Gündem
İran – ABD Görüşmeleri: ABD Baskıyı Artırıyor
Taraflar temkinli bir iyimserlik mesajı verirken, karşılıklı güvensizlik, ABD’nin askeri baskısı ve yeni yaptırım tehditleri sürecin kırılganlığını koruduğunu gösterdi. Washington’un talepleri ile Tahran’ın “kırmızı çizgileri” arasındaki mesafe ise henüz kapanmış değil.
İran ve ABD Umman’da Görüştü: Bölgede Savaş Endişesi Sürerken Diplomasi Arayışı
İran ile ABD, bölgede artan savaş endişeleri gölgesinde Umman’ın başkenti Maskat’ta dolaylı görüşmeler gerçekleştirdi. Taraflar temkinli bir iyimserlik mesajı verirken, karşılıklı güvensizlik, ABD’nin askeri baskısı ve yeni yaptırım tehditleri sürecin kırılganlığını koruduğunu gösterdi. Washington’un talepleri ile Tahran’ın “kırmızı çizgileri” arasındaki mesafe ise henüz kapanmış değil.
“İyi Bir Başlangıç Ama Güvensizlik Sürüyor”
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, görüşmelerin ardından İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, dolaylı temasların “iyi bir başlangıç” olduğunu söyledi. Araqchi, sürecin nasıl devam edeceğine dair kararın, “başkentlerle yapılacak istişarelerin ardından” verileceğini belirtti.
Ancak İranlı bakan, taraflar arasında ciddi bir güvensizlik ortamı bulunduğunu vurguladı. Bu güvensizliğin temelinde, ABD’nin haziran ayında İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük çatışma sırasında İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırıları yer alıyor. Söz konusu saldırılar, daha önce planlanan dolaylı müzakere turunun hemen öncesinde gerçekleşmişti.
Umman Arabulucu Rolünü Sürdürdü
Umman Dışişleri Bakanı Badr bin Hamad Al Busaidi, cuma günü ABD ve İran heyetleriyle ayrı ayrı birçok görüşme gerçekleştirdi ve taraflar arasında mesaj trafiğini sağladı.
Al Busaidi, görüşmelerin “İran ve Amerikan taraflarının yaklaşımlarını netleştirmek ve olası ilerleme alanlarını tespit etmek açısından faydalı” olduğunu belirterek, uygun koşullar oluştuğunda yeniden bir araya gelmeyi hedeflediklerini söyledi. Umman Dışişleri Bakanlığı da temasların, diplomatik ve teknik müzakerelerin yeniden başlaması için gerekli zemini oluşturmayı amaçladığını açıkladı.
Trump Askeri Seçenekleri Masada Tutuyor
Maskat’taki görüşmeler, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri seçenekleri değerlendirdiği bir dönemde gerçekleşti. Washington, USS Abraham Lincoln uçak gemisi ve ona eşlik eden savaş gemileri ile savaş uçaklarını İran’a yakın sulara konuşlandırdı. ABD ayrıca bölgedeki askeri üslerinde hava savunma sistemlerini güçlendirdi.
Bu hafta ABD güçlerinin bir İran insansız hava aracını düşürmesi, gerilimin askeri boyutunun hâlâ yüksek olduğunu gösterdi. Trump, İran’ın yeni bir anlaşmaya yanaşmaması halinde saldırı tehdidini defalarca yineledi.
ABD’nin Talepleri: Zenginleştirme, Füze Programı ve Bölgesel Etki
Washington, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını istiyor. Bu talep, 2015 tarihli nükleer anlaşmada izin verilen yüzde 3,67’lik sivil zenginleştirme seviyesini de kapsıyor. İran, ABD’nin 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekilmesinin ardından zenginleştirme oranını yüzde 60’a kadar çıkarmıştı. Ancak bu kapasitenin büyük bölümü haziran ayındaki ABD saldırılarıyla ciddi hasar aldı.
ABD ayrıca İran’ın balistik füze programının sınırlandırılmasını ve Tahran’ın Irak, Lübnan, Yemen ve Suriye’deki müttefik silahlı gruplara verdiği desteğin sona erdirilmesini talep ediyor. Bu talepler, İsrail hükümeti ve bazı Avrupa ülkeleri tarafından da destekleniyor.
İran: “Nükleer Dosya Dışında Pazarlık Yok”
İran yönetimi ise müzakerelerin yalnızca nükleer başlıkla sınırlı kalacağını, füze programı ya da bölgesel politikaların “kırmızı çizgi” olduğunu vurguluyor. Araqchi, görüşmelerde İran halkının “meşru haklarını” savunduğunu belirterek, ABD’nin savaş tehditlerinin sona ermesini istedi.
İranlı askeri yetkililer de ülkenin geniş çaplı bir bölgesel savaşa hazır olduğunu sık sık dile getiriyor. Islamic Revolutionary Guard Corps, geçtiğimiz günlerde yeni bir balistik füze testini kamuoyuna duyurdu. İran basını, Khorramshahr-4 füzesinin yer altı üslerinden çıkarılan mobil bir platformdan fırlatıldığını bildirdi.
Devrim Muhafızları’nın siyasi işlerden sorumlu komutanlarından Yadollah Javani, “Müzakere masasına oturmuş olmamız askeri gücümüzden vazgeçtiğimiz anlamına gelmiyor” dedi.
Trump’tan Yeni Tarife Yetkisi, Ama Şimdilik Uygulama Yok
Trump, İran’la iş yapan ülkelere yönelik gümrük tarifeleri uygulanmasının önünü açan bir başkanlık kararnamesini imzaladı. Kararname, ABD’ye ithal edilen ve doğrudan ya da dolaylı olarak İran’la ticaret yapan ülkelerin mallarına ek vergi getirilebileceğini öngörüyor.
Ancak bu adım şimdilik otomatik bir yaptırım anlamına gelmiyor. Nihai kararın Dışişleri ve Ticaret Bakanlıkları tarafından verileceği belirtilirken, olası tarife oranı için yüzde 25 “örnek” olarak dile getirildi. Bu düzenleme, Hindistan, Türkiye ve Çin gibi ülkelerle ABD arasındaki ticari ilişkileri de etkileyebilecek potansiyele sahip.
Diplomasi ve Yaptırım Baskısı Bir Arada
ABD yönetimi, Maskat’taki görüşmelerin hemen ardından İran petrol ticaretiyle bağlantılı olduğu iddia edilen çok sayıda tanker ve şirkete yeni yaptırımlar açıkladı. Bu yaklaşım, Trump yönetiminin daha önce de uyguladığı “müzakere + ekonomik baskı” stratejisinin devamı olarak görülüyor.
Diplomatlara göre, Umman’daki temasların askeri bir çatışmayı önleyip önleyemeyeceği belirsizliğini koruyor. Nisan–Haziran 2025 döneminde yapılan önceki görüşmeler de somut ilerleme sağlanamadan sona ermiş, ardından ABD’nin İran’daki nükleer tesislere yönelik hava saldırıları gelmişti.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
