Gündem
Nuriel Rubini: İran Savaşı’nda Tırmanma En Olası Senaryo
ABD ve İsrail artık geri adım atamaz, siyasi deprem yaşanır. 3 ay daha rejimi devirme çabaları devam edebilir
Ünlü ekonomist Nouriel Roubini’ye göre ABD’nin İran savaşından geri adım atması düşük ihtimal. Aksine, Donald Trump’ın siyasi ve ekonomik baskılar nedeniyle çatışmayı tırmandırarak “işi bitirmeye” çalışması daha olası görünüyor. Bu süreç, kısa vadede küresel piyasalarda ciddi dalgalanmalara yol açarken, uzun vadede ya istikrar ya da derin bir stagflasyon riski yaratabilir.
Savaşın Süresi Ekonomiyi Belirleyecek
Roubini’ye göre savaşın ekonomik etkisi doğrudan süresine bağlı:
- Savaş uzadıkça:
👉 Petrol, doğalgaz, gübre ve diğer emtia fiyatları yüksek kalacak - Körfez’de enerji altyapısına verilen zarar arttıkça:
👉 Küresel stagflasyon baskısı güçlenecek
Bu durum:
- Hisse senetleri
- Tahvil faizleri
- Kredi risk primleri
üzerinde ciddi etkiler yaratacak.
En Büyük Darbeyi Asya Alacak
Ekonomik etkiler bölgelere göre farklılaşacak:
Asya
- Enerji fiyatı ve arz şoku birlikte yaşanıyor
👉 En ağır darbe burada
Avrupa
- Enflasyon riski yüksek
- Ancak enerji arz şoku daha sınırlı
ABD
- Net enerji ihracatçısı olduğu için avantajlı
- Ancak:
👉 Enflasyon yine yükselecek
👉 Büyüme yavaşlayacak
ABD ve İsrail’in Kritik Hataları
Roubini’ye göre iki büyük yanlış hesap yapıldı:
- İran rejiminin hızla çökeceği varsayıldı
- İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatamayacağı düşünüldü
👉 Her iki varsayım da yanlış çıktı
Piyasalar şu anda:
👉 Trump’ın geri adım atacağı (TACO senaryosu) ihtimalini fiyatlıyor
Ancak Geri Adım Senaryosu da Sorunlu
Roubini’ye göre Trump’ın savaşı bitirmesi:
- Hürmüz Boğazı riskini ortadan kaldırmaz
- Petrol fiyatlarında kalıcı risk primi yaratır (en az %20)
- Trump’ın siyasi desteğini zayıflatır
Ayrıca:
👉 İran rejimi güçlenerek çıkabilir
👉 Nükleer programını hızlandırabilir
Bu Nedenle Tırmanma Daha Olası
Roubini’nin temel tezi:
👉 ABD ve İsrail savaşı tırmandıracak
Muhtemel adımlar:
- Kharg Adası’nın ele geçirilmesi
- İran’ın enerji ihracatının kesilmesi
- Yoğun bombardımanla rejimin zayıflatılması
Amaç:
👉 Rejimin çökmesini sağlamak
İyimser Senaryo
Eğer tırmanma başarılı olursa:
- İran rejimi birkaç ay içinde çöker
- Hürmüz riski ortadan kalkar
- Enerji piyasaları istikrar kazanır
👉 Küresel ekonomi üzerindeki “şantaj riski” sona erer
Kötümser Senaryo
Ancak risk büyük:
- Rejim ayakta kalırsa
- Hürmüz ve Bab el-Mandeb tehdit altında kalır
👉 1970’lere benzer bir stagflasyon dönemi başlayabilir
Jeopolitik Hesap: Liderlerin Zorunlu Kararı
Roubini’ye göre:
- Trump ve Netanyahu mevcut durumdan geri dönemiyor
- Siyasi olarak başarısız görünme riski yüksek
👉 Bu da tırmanmayı teşvik ediyor
İran Rejimi Tartışması
Roubini, İran rejiminin:
- Bölgesel istikrarsızlığın kaynağı olduğunu
- Terör ve vekalet savaşlarını desteklediğini
- Avrupa ve Orta Doğu için uzun vadeli tehdit oluşturduğunu
savunuyor.
Sonuç: Yüksek Riskli Yol Ayrımı
Roubini’ye göre dünya üç senaryodan biriyle karşı karşıya:
1. Tırmanma + Rejim çöküşü
👉 Orta vadede istikrar
2. Tırmanma + başarısızlık
👉 Küresel kriz ve stagflasyon
3. Statükonun korunması
👉 Kalıcı belirsizlik
Genel Değerlendirme
Roubini’nin net mesajı:
👉 En olası yol tırmanma
Ancak bu yol:
- Kısa vadede ekonomik türbülans
- Orta vadede ya istikrar ya da kriz
getirecek.
Project Syndicate
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
