Çin’in Ticaret Fazlası  1,2 Trilyon Dolar, ABD ile Yeni Gerilim Endişesi

Özet:

Çin’in ihracat performansı 2025’te beklentileri aşarken, ülkenin yıllık ticaret fazlası 1,2 trilyon dolar ile tarihi rekor kırdı. Ancak ABD ile ticaret hacmindeki sert daralma ve Donald Trump’ın yeni tarife tehditleri, küresel ticaret dengeleri açısından yeni gerilim risklerini gündeme taşıyor. Uzmanlar, Çin’in büyüyen dış fazlasının dünya ticaret sistemi üzerinde yıkıcı etkiler yaratabileceği uyarısında bulunuyor. Trump’ın Iran yaptırımları  da yeni bir ticaret savaşı başlatabilir.

---

İhracatta Güçlü Performans, Rekor Fazla

Çin gümrük verilerine göre Aralık ayında ihracat, yıllık bazda %6,6 artarak analist beklentisi olan %3’ün açık ara üzerine çıktı. Kasım ayındaki %5,9’luk artışın da üzerine çıkan bu performans, ihracatın yılın son ayında hız kazandığını gösterdi.

İthalat cephesinde de sürpriz yaşandı. Aralık ayında ithalat %5,7 arttı. Piyasa beklentisi yalnızca %0,9 seviyesindeydi. Bu oran, Eylül 2024’ten bu yana görülen en güçlü ithalat artışı oldu.

Yıl geneline bakıldığında Çin’in ihracatı %5,5 artarken, ithalat neredeyse değişmedi. Böylece ülkenin ticaret fazlası 1,19 trilyon dolara ulaştı. Bu rakam, bir önceki yıla kıyasla yaklaşık %20 artış anlamına geliyor.

---

ABD ile Ticaret Sert Şekilde Daraldı

Genel tablo güçlü görünse de, ABD ile ticaret dikkat çekici biçimde zayıfladı. Aralık ayında Çin’in ABD’ye ihracatı yıllık bazda %30 düşerken, ABD’den yapılan ithalat %29 azaldı. Bu, Çin’in ABD ile ticaretinde üst üste dokuzuncu aylık düşüş anlamına geliyor.

2025’e girerken tablo daha da çarpıcı. Çin’in ABD’ye ihracatı %20, ABD’den ithalatı ise %14,6 geriledi. Bu gelişme, gümrük vergileri ve teknoloji kısıtlamaları nedeniyle iki ülke arasındaki ticaret ilişkilerinin kalıcı biçimde zayıflayabileceğine işaret ediyor.

Çin Gümrük İdaresi Sözcüsü Lv Daliang, ABD ile ticaretin “karşılıklı faydaya dayanması gerektiğini” belirterek sorunların diyalog ve müzakere yoluyla çözülmesi çağrısında bulundu.

---

Avrupa ve ASEAN’a Yöneliş Tepki Topluyor

ABD pazarındaki daralmaya karşılık Çinli ihracatçılar, ABD dışı pazarlara yönelmiş durumda. Aralık ayında Çin’in ihracatı:

• Avrupa Birliği’ne %12,

• ASEAN ülkelerine ise %11 arttı.

Ancak bu yönelim, özellikle Avrupa’da rahatsızlık yaratıyor. Artan Çin fazlası, yerel sanayi üzerinde baskı oluşturduğu gerekçesiyle Brüksel’de korumacı refleksleri güçlendiriyor.

---

IMF’den Uyarı: İhracata Dayalı Model Sürdürülemez

Uluslararası Para Fonu Başkanı Kristalina Georgieva, Aralık ayında yaptığı açıklamada Pekin’i ihracata aşırı bağımlı büyüme modelinden uzaklaşmaya ve iç tüketimi güçlendirmeye çağırmıştı.

Benzer bir uyarı Brookings Institution’dan Eswar Prasad’dan geldi. Prasad’a göre Çin’in devasa ticaret fazlası, Trump’ın gümrük tarifeleri kadar yıkıcı etki yaratabilir. Küresel talebi aşağı çeken bu yapı, ülkeleri kendi ekonomilerini korumak için ticaret engelleri koymaya itebilir.

---

Deflasyon, Konut Krizi ve Zayıf Tüketim

Yaklaşık 19 trilyon dolarlık Çin ekonomisi, güçlü ihracata rağmen iç talep sorunlarını aşabilmiş değil. Derinleşen emlak krizi, zayıf işgücü piyasası ve düşük tüketici güveni, deflasyonist baskıları canlı tutuyor.

2025 yılında Çin’de tüketici fiyatları artış göstermedi ve resmi hedef olan %2 seviyesinin oldukça altında kaldı.

Pinpoint Asset Management Başkanı Zhiwei Zhang, güçlü ihracat sayesinde Pekin’in en azından yılın ilk çeyreğinde makroekonomik politika duruşunu değiştirmeyeceğini öngörüyor.

---

Nadir Toprak Elementleri ve Soya Fasulyesi Detayı

Çin’in nadir toprak elementleri ihracatı Aralık ayında %32 artarak 4.392 tona yükseldi. Yıl genelinde ise bu kritik minerallerin ihracatı %12,9 arttı. Bu durum, küresel teknoloji ve savunma sanayileri açısından stratejik riskleri yeniden gündeme taşıyor.

Öte yandan Çin, ABD ile yapılan geçici ticaret ateşkesi kapsamında soya fasulyesi alımlarını artırma sözü vermişti. 2025’te toplam soya ithalatı 111,8 milyon ton ile %6,5 arttı. Ancak Aralık ayındaki artış yalnızca %1,3 ile sınırlı kaldı.

---

Trump’ın İran Hamlesi, ABD-Çin Ticaretini Tehdit Ediyor

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile iş yapan ülkelere %25 ek gümrük vergisi uygulanacağını açıklayarak ABD–Çin ticaretinde yeni bir kriz ihtimalini gündeme taşıdı. İran, Çin’in en büyük ticaret ortaklarından biri konumunda.

Çin tarafı, bu tehdide karşı “tek taraflı ve yasa dışı yaptırımlara karşı olduklarını” açıklarken, çıkarlarını korumak için gerekli adımların atılacağı uyarısında bulundu.

Hinrich Foundation’dan Deborah Elms, %25’lik bir tarifenin mevcut seviyelere kıyasla “çok büyük bir tırmanma” anlamına geleceğini ve misilleme riskini artıracağını belirtti.

---

İran, Petrol ve Yeni Jeopolitik Gerilimler

Çin, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olarak İran’dan petrol alımını uzun süredir sürdürüyor. Kpler verilerine göre İran’dan Çin’e günlük petrol sevkiyatı 2017–2024 döneminde iki katına çıkarak 1,2 milyon varili aştı.

Ancak ABD yaptırımlarının sıkılaşmasıyla Çin’in İran’dan ithalatı 2025’te %28 düşerek 2,9 milyar dolara geriledi. Buna rağmen Pekin yönetimi, Trump’ın tarife tehdidine rağmen İran ile ekonomik işbirliğini azaltmayacağını vurguluyor.

---

Küresel Ticarette Yeni Fay Hatları

Çin’in rekor ticaret fazlası, kısa vadede büyümeyi desteklese de uzun vadede küresel ticaret sisteminde yeni kırılmalar yaratma potansiyeline sahip. ABD ile artan gerilim, Avrupa’nın korumacı eğilimleri ve İran faktörü, 2025’te dünya ticaretinin daha da politize olacağına işaret ediyor.

---

Kaynak: CNBC, Çin Gümrük İdaresi

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]