Gündem
ABD’nin İran’a Olası Saldırısı Petrolü Uçurabilir
Olası bir çatışma, petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşıyabilir ve ABD’de benzin fiyatlarını yeniden 3 doların üstüne çıkarabilir. TCMB Mart faiz indirimini ötelemeye zorlanır.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik olası bir askeri müdahaleyi değerlendirmesi, petrol piyasalarında sert dalgalanmaya yol açtı. İran hem dünyanın en büyük üçüncü kanıtlanmış petrol rezervine sahip hem de küresel petrol taşımacılığının kilit geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nı kontrol ediyor. Olası bir çatışma, petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşıyabilir ve ABD’de benzin fiyatlarını yeniden 3 doların üstüne çıkarabilir.
Petrol Piyasası Gerildi
ABD’nin son haftalarda Orta Doğu’daki askeri varlığını artırması ve Başkan Donald Trump’ın İran’a yönelik bir saldırının gündemde olabileceğini ima etmesi, petrol fiyatlarını hızla yukarı taşıdı.
Trump, İran konusunda “Bir adım daha ileri gidebiliriz ya da gitmeyebiliriz. Belki bir anlaşma yapacağız. Önümüzdeki 10 gün içinde göreceksiniz” açıklamasında bulundu.
Yeni bir açıklamasında ise İran’ı barışa ikna etmek için kısıtlı bir saldırı sinyali verdi. Bazı kaynakların ABD’nin bu hafta sonunda İran’a saldırıyı başlatacağını öne sürdüğünü de hatırlatalım.
Küresel referans Brent petrol, Salı gününden bu yana yaklaşık %7 yükselerek varil başına 70 doların üzerine çıktı. ABD ham petrolü ise son bir ayda 10 dolar değer kazandı.
Bu artış, ABD’nin İran’a son saldırısının ardından görülen fiyat hareketlerini hatırlattı.
Hürmüz Boğazı: Küresel Enerjinin Darboğazı
İran’ın en büyük kozlarından biri, Hürmüz Boğazı’nın kuzey kıyısını kontrol etmesi.
Sadece 34 kilometre genişliğindeki bu dar su yolu, günde yaklaşık 20 milyon varil ham petrolün geçişine ev sahipliği yapıyor. Bu da küresel üretimin yaklaşık beşte birine karşılık geliyor.
Basra Körfezi’ndeki petrol zengini ülkeler için Hürmüz Boğazı, küresel pazarlara açılan tek ana kapı konumunda.
İran bu hafta askeri tatbikat gerekçesiyle boğazı kısmen kapattı. Bu hamle, Brent fiyatlarını yaklaşık 5 dolar yukarı taşıdı.
Enerji uzmanlarına göre, Hürmüz’de uzun süreli bir kesinti petrolü 100 doların üzerine taşıyabilir.
İran Nasıl Karşılık Verebilir?
ABD’nin bir saldırı düzenlemesi halinde İran’ın füze saldırıları ya da benzeri yöntemlerle misilleme yapması mümkün. Geçen yaz ABD üslerine ve İsrail’e yönelik saldırılar bunun örneği olmuştu.
Bununla birlikte, Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatmak düşük ihtimal olarak görülüyor:
-
Askeri denge: ABD’nin bölgede güçlü ve artan askeri varlığı bulunuyor. İran’ın, saldırı altında iken uzun süreli bir petrol ablukasını sürdürebilmesi zor olabilir.
-
Gelir kaybı: İran ekonomisinde petrol GSYH’nin yalnızca %10–15’ini oluştursa da, devlet gelirlerinin yaklaşık yarısı petrol ihracatından geliyor.
-
Geçmiş deneyim: 2019’da Suudi Aramco tesislerine yönelik saldırı sonrası fiyatlar hızla yükselmiş, ancak birkaç hafta içinde normalleşmişti.
Fiyatlar Nereye Gidebilir?
Hürmüz’de tam bir kapanma olasılığı düşük olsa da, çatışmanın yaratacağı belirsizlik petrolü mevcut seviyelerin 10 dolar üzerine taşıyabilir.
İran günde yaklaşık 3,2 milyon varil petrol üretiyor. Bu, küresel arzın yaklaşık %4’üne denk geliyor. Yaptırımlara rağmen İran, “gölge filo” olarak adlandırılan gemilerle indirimli satış yaparak ihracatını sürdürüyor.
Petrolün 80 doların üzerine çıkması, ABD’de ortalama benzin fiyatını yeniden galon başına 3 doların üzerine taşıyabilir.
Bir ay önce ABD’de ortalama benzin fiyatı 2,80 dolar seviyesindeydi. Şu anda yaklaşık 2,92 dolar düzeyinde.
Siyasi Risk: Ara Seçimler Öncesi Baskı
Hayat pahalılığı konusu, ABD’de bu yıl yapılacak ara seçimler öncesi hem Trump hem de Cumhuriyetçiler açısından kritik bir başlık.
Trump uzun süredir düşük benzin fiyatlarını başarı hanesine yazıyor. Ancak enerji fiyatlarındaki sert bir artış, enflasyon baskılarını yeniden gündeme taşıyabilir.
Uzmanlara göre geçen yılki enflasyon artışının yaklaşık yarım puanı tarifelerden kaynaklandı. Petrol şoku, bu tabloyu daha da zorlaştırabilir.
ABD’de kamuoyunun ekonomik görünüme ilişkin memnuniyeti tarihsel dip seviyelere yakın seyrediyor. Daha yüksek benzin fiyatları, seçmenlerin ekonomik algısını daha da olumsuz etkileyebilir.
Türkiye açısından büyük risk
İran’a saldırı akabinde petrolde sert sıçrama, Türkiye ekonomisi için de kabus senaryosu olabilir. Petrol fiyatlarında artış haftalık ayarlamalar yoluyla hızla pompaya ve belki elektrik fiyatlarına yansır. Kaba hesapla, Brent’te her %10 artış, ilk turda TÜFE’ye %0.6 kadar ek yük getiriyor. Ancak, benzin fiyatları aynı zamanda tüketicinin enflasyon beklentisini de etkiliyor. Bir başka deyişle 1-3 ay sürecek bir petrol rallisi, enflasyon beklentilerini de yukarı çekerek katılaşmaya yol açar.
Yine kaba hesapla petrolde her 10 dolar artış, cari açığa 3.5 milyar dolar ekliyor. Cari açık 2026 yılında bir risk konusu değil, yurt dışından temin edilen finansmanla kolayca finanse edilebilir. Ancak, petrolün uzun süre 80 dolar/varil veya üstünde seyretmesi, yıl sonu cari açık/GSYH oranını da %3’ün üstüne iter. Bu durumda TCMB’nin güçlü TL politikası da sorgulanacak, ve belki bir kısım mevduat sahibi yeniden dövize kaçacak.
Petrolde zıplamanın zamanlaması da önemli. Eğer İran Savaş’ı 10 gün içinde başlar ve petrol fiyatları TCMB PPK Mart toplantısına kadar sürerse, TCMB o toplantıda yapması beklenen 100 baz puan faiz indirimini öteleyebilir.
CNN, ParaAnaliz
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
