Gündem
Hürmüz Boğazı’nda ABD-İran Çatışması: Wall Street Satışta, Petrol Yükseliyor
BAE ve Suudia Arabistan da çatışmalar dahil olabilir
ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nda yaşanan yeni askeri çatışma, kırılgan ateşkesi yeniden tehlikeye attı. Taraflar birbirlerini saldırıyı başlatmakla suçlarken, petrol fiyatları yeniden yükseldi ve küresel piyasalarda risk iştahı zayıfladı. Washington İran’a yönelik yeni saldırılar tehdidinde bulunurken, Körfez’de savaşın bölgesel bir çatışmaya dönüşebileceği endişesi güçleniyor.
ABD ile İran arasındaki gerilim yeniden sıcak çatışmaya dönüştü. Hürmüz Boğazı’nda ABD savaş gemileri ile İran güçleri arasında yaşanan çatışmada taraflar birbirlerini ilk ateşi açmakla suçladı.
Yaşanan gelişme, son haftalarda zaten ciddi biçimde yara alan ateşkes anlaşmasının fiilen çökmekte olduğu yorumlarına yol açtı.
ABD Başkanı Donald Trump ise ABC News’e yaptığı açıklamada ateşkesin hâlâ yürürlükte olduğunu savundu. Trump, yaşanan çatışmayı küçümseyerek bunun “sadece küçük bir sevgi dokunuşu” olduğunu söyledi.
Ancak daha sonra Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda Trump’ın tonu sertleşti. ABD’nin İran’a ait unsurları “tamamen yok ettiğini” öne süren Trump, küçük tekneler ve insansız hava araçlarının “kelebek gibi okyanusa düştüğünü” yazdı.
Trump ayrıca İran’ın nükleer anlaşmayı hızlı biçimde kabul etmemesi halinde çok daha sert saldırılar düzenleneceği tehdidinde bulundu.
Hürmüz Boğazı’nda Gerilim Tırmanıyor
Dünyanın en kritik petrol taşımacılığı güzergâhlarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki çatışma, küresel enerji güvenliği açısından yeni alarm yarattı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), üç Amerikan destroyerinin Umman Körfezi yönüne ilerlediği sırada İran tarafından füze, drone ve küçük teknelerle saldırıya uğradığını açıkladı.
CENTCOM’a göre ABD güçleri “meşru müdafaa” kapsamında karşılık verdi ve İran’a ait füze rampaları, drone merkezleri ile komuta-kontrol noktalarını hedef aldı.
Açıklamada hiçbir Amerikan unsurunun vurulmadığı belirtilirken, ABD’nin gerilimi tırmandırmak istemediği ancak güçlerini korumaya hazır olduğu ifade edildi.
İran devlet televizyonu ise tamamen farklı bir anlatı sundu. İranlı askeri kaynaklara dayandırılan haberde, ABD’nin İran’a ait bir petrol tankerine saldırdığı, bunun üzerine İran’ın düşman hedeflerine füze saldırısı düzenlediği ve Amerikan güçlerinin geri çekilmek zorunda kaldığı öne sürüldü.
İran Basını BAE’yi Suçladı
İran’a yakınlığıyla bilinen Tasnim Haber Ajansı, güney İran’daki Bandar Abbas ve Keşm Adası çevresinde patlama sesleri duyulduğunu bildirdi.
Ajans, Bahman İskelesi yakınlarında “düşmanca faaliyet” yaşandığına dair doğrulanmamış bilgiler olduğunu aktarırken, bazı kaynakların Birleşik Arap Emirlikleri’nin İsrail adına hareket ettiğini iddia ettiğini yazdı.
Tasnim, BAE’nin olaydaki rolünün doğrulanması halinde bunun “bedelinin ödeneceğini” belirtti.
Ancak söz konusu iddialar resmi makamlar tarafından doğrulanmadı.
Petrol Fiyatları Yeniden Yükseldi
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim petrol piyasalarını yeniden sarstı.
ABD tipi ham petrol (WTI), Asya işlemlerinde yüzde 2,3 yükselerek varil başına yaklaşık 97 dolara çıktı.
Yatırımcılar, Orta Doğu’daki krizin Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalmasına neden olabileceğinden endişe ediyor.
Küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor. Boğazdaki herhangi bir kesinti özellikle Asya ekonomileri için ciddi enerji arz riski anlamına geliyor.
Analistler, son çatışmanın ardından petrol fiyatlarında yeniden 100 dolar üzeri seviyelerin gündeme gelebileceğini belirtiyor.
Küresel Piyasalarda Riskten Kaçış
ABD ile İran arasındaki yeni gerilim küresel piyasalarda da satış baskısı yarattı.
S&P 500 ve Nasdaq vadeli işlemleri gerilerken, Asya borsaları da tarihi zirvelerinden geri çekildi.
ABD tahvil faizleri yükselirken dolar güç kazandı. Yatırımcılar güvenli liman varlıklarına yönelmeye başladı.
Piyasalar özellikle 10 haftadır devam eden savaşın sona ermesine yönelik umutların yeniden zayıflamasından endişe ediyor.
“Özgürlük Projesi” Tartışması
Bu arada ABD merkezli Wall Street Journal gazetesi, Saudi Arabia ve Kuwait’in ABD ordusuna yönelik üs ve hava sahası kısıtlamalarını kaldırdığını iddia etti.
Habere göre Washington yönetimi, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı hedefleyen ve “Özgürlük Projesi” adı verilen operasyonu yeniden başlatmayı değerlendiriyor.
İddiaya göre Pakistan arabuluculuğunda İran ile yürütülen müzakereler nedeniyle operasyon daha önce askıya alınmıştı.
Ancak Al Jazeera söz konusu haberleri yalanladı. Kanalın ABD’li bir yetkiliye dayandırdığı haberde, operasyonun yeniden başlatılmasına ilişkin aktif bir plan bulunmadığı belirtildi.
Daha önce NBC News tarafından yayımlanan bir haberde ise Suudi Arabistan’ın ABD savaş uçaklarının kendi hava sahasını kullanmasına izin vermediği öne sürülmüştü.
Haberlere göre Riyad yönetimi, İran’ın Körfez ülkelerini hedef alabileceğinden ve ABD’nin müttefiklerini yeterince koruyamayacağından endişe ediyor.
Nükleer Müzakereler Belirsizliğini Koruyor
Çatışmalar sürerken İran’ın ABD’nin sunduğu yeni barış teklifini değerlendirdiği bildiriliyor.
Söz konusu teklifin savaşı sona erdirecek bir çerçeve anlaşma ve yeni nükleer müzakereleri içerebileceği belirtiliyor.
Ancak son çatışmalar taraflar arasındaki güven krizinin derinleştiğini gösteriyor.
Trump yönetiminin İran’a yönelik sert söylemini sürdürmesi ve İran’ın da askeri karşılık vermeye devam etmesi, bölgede daha büyük bir savaş riskinin tamamen ortadan kalkmadığı yorumlarına neden oluyor.
Türkiye dahil enerji ithalatçısı ülkeler açısından ise Hürmüz Boğazı’ndaki istikrarsızlık; petrol fiyatları, enflasyon ve cari açık üzerinde yeni baskılar yaratabilecek en önemli küresel risklerden biri olarak görülüyor.
CNBC, Bloomberg, IHA
