Genel
ANALİZ: Tahran Rejimi Ayakta Kalacak Mı?
Ekonomik çöküş, askeri yenilgiler ve dinmeyen protestolar kıskacındaki Tahran yönetiminin hayatta kalma şansı üzerine kapsamlı analiz.
TAHRAN – İran İslam Cumhuriyeti, cuma günü yaptığı açıklamayla protestoculara yönelik baskıyı sertleştireceğinin sinyalini verdi. Otoriteler, son yılların en büyük halk ayaklanmasını kontrol altına almaya çalışırken, ülkede uygulanan internet karartması İran’ın dış dünya ile bağını tamamen kopardı.
Tahran ve diğer şehirlerde gösterilerin şiddetlenmesinin ardından, İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Khamenei protestocuları Donald Trump adına hareket etmekle suçladı ve hükümetin geri adım atmayacağına dair yemin etti. Khamenei, devlet televizyonunda yayınlanan kısa konuşmasında: “Yabancılar için çalışıyorsanız, bu millet sizi dışlayacaktır. Bazı insanlar sadece yıkım için çalışıyor. Dün gece Tahran’da, sırf ABD Başkanı’nı memnun etmek için kendi ülkelerine ait bir hükümet binasını ateşe verdiler,” dedi.
Yargı Erki Başkanı Gholamhossein Mohseni-Ejei ise protestoculara verilecek cezanın "kesin, maksimum düzeyde ve hiçbir hukuki müsamaha gösterilmeden" uygulanacağı konusunda uyardı. Diplomatlar, perşembe akşamından bu yana süren internet karartmasının, rejimin protestoları kanlı bir şekilde bastırması için bir örtü olarak kullanılmasından endişe ediyor.
İsrail’in Haziran 2025'te başlattığı ve nükleer tesisler ile askeri komutanları hedef alan "12 Günlük Savaş"tan bu yana riyal, değerinin %40’ından fazlasını kaybetti. Bu durum, esnafın kepenk kapatmasıyla başlayan protestoların temel tetikleyicisi oldu. Chatham House Ortadoğu Programı Başkanı Sanam Vakil’e göre: "Sistem, başlangıcından bu yana ivme kazanan bu muazzam protesto dalgasına yanıt vermekte zorlanıyor. Yapısal değişiklikler yapılmazsa, rejim bir çıkmaza girecek."
İran Fay Hattı: 2026’da Türkiye’yi Bekleyen Riskler ve Fırsatlar
STRATEJİK ANALİZ: 2026 – İslam Cumhuriyeti İçin "Yolun Sonu" mu?
Ocak 2026 itibarıyla, İran rejiminin sadece bir protesto dalgasıyla değil, bir "sistem hatası" (systemic failure) ile karşı karşıya olduğu görülmektedir. Uzman analizleri ve sahadaki veriler ışığında rejimin geleceğine dair üç ana senaryo öne çıkmaktadır:
1. Sistemsel Çöküş ve "Snapback" Etkisi
Eylül 2025'te Birleşmiş Milletler yaptırımlarının (Snapback) geri gelmesi, İran ekonomisinin can damarı olan petrol ticaretini ve "hayalet filosunu" felç etmiştir. Riyalin serbest piyasada 1 dolar = 1.47 milyon riyal seviyesine gerilemesi, devletin vergilendirme ve maaş ödeme kabiliyetini bitirmiştir. Bu senaryoya göre rejim, ekonomik felcin tetiklediği bir iç patlama ile çökebilir.
2. Askeri-Oligarşik Dönüşüm (Cunta Modeli)
86 yaşındaki Hamaney'in sağlığının bozulması ve halef krizinin yaşanması, Devrim Muhafızları (SEPAH) içindeki şahin kanadı harekete geçirebilir. Analistler, mollaların teokratik yönetiminin yerini, daha seküler ama çok daha baskıcı, milliyetçi bir "askeri diktatörlüğe" bırakabileceğini öngörüyor. Bu modelde "İslam Cumhuriyeti" ismi kalsa da özü tamamen değişecektir.
3. Felç ve "Muddling Through" (Zorla Ayakta Kalma)
Eurasia Group ve benzeri kuruluşlar, rejimin geçmişte olduğu gibi bu dalgayı da şiddetle bastırabileceğini savunmaktadır. Ancak bu kez rejim "zafer" kazanmış olmayacak; aksine dış dünyadan tamamen izole, sadece korku ve kaba kuvvete dayalı, işlevsiz bir "felçli devlet" olarak 2026 yılını tamamlayacaktır.
Kritik Göstergeler:
-
Bazaar Grevi: Tahran'daki Büyük Çarşı'nın (Grand Bazaar) süresiz kapalı kalması, rejimin geleneksel müttefiki olan ticaret sınıfını kaybettiğinin kesin kanıtıdır.
-
Mobarizoun Halk Cephesi: Sistan-Beluçistan gibi bölgelerde silahlı direniş gruplarının protestoları desteklemesi, çatışmanın iç savaş boyutuna evrilebileceğine işaret etmektedir.
-
Güvenlik Güçlerinde Aşınma: Polis ve Besic milisleri arasında düşük maaşlar ve bitkinlik nedeniyle başlayan bireysel itaatsizlikler, rejimin baskı aygıtının paslanmaya başladığını göstermektedir.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
