İran’da Halk Ayaklanması Derinleşiyor: Trump’tan Müdahale Tehdidi

TAHRAN – İran genelinde bir haftayı aşkın süredir devam eden hükümet karşıtı protestolar, ekonomik kriz ve artan yaşam maliyetleri nedeniyle şiddetlenerek yayılıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’nun yakalanmasının ardından İran’a yönelik “müdahale” imasında bulunması, bölgedeki tansiyonu zirveye taşıdı.

Protestolar 27 Eyalete Yayıldı

28 Aralık’ta Tahran Pazarı’nda başlayan huzursuzluk, kısa sürede ülkenin 31 eyaletinden 27’sine sıçradı. İnsan hakları örgütlerine göre, olaylarda şu ana kadar en az 29 kişi hayatını kaybetti, 1.200’den fazla kişi ise gözaltına alındı. Göstericilerin “Diktatöre ölüm” sloganları eşliğinde doğrudan dini lider Ali Hamaney’i hedef aldığı bildiriliyor.

Hamaney, protestocuları “isyancı” olarak nitelendirerek güvenlik güçlerine müdahale sinyali verirken, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan daha ılımlı bir dil kullanarak ekonomik reform sözü verdi. Hükümet, yoksul kesime aylık 10 milyon riyal (yaklaşık 7 dolar) değerinde gıda kuponu desteği sağlayacağını duyurdu.

Trump: “Vurmaya Hazırız”

Washington’ın Venezuela operasyonu sonrası elinin güçlendiğini belirten Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, İranlı yetkililerin barışçıl göstericilere şiddet uygulaması durumunda ABD’nin “müdahaleye hazır” (locked and loaded) olduğunu vurguladı. Trump, “İnsanları öldürmeye başlarlarsa, ABD tarafından çok sert bir darbe alacaklar” ifadelerini kullandı.

Ekonomik Çöküş ve Enflasyon Kıskacı

İran ekonomisi, 2018’de ABD’nin nükleer anlaşmadan çekilmesi ve geçtiğimiz Haziran ayında İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşın ardından tarihinin en ağır krizlerinden birini yaşıyor.

• Para Birimi: Riyal, 2025 sonunda dolar karşısında 1,45 milyon seviyesine gerileyerek rekor kırdı.

• Enflasyon: Aralık ayı itibarıyla yıllık enflasyon %42,5’e ulaşırken, gıda enflasyonu %72, ekmek fiyatlarındaki artış ise %113 oldu.

Analistler, rejimin dış müdahaleden ziyade, “çevre illerin merkeze isyanı” olarak nitelendirilen bu ekonomik patlamayla devrilme riskinin daha yüksek olduğunu belirtiyor.