JD Vance’ın Kafkasya Ziyareti Sıkıntı Yarattı: Türkiye ve İran’dan Temkinli Mesajlar

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’ın Güney Kafkasya ziyareti ve Ermenistan ile imzalanan nükleer iş birliği anlaşması, bölgede yalnızca Washington–Erivan hattını değil, Türkiye ve İran’ın güvenlik ve jeopolitik hassasiyetlerini de harekete geçirdi. Ziyaretin barış sürecinin ötesine geçen enerji, ulaşım ve teknoloji boyutları, Kafkasya’da yeni bir güç rekabetinin işaretlerini veriyor.

---

ABD–Ermenistan Nükleer Anlaşması: Moskova ve Bölge Dengeleri Açısından Yeni Bir Eşik

ABD ile Ermenistan arasında imzalanan ve “123 Anlaşması” olarak bilinen sivil nükleer iş birliği mutabakatı, Washington’un Erivan’la ilişkilerini derinleştirme hamlesi olarak değerlendiriliyor. Anlaşma, ABD’nin Ermenistan’a nükleer teknoloji ve ekipman ihracatının önünü açarken, ilk aşamada yaklaşık 5 milyar dolarlık, uzun vadede ise 9 milyar dolara ulaşabilecek bir ticaret hacmi öngörüyor.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, anlaşmanın “ABD ile enerji ortaklığında yeni bir sayfa” açtığını vurgularken, bu gelişme Rusya açısından Güney Kafkasya’daki geleneksel nüfuz alanının daha da daralması anlamına geliyor. Sovyet döneminden kalma Metsamor Nükleer Santrali’nin yerine yeni bir reaktör arayışında olan Ermenistan’ın ABD seçeneğine yönelmesi, Moskova için stratejik bir kayıp olarak görülüyor.

---

Zangezur Koridoru ve Türkiye’nin Hassasiyeti

JD Vance’ın ziyareti kapsamında gündeme gelen bir diğer başlık ise, Azerbaycan’ı Nahçıvan’a bağlamayı hedefleyen ve Ermenistan’ın güneyinden geçmesi planlanan Zangezur Koridoru oldu. Washington’un bu hatta Amerikan şirketlerini dahil etme isteği, Ankara’da dikkatle izleniyor.

Türkiye açısından koridor meselesi, yalnızca ekonomik değil aynı zamanda jeopolitik ve güvenlik boyutları olan bir konu. Ankara, Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünü ve bölgesel ulaşım hatlarının açılmasını desteklerken, sürecin bölge ülkeleri dışında aktörler tarafından domine edilmesine mesafeli duruyor. Türk diplomasi çevrelerinde, barış sürecinin ABD merkezli bir jeopolitik projeye dönüşmesinin, Kafkasya’daki kırılgan dengeleri zorlayabileceği değerlendirmesi yapılıyor.

---

İran’dan Sert Uyarı: “Sınırlarımızda ABD Varlığına İzin Vermeyiz”

İran cephesinde ise JD Vance’ın ziyareti ve özellikle Zangezur Koridoru’na ilişkin ABD ilgisi ciddi rahatsızlık yaratmış durumda. Tahran, Ermenistan’ın Syunik bölgesinde –yani İran sınırında– ABD varlığının, “ticari” ya da “altyapı” gerekçesiyle dahi kabul edilemez olduğunu net biçimde dile getiriyor.

İranlı yetkililer, ABD’nin Kafkasya’daki rolünü Rusya ve Çin’e yönelik bir güç gösterisi olarak okurken, bu durumun bölgesel güvenliği zedeleyebileceği görüşünde. Tahran’a göre, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki ulaşım ve ticaret projeleri, bölge ülkelerinin kendi teknik ve finansal kapasiteleriyle hayata geçirilmeli.

---

Yeni Boyut: Ermenistan’da Kurulması Planlanan AI Veri Merkezi

Vance’ın ziyaretiyle eş zamanlı olarak gündeme gelen Ermenistan’da büyük ölçekli bir yapay zekâ (AI) veri merkezi kurulması planı, jeopolitik rekabeti teknoloji alanına da taşıyor. Firebird.ai öncülüğünde ve NVIDIA altyapısı kullanılarak hayata geçirilmesi planlanan bu tesisin, Ermenistan’ı bölgesel bir teknoloji ve veri işleme merkezi haline getirmesi hedefleniyor.

Bu gelişme, Türkiye açısından yalnızca ekonomik rekabet değil, stratejik teknoloji liderliği perspektifinden de yakından izleniyor. Ankara son dönemde İstanbul ve Ankara merkezli veri merkezleri, yerli büyük dil modeli (T3AI) ve savunma–teknoloji entegrasyonu projeleriyle kendi dijital kapasitesini büyütmeye çalışıyor. Ermenistan’ın bu alanda ABD desteğiyle öne çıkması, Türkiye–Azerbaycan hattında teknoloji iş birliğinin hızlandırılması gerektiği yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.