ANALIZ: Trump’tan Erdoğan’a Halkbank hediyesi

ABD ile Halkbank davasında uzlaşma: İran yaptırımları dosyası kapanma yolunda

Özet: ABD hükümeti, İran yaptırımlarının ihlal edildiği iddiaları nedeniyle uzun yıllardır devam eden Halkbank davasını çözmek üzere Türk kamu bankasıyla ertelenmiş kovuşturma anlaşmasına vardı. Mahkemenin onaylaması halinde anlaşma, ABD ile Türkiye arasındaki en önemli diplomatik ihtilaflardan birini sona erdirebilir.  Sırada CAATSA yaptırımlarının kaldırılması olabilir mi?

ABD hükümeti, Türk kamu bankası Halkbank ile İran yaptırımlarının ihlali iddialarına ilişkin uzun süredir devam eden cezai davayı çözmek üzere bir anlaşmaya vardığını açıkladı.

Pazartesi günü Manhattan federal mahkemesine sunulan ertelenmiş kovuşturma anlaşması (deferred prosecution agreement), bir yargıç tarafından onaylanması halinde Washington ile Ankara arasındaki en önemli sorun başlıklarından birini ortadan kaldırabilir.

ABD ile Türkiye arasındaki ilişkiler, Donald Trump’ın geçen yıl yeniden ABD başkanı seçilmesinin ardından son on yılların en iyi dönemlerinden birini yaşıyor.

---

İran yaptırımlarını delme iddiaları yıllardır tartışılıyordu

Anlaşma, Halkbank’ın İran’ın ABD yaptırımlarını delmesine yardımcı olduğu yönündeki yıllardır süren iddialara ilişkin hukuki süreci sona erdirebilir.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçmişte davayı “hukuksuz” ve “çirkin” olarak nitelendirmişti.

Manhattan federal mahkemesine sunulan anlaşmaya göre Halkbank:

• İran’a fayda sağlayacak işlemler yapmayacak

• Yaptırımlar ve kara para aklama karşıtı uyum süreçlerini denetleyecek bağımsız bir gözlemci atayacak

Anlaşma kapsamında herhangi bir para cezası ödenmeyecek. Bağımsız denetçinin bankanın uyum programını incelemesinin ardından davadaki suçlamaların düşmesi bekleniyor.

Manhattan ABD Başsavcısı Jay Clayton, mahkemeye gönderdiği yazıda anlaşmanın ABD’nin ulusal güvenlik çıkarlarına hizmet ettiğini belirtti.

Clayton, anlaşmanın aynı zamanda terör finansmanı ve kara para aklamayla mücadele açısından kamu yararına güçlü şekilde hizmet ettiğini vurguladı.

Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için davaya bakan ABD Bölge Hakimi Richard Berman’ın onayı gerekiyor.

---

Türkiye daha önce ödeme teklif etmişti

Reuters’ın daha önce aktardığı bilgilere göre Türk yetkililer, Eylül ayında Erdoğan ile Trump arasında Beyaz Saray’da yapılan görüşmede davanın yaklaşık 100 milyon dolar karşılığında çözülmesini önermişti.

Halkbank yaptığı açıklamada anlaşmanın herhangi bir suç kabulü içermediğini ve davanın tamamen sona ermesini sağlayacağını belirtti.

Stratejik danışmanlık şirketi Strategic Advisory Services’in yöneticisi Hakan Akbaş, anlaşmanın ABD–Türkiye ilişkilerinde önemli bir başlığı kapattığını söyledi.

Akbaş, “Bu anlaşma uzun ve maliyetli bir hukuki süreci kapatırken uyum standartlarını da güçlendiriyor. Trump ve Erdoğan iki ülke arasındaki önemli anlaşmazlıkları kademeli olarak çözmeye çalışıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Halkbank hisseleri İstanbul Borsası’nda pazartesi günü %10 yükselerek tavan yaptı.

---

Davanın kökeni: Zarrab ve Atilla dosyası

ABD savcıları Halkbank’ı 2019 yılında dolandırıcılık, kara para aklama ve komplo suçlamalarıyla itham etmişti.

Savcılığa göre banka:

• İran’ın ABD finans sistemine erişim kısıtlamalarını aşmasına yardımcı oldu

• İran petrol gelirlerini altın ve nakde dönüştürdü

• Sahte gıda ticareti belgeleri kullanarak para transferlerini gizledi

Halkbank suçlamaları reddederek suçsuz olduğunu beyan etmişti.

Dava aynı zamanda Türk-İranlı altın tüccarı Reza Zarrab ve eski Halkbank yöneticisi Mehmet Hakan Atilla hakkında açılan davalarla bağlantılıydı.

Zarrab 2017 yılında bankacılık dolandırıcılığı ve kara para aklama suçlamalarını kabul etmiş ve Atilla aleyhine ifade vermişti. Atilla ise 2018 yılında suçlu bulunmuş ve 32 ay hapis cezasının büyük bölümünü çektikten sonra 2019’da Türkiye’ye dönmüştü.

---

ABD mahkemelerinde uzun hukuk süreci

Halkbank davası ABD mahkemelerinde yıllarca süren karmaşık bir hukuk sürecinden geçti.

Dosya 2023 yılında ABD Yüksek Mahkemesi’ne kadar taşındı. Yüksek Mahkeme bazı yönlerden davayı geçici olarak durdursa da, federal temyiz mahkemesi bankanın dokunulmazlık iddiasını reddetti ve davanın devam etmesine izin verdi.

Bu karar Halkbank’ın Yüksek Mahkeme’ye yeniden başvurmasına yol açtı.

---

Türkiye’nin arabuluculuk rolü de etkili oldu

Savcılar, anlaşmaya varılmasında Türkiye’nin 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e saldırısından sonra bazı rehinelerin serbest bırakılması için yürütülen müzakerelere verdiği destek ve daha sonra ateşkes görüşmelerinde oynadığı rolün de etkili olduğunu belirtti.

---

Atilla Yeşilada yorumu

Trump-Erdoğan dostluğu ilk meyvesini verdi.  Halkbank davası gündemden çıktı.  Eğer Halkbank suçlu bulunsaydı, Türkiye $9-20 milyar arası bir tazminat ödemek zorunda kalabilirdi. Daha da önemlisi, Halkbank’a “azmettiren” suçuyla zamanın hükümet görevlileri de yeni davalara konu  olabilirdi.  En köütüsü, ise Halkbank’la birlikte  adı anılan 2 özel banka aleyhine dava açılması ve Türk finansal  kurumlarının SWİFT’e erişimine sınırlama getirilmesi olurdu.

 

Halkbank davası ve ABD’nin Suriye’deki Kürt askeri-siyasi yapısı olarak tanımlanan AANES’e verdiği destek, geçmişte Türkiye ile ABD arasında en büyük sürtüşme başlıklarından ikisini oluşturuyordu. Bu iki sorunun da Ankara’nın beklentilerine daha yakın şekilde çözülmesi, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Trump yönetimine duyduğu güveni önemli ölçüde artırabilir.

Yeni oluşan bu güven ortamı Erdoğan’ı Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini devre dışı bırakmaya ya da Azerbaycan veya Katar gibi üçüncü bir ülkeye göndermeye teşvik edebilir. Böyle bir adım, Türkiye’ye yönelik mevcut CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasının önünü açabilir.

Trump’ın ABD Kongresi’ndeki güçlü Yunan ve Yahudi lobilerini ikna edip edemeyeceğini söylemek için henüz erken. Ancak CAATSA yaptırımlarının kaldırılması halinde Türkiye yeniden Amerikan askeri ekipmanlarına ve yedek parça tedarikine erişim sağlayabilir.

Bu durum Türkiye’nin savunma sanayisinin yerli beşinci nesil savaş uçağı KAAN’ın seri üretim sürecini önemli ölçüde hızlandırabilir. Aynı zamanda iki ülke arasında daha yakın ekonomik iş birliğinin de önünü açabilir.

Öte yandan İran’ın NATO ve ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılan İncirlik Hava Üssü’ne yönelik olduğu düşünülen iki füze saldırısı, ABD Kongresi’nde Türkiye’ye yönelik sempatiyi artırabilecek gelişmeler arasında değerlendirilebilir.

 

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]