Türkiye “Vatandaşlık Maaşı” Dönemine Geçiyor: Gelir Tamamlayıcı Destek Sistemi Hakkında Her Şey Burada

Kamuoyunda “Vatandaşlık Maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için geri sayım başladı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın 2026 yılını işaret ettiği bu devrim niteliğindeki sosyal yardım reformu, hanelerin gelirini belirli bir eşiğe tamamlayacak. Peki, sistem nasıl işleyecek, bütçeye maliyeti ne olacak? İşte merak edilen tüm detaylar.

ANKARA – Türkiye, sosyal yardım sisteminde köklü bir yapısal reforma hazırlanıyor. İlk kez 2023 seçim beyannamesinde yer alan ve “Aile Bazlı Vatandaşlık Maaşı” olarak vaat edilen sistem, Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) adıyla 2026 yılında hayata geçiyor.

Pilot Uygulama Haziran 2026’da Başlıyor

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, TBMM’deki bütçe görüşmelerinde sistemin takvimini netleştirdi. Yılmaz, “Sistemin pilot uygulamasını önümüzdeki yıl (2026) birkaç ilimizde başlatacağız. 2027 yılında ise tüm ülkeye yaymayı planlıyoruz” açıklamasında bulundu. Haber kaynaklarına göre, pilot illerdeki ilk ödemelerin Haziran 2026’da yapılması hedefleniyor.

Sistem Nasıl Çalışacak? “Eşik Gelir” Modeli

Vatandaşlık maaşı, herkese eşit miktarda ödenen bir “evrensel gelir” değil, hanenin gelir düzeyini belirli bir standarda çıkaran bir “tamamlama” modeli olacak.

• Eşik Gelir Belirlenecek: Hükümet, yoksulluk sınırı veya asgari ücreti baz alarak bir “eşik gelir” tanımlayacak.

• Aradaki Fark Ödenecek: Örneğin, eşik gelir net asgari ücret (mevcut durumda yaklaşık 22.104 TL) olarak belirlenirse; hanenin toplam geliri 15.000 TL ise, devlet aradaki 7.104 TL’lik farkı hane hesabına yatıracak.

• İstihdam Dengesi: Cevdet Yılmaz, sistemin istihdam piyasasından caydırıcı olmayacak şekilde tasarlandığını vurguladı. Yani, yardım alanların çalışmaya teşvik edilmesi öncelik olacak.

Maliyet Analizi: Bütçeye Yükü Ne Kadar?

Uzmanlar, sistemin mali portresi konusunda farklı görüşlere sahip. 2024 verilerine göre Türkiye’deki 26,6 milyon hanenin yaklaşık %35’i asgari ücretin altında gelire sahip.

• 1,5 Trilyon TL Beklentisi: Prof. Aziz Çelik, 2024 yılı için yaklaşık 586 milyar TL olan maliyetin, 2026 yılı enflasyon ve gelir projeksiyonlarıyla 1,5 trilyon TL civarına çıkabileceğini öngörüyor.

• Bütçe Payı: Bu rakam, mevcut merkezi yönetim bütçesinin yaklaşık %5’inden fazlasına denk geliyor. Prof. Çelik, faiz ödemeleri ve düşük faizli borçlanma politikalarıyla bu kaynağın yaratılabileceğini savunuyor.

• OECD Ortalaması: Doç. Dr. Emel Memiş ise Türkiye’nin sosyal koruma harcamalarının GSYH’ye oranının (%13), OECD ortalamasının (%20,1) oldukça altında olduğunu hatırlatarak, kaynağın artırılmasının şart olduğunu belirtiyor.

Uzmanlardan Kritik Uyarılar

Sistemin başarısı için sadece nakit desteğinin yeterli olmayacağı ifade ediliyor. Doç. Dr. Emel Memiş, bu desteğin yapısal sorunları tek başına çözemeyeceğini belirterek, “Bu programların etkili olabilmesi için mutlaka çocuk ve yaşlı bakımı gibi sosyal hizmet bileşenleri ile birlikte tasarlanması gerekiyor” uyarısında bulunuyor.

Ayrıca, hane içindeki kişi sayısı, gelirin aylık mı yoksa yıllık mı ölçüleceği ve kayıt dışı çalışmanın nasıl denetleneceği gibi teknik detayların henüz netleşmemiş olması, uygulamanın önündeki en büyük soru işaretleri olarak duruyor.