Güldem Atabay: Erdoğan’ı yeniden seçtirmek için yoğun siyasi mühendislik dönemi ufukta

Karar bu pazar günü: Putin ve Trump’ın “dostu” otokrat Orban’la tamam mı devam mı?

Bu pazar, 12 Nisan 2026’da, Macaristan sandığa sadece Viktor Orban’ın kalıp kalmayacağını görmek için gitmiyor. Pazar günü sandıktan sadece bir galip çıkmayacak; Macaristan’ın nasıl bir ülke olacağına dair çok daha büyük bir karar çıkacak. Asıl mesele, 16 yıldır adım adım kurulan otokrasi düzeninin seçim yoluyla gerçekten sarsılıp sarsılamayacağı. Çünkü bu seçim klasik bir hükümet değişikliği ihtimalinin ötesine geçmiş durumda.

AB içinde “illiberal demokrasi” diye sunulan modelin ne kadar dayanıklı olduğu, hatta seçimle geriletilebilir olup olmadığı test edilecek. Son günlerde yayımlanan anketlerde Péter Magyar’ın liderliğindeki Tisza Partisi’nin Orban’ın Fidesz’in önüne geçtiği görülüyor. Reuters’ın aktardığı son anketlerden birinde Tisza, kararsızlar dağıtıldığında açık farkla önde; başka bir projeksiyon ise Tisza’nın parlamentoda anayasal çoğunluğa bile yaklaşabileceğini söylüyor. Yine de kararsız seçmen oranı ve sistemin yapısı sonucu hâlâ belirsiz kılıyor.

Orbán’ın asıl gücü sadece sandık performansından gelmiyor. Yıllar içinde anayasal yapıdan yargıya, medyadan düzenleyici kurumlara kadar uzanan çok katmanlı bir iktidar ağı kurdu.

Macaristan’da mesele artık yalnızca güçlü bir lider değil, devlet ile parti çıkarlarının iç içe geçtiği bir düzen. FT’den Martin Wolf yazısı bu yapıyı doğrudan özgürlükler meselesi olarak okuyor; Reuters ve Bloomberg haberleri de aynı çerçeveyi daha siyasi ve kurumsal bir dille teyit ediyor. Yani seçim, sadece Orban’ın popülaritesini değil, onun kurduğu sistemin meşruiyetini de oyluyor.

Üstelik seçim sonucu yalnızca Budapeşte’yi ilgilendirmiyor. Orban, yıllardır hem Kremlin’le kurduğu yakın ilişki hem de Trump çizgisine verdiği ideolojik destek nedeniyle Avrupa içindeki milliyetçi sağ için sembol isimlerden biri halinde. Reuters ve Bloomberg’e göre olası bir yenilgi, yalnızca bir başbakanın düşmesi anlamına gelmeyecek; Washington, Moskova ve Brüksel hattında da ciddi bir siyasi yankı yaratacak. Vance’ın kampanya haftasında Budapeşte’ye gitmesi ve Trump’ın açık desteği de bunun göstergesi. Bu seçim, bir bakıma, Trumpçı sağ ile Avrupa liberal demokrasileri arasındaki daha büyük mücadelenin bölgesel sahnelerinden biri haline gelmiş durumda.

Peki Orban neden şimdi bu kadar zorlanıyor? Bunun en basit cevabı ekonomi. Yıllarca kültür savaşı söylemi ile zayıf refah artışını birlikte sunabilmişti. Ama son dönemde tablo bozuldu. Reuters ve Bloomberg haberlerinde ekonomik durgunluk, hayat pahalılığı, yüksek açıklar, zayıf yatırım ortamı ve dondurulmuş AB fonları seçmenin iktidara yönelik öfkesinin ana nedenleri arasında sayılıyor. Piyasaların da bunu dikkatle izlediği görülüyor.

Reuters’a göre yatırımcılar açık biçimde “Orban sonrası” senaryoyu fiyatlamaya başlamış durumda; özellikle de bir Tisza zaferinin AB ile ilişkileri onarıp milyarlarca euroluk bloke fonların önünü açabileceği beklentisi nedeniyle. Bu yüzden seçim, aynı zamanda ekonomik yön arayışının da oylaması.

Burada ilginç olan, Orban’ın dış politikada Trump ve Putin’e yakın durması, bir dönem ona “sert lider” imajı kazandırırken şimdi özellikle kentli ve genç seçmenlerde ciddi rahatsızlık yaratıyor. Trump’la açık yakınlığın da artık herkese cazip değil. Çünkü Macar seçmen için mesele ideolojik hayranlıktan çok daha gündelik: ücretler, enflasyon, kamu hizmetleri, gelecek umudu ve ülkenin Avrupa içindeki yönü. Bu nedenle seçim kampanyasının üstünde jeopolitik gölgeler olsa da sandıkta belirleyici olacak şey büyük ölçüde yaşam koşulları.

Muhalefetin elindeki en büyük avantaj, ilk kez dağınık bir tepki yerine toplanmış bir kanal bulunması. Péter Magyar’ın önemi burada. Kendisi sistem dışından gelen klasik bir muhalif değil; Fidesz içinden çıkmış bir figür olduğu için hem rejimin dilini biliyor hem de onun yıprattığı seçmene ulaşabiliyor. Reuters ve Bloomberg analizleri, Magyar’ın özellikle gençler, kentli orta sınıf ve değişim isteyen muhafazakâr seçmen arasında ciddi ivme yakaladığını gösteriyor. Bu da önceki seçimlerden farklı bir durum yaratıyor. Çünkü bu kez mesele sadece “Orban’a karşı olanların” toplanması değil, eski Fidesz alanının da çatlaması. Orban’ın, Magyar’ı sudan herhangi bir sebeple hapse atmış olmaması da Türkiye dersini çalışmadığını gösteriyor tabi.

Yavuz Baydar:  12 Nisan Macaristan Seçimleri Türkiye İçin Neden Son Derece Önemli?

Ama seçimin kaderini yalnızca Budapeşte ve büyük şehirler belirlemeyecek. Bloomberg’in en çarpıcı vurgularından biri, sonucun kırsal yoksul bölgelerdeki marjinal seçmen davranışına bağlı olabileceği. Özellikle taşrada, belediye ağları, kamu istihdamı, sosyal yardım mekanizmaları ve yerel iktidar ilişkileri hâlâ Fidesz lehine. Bloomberg’in aktardığı analizlere göre birkaç yüz bin oyun yönü bile çoğunluk dengesini belirleyebilir. Bu da Macaristan’daki eşitsiz siyasal zemini görünür kılıyor. Kentlerde değişim arzusu yükselirken, kırsalda devletle gündelik temasın yarattığı bağımlılık ilişkisi iktidarın elini güçlendirebiliyor. Yani seçim yalnızca fikirler arasında değil, aynı zamanda farklı yaşam dünyaları arasında.

Bu nedenle pazar gecesi olası bir muhalefet zaferi bile her şeyi bir anda değiştirmeyecek. Reuters, Bloomberg ve FT’nin ortak işaret ettiği nokta, Orban gitse bile “Orban sistemi”nin yerinde kalabileceği. Çünkü yargıda, bürokraside, düzenleyici kurumlarda, medyada ve ekonomide yıllardır yerleştirilmiş kadrolar var. Eğer Tisza güçlü ama anayasal çoğunluğa yetmeyen bir sonuç alırsa, iktidar değişse bile rejimin sert çekirdeğini hızlı biçimde sökmek kolay olmayacak. Hatta anayasal çoğunluk olsa bile bu kez başka bir sorun başlayacak: ülkeyi yıllardır yöneten ağlarla gerçek bir hesaplaşma nasıl yapılacak?

Pazar günü Orban mı yenilecek, yoksa anketler mi… Sonucu görmek ilginç olacak.

Orban kaybederse Erdoğan da kaybeder mi? (Ya da tam tersi)

Macaristan’daki sonucun Türkiye açısından önemi, iki liderin birbirine benzemesinden çok, temsil ettikleri siyasal formülün benzemesinde yatıyor. Orban da Erdoğan da uzun iktidar dönemlerini sadece seçim kazanarak değil, devlet imkânlarını, medya alanını, yargı baskısını, milliyetçi dili ve dış politika gerilimlerini iç siyasette tahkimat aracı olarak kullanarak sürdürdü. Bu yüzden Orban’ın gidip gitmemesi, Erdoğan için doğrudan bir “kopya senaryo” yaratmaz; ama Türkiye’de bir sonraki seçimin psikolojik iklimini, muhalefetin özgüvenini ve iktidarın söylem repertuvarını ciddi biçimde etkileyebilir.  Orban’ın gitmesi Erdoğan için kötü haber olur. Çünkü Trump desteği alan, kurumsal dengeyi aşındıran, muhalefeti baskılayan uzun iktidar modelinin sandıkta kırılabileceğini gösterir. Türkiye muhalefetine moral, seçmene ihtimal, iktidara ise kırılganlık duygusu verir. Orban’ın kalması ise Erdoğan açısından kısa vadede cesaret verici olur; devlet gücü, güvenlik söylemi, dış destek ve dağınık muhalefet karşısında seçim alınabileceği fikrini besler.

Bunları açalım biraz.

Orban kaybederse bunun Erdoğan cephesine ilk etkisi psikolojik olur. Çünkü “sandık var ama oyun eşit değil” denilen bir düzende bile değişimin mümkün olduğu duygusu güçlenir. Macaristan’daki tablo Türkiye’ye oldukça benziyor: tam serbest olmayan bir seçim ortamı, devlet gücünün iktidar lehine eğildiği bir yapı ve buna rağmen artan toplumsal yorgunluk. Viktor Orban’ın yenilgisi, “kurulan sistem yenilmez değil” fikrini Türkiye’de de besler ve özellikle Ekrem İmamoğlu üzerinden şekillenen baskı ortamı düşünüldüğünde muhalefet için moral bir referans olur.

İkinci önemli sonuç, Trump desteğinin tek başına yeterli olmadığının görülmesi olur. Washington’daki çizgi hem Orban’la hem Recep Tayyip Erdoğan ile çalışabiliyor. Ama Orban buna rağmen kaybederse dış desteğin, içerideki ekonomik bozulma ve kurumsal yıpranmayı telafi etmeye yetmeyebileceği ortaya çıkar.

Bu durum Erdoğan açısından “uluslararası meşruiyet + içeride kontrol” formülünü zayıflatır. Çünkü Orban modeli, AB içinde kalıp hukuku aşındırarak seçim kazanabilmenin mümkün olduğunu gösteriyordu. Eğer bu model seçimle kırılırsa, Türkiye’de de benzer bir düzenin sürdürülebilirliği daha fazla tartışılır.

Anket: Türkiye’de Ekonomi Yönetimine Güven Zayıf, Siyasi Dengeler Değişiyor

Ama Orbán kalırsa, Ankara’da bambaşka bir okuma yapılır. “Ekonomik sıkıntıya ve dış baskıya rağmen güçlü lider kazanır” anlatısı güçlenir. Özellikle taşrada devlet imkânları, sosyal yardımlar ve güvenlik söylemiyle seçim alınabileceği fikri pekişir. Bu da Türkiye’de daha sert kutuplaşma, daha yoğun “beka” dili ve daha agresif siyasi/yargısal baskı anlamına gelebilir. Aynı zamanda Orbán’ın kalması, Trump’la yakın ilişkinin bir maliyet değil avantaj olduğu düşüncesini de güçlendirir. Bu da dış politikada daha kişisel lider diplomasisine dayalı, ama daha kırılgan bir hattı derinleştirir.

Yine de kritik farkı unutmamak gerekir: Türkiye ile Macaristan aynı değil. Ölçek, ekonomi ve toplumsal dinamikler çok daha farklı. Bu yüzden sonuç doğrudan yansımayacaktır.

Erdoğan’ı yeniden seçtirmek için yoğun siyasi mühendislik dönemi ufukta

Türkiye’de Erdoğan’ın yeniden seçilme meselesi artık “seçimi kazanır mı?” sorusundan önce “nasıl aday olur?” sorusuna dayanmış durumda. Çünkü mevcut sistemde Erdoğan’ın tekrar adaylığı teknik olarak otomatik değil. Bu yüzden önümüzde birkaç net senaryo var ve hepsinin ayrı siyasi maliyeti bulunuyor.

İlk ve en kritik eşik: erken seçim kararı. Meclis’in 360 oyla erken seçim kararı alması halinde Erdoğan yeniden aday olabiliyor. Ama bugünkü aritmetikte Cumhur İttifakı bu sayıya tek başına ulaşamıyor. Bu da işin doğrudan siyasi pazarlık boyutuna geçtiğini gösteriyor.

Buradan sonra üç ana yol açılıyor.

1. Senaryo: muhalefetten koparma (en kritik ve zor yol): Erdoğan’ın öncelikli hedefi Meclis’te 360’a ulaşmak için muhalefetten en az bir bloğu çözmek. Burada seçenekler sınırlı: DEM Parti, İYİ Parti ya da “Yeni Yol” diye tarif edilen DEVA–Saadet–Gelecek hattı. Bu senaryoda sadece siyaset değil; ciddi bir “teşvik ve alan açma” politikası devreye girer. Son dönemde yerel yönetimlere yönelik baskılar, kayyum tartışmaları, ekonomik alanların yeniden dağıtımı gibi gelişmeler bu bağlamda okunuyor. Ama bu yolun riski yüksek: hem muhalefeti parçalamak kolay değil hem de verilecek tavizler siyasi maliyeti büyütür.
2. Senaryo: DEM Parti üzerinden denge kurma (en çok konuşulan yol): Matematik olarak en “kısa yol” bu. DEM Parti’nin desteğiyle 360 bulunabilir. Terörsüz Türkiye gelişmeleri, kanun çıkarma adımı kadar Öcalan’ın iletişim özgürlüğüne kavuşarak egemen siyasi figür haline dönüştürülmesi yakın vadede bu hattın açılıp açılamayacağını gösterecek.
3. Senaryo: erken seçim olmadan gitmek (en riskli yol): Eğer Meclis’te 360 bulunamazsa, seçim normal takvimde yapılır ve bu durumda Erdoğan’ın adaylığı tartışmalı hale gelir. Bu senaryoda iki ihtimal var: ya anayasal yorum üzerinden bir “hukuki alan açma” denenir ya da Erdoğan aday olmaz ve başka bir isim üzerinden seçim gidilir. Bu ikinci ihtimal şu an zayıf görünse de tamamen masadan kalkmış değil.

Bu üç ana yolun üstünde bir de “tamamlayıcı strateji” var. Ekonomi + kaynak + kontrol stratejisi

Seçim sadece Meclis matematiğiyle kazanılmıyor. Erdoğan’ın önündeki en büyük sorun ekonomi. Yüksek enflasyon, gelir erimesi ve kamu maliyesindeki bozulma, seçmen davranışını doğrudan etkiliyor.

Bu yüzden iki paralel hat izleniyor:

-        Bir yandan kamu kaynaklarının yeniden dağıtımıyla hem ekonomik destek hem siyasi sadakat üretilmeye çalışılıyor. Büyük ihaleler, garanti projeler, enerji ve altyapı yatırımları bu çerçevede hızlanıyor.

-        Diğer yandan muhalefetin elindeki alanlar daraltılıyor. Belediyeler üzerindeki baskı, yargı süreçleri, medya alanındaki kontrol artışı sadece siyasi değil, aynı zamanda ekonomik bir “alan açma” hamlesi.

Bu tabloya bir de son dönemde artan tutuklamalar, soruşturmalar ve baskı mekanizmaları eklenince, seçim sadece sandık değil, çok katmanlı bir süreç haline geliyor.

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]