaben “Protestoya devam edin, kurumlarınızı geri alın. Katillerin isimlerini kaydedin. Yardım yolda” ifadelerini kullandı. Ancak ABD’nin ne tür bir destek sağlayacağı yine belirsiz kaldı.

“Hayal edebileceğimizden çok daha kötü”

Norveç merkezli İran İnsan Hakları örgütünün başındaki Mahmood Amiry-Moghaddam, gelen bilgilerin “baskının hayal edilebilecek olandan çok daha kötü olduğunu” gösterdiğini söyledi. Amiry-Moghaddam’a göre uluslararası toplumun “kırmızı çizgileri çoktan aşıldı” ve sivilleri koruma sorumluluğu artık kaçınılmaz.

Amiry-Moghaddam, ABD veya başka bir ülkenin doğrudan askeri müdahalesi çağrısı yapmadığını, ancak İranlıların dünyayla iletişim kurabilmesi için internet ve haberleşme imkânlarının sağlanmasının hayati olduğunu vurguladı.

Reza Pahlavi yeniden sahnede

Sürgündeki eski veliaht Reza Pahlavi, İran’a dönerek ülkeyi yönetmeye hazır olduğunu açıklamış durumda. Babasının yaklaşık 50 yıl önce devrilmesinden bu yana İran’da bulunmayan Pahlavi, CBS’ye verdiği röportajda “daha fazla insanın ölmemesi için somut adımlar atılması gerektiğini” söylediğini belirtti.

Amiry-Moghaddam ise İran toplumunun çok büyük bir bölümünün rejimi istemediğini, ancak bu çoğunluğun monarşi yanlıları, monarşi karşıtları ve kararsızlar olarak üçe bölündüğünü ifade etti. Ona göre ortak payda net: “Öncelik bu rejimin gitmesi.”

---

Kaynak: CBS News, Reuters

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir.
Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]