Genel
Trump’ın İran’a Yönelik Sertleşen Tutumu Petrol Fiyatlarını Yukarı Çekti
Washington’un İran petrolünü taşıyan gemilere yaptırım uygulaması ve Körfez’e donanma sevkiyatı, arz kesintisi endişelerini artırırken petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareketi tetikledi. Piyasalarda gözler, Hürmüz Boğazı riski ve İran petrolünün küresel dengeler üzerindeki etkisine çevrildi.
Özet:
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik yeni yaptırımlar ve “ABD armadası” açıklaması, Orta Doğu’da askeri gerilim ihtimalini yeniden gündeme taşıdı. Washington’un İran petrolünü taşıyan gemilere yaptırım uygulaması ve Körfez’e donanma sevkiyatı, arz kesintisi endişelerini artırırken petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareketi tetikledi. Piyasalarda gözler, Hürmüz Boğazı riski ve İran petrolünün küresel dengeler üzerindeki etkisine çevrildi.
Trump’tan İran’a “Armada” Mesajı
ABD Başkanı Donald Trump, perşembe günü Air Force One’da gazetecilere yaptığı açıklamada, İran’a yönelik baskının artırıldığını söyledi. Trump, “İran’ı izliyoruz. Gerekirse diye o yöne doğru çok sayıda gemi gönderiyoruz. Büyük bir filo hareket halinde, ne olacağını göreceğiz” ifadelerini kullandı.
Trump ayrıca, İran’ın nükleer programını yeniden başlatmaması gerektiğini vurgulayarak, bu konuda Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu sırasında da benzer mesajlar verdiğini hatırlattı.
Bu açıklamalar, ABD’nin İran petrolünü taşıyan gemilere yönelik yeni yaptırımlar uygulamaya başlamasının hemen ardından geldi.
Petrol Fiyatları Toparlandı
Trump’ın açıklamalarının ardından petrol fiyatları haftanın son işlem gününde yükselişe geçti. Önceki seansta yaklaşık %2 düşen fiyatlar, Orta Doğu’da arz kesintisi ihtimalinin yeniden fiyatlanmasıyla toparlandı.
Uluslararası gösterge Brent petrolün mart vadeli kontratı, Londra saatiyle öğle saatlerinde %1,8 artışla varil başına 65,20 dolara yükseldi. ABD tipi Batı Teksas (WTI) petrolü ise aynı vadede %1,8 primle 60,44 dolar seviyesine çıktı.
İran İçindeki Gerginlikler de Etkili
Piyasalardaki hassasiyet yalnızca dış politika kaynaklı değil. İran’da ülke geneline yayılan protestoların bilançosu da dikkat çekiyor. İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısı en az 5.002’ye ulaşırken, yaklaşık 27 bin kişi gözaltına alındı.
Aralık ayı sonunda Tahran’daki çarşıda başlayan gösteriler, uzun süredir devam eden ekonomik kriz, para birimindeki sert değer kaybı ve hızla artan fiyatlar nedeniyle yayılmıştı.
Trump, geçtiğimiz hafta askeri müdahale söyleminden geri adım atmış, “çok önemli kaynaklardan” İran’da şiddetin durduğuna dair bilgi aldığını söylemişti. Ancak son açıklamalar ve ABD donanmasının bölgedeki varlığı, piyasalarda temkinli havayı yeniden güçlendirdi.
Dünya ekonomisinde ‘Kara Kuğu’ alarmı: 2026’da piyasaları hangi riskler sarsacak?
Hürmüz Boğazı En Büyük Risk
İran, OPEC üyesi ve günlük 3 milyon varilin üzerinde petrol üretimiyle küresel piyasalarda önemli bir aktör konumunda. Uzmanlara göre en kritik risk noktası ise Hürmüz Boğazı.
Rystad Energy Orta Doğu ve Kuzey Afrika Araştırma Direktörü Aditya Saraswat, İran petrol akışları için üç senaryoya dikkat çekti: mevcut durumun korunması, ABD ile müzakerelerde ilerleme sağlanması ya da ABD müdahalesiyle tetiklenecek bir rejim değişikliği süreci.
Saraswat’a göre İran’ın elindeki klasik kozlar — Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidi, Çin ile ticaret ve nükleer gerilimi tırmandırma — hâlâ masada. Ancak bu adımların rejim açısından ters tepebileceği de göz ardı edilemiyor.
Hürmüz Boğazı’nın geçici olarak bile kapanması, küresel enerji fiyatlarında sert sıçramalara, navlun maliyetlerinde artışa ve tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açabilir.
İran Petrolünde Çin Faktörü
Saraswat, İran için “tek kurtarıcı unsurun” Çin olduğunu vurguluyor. Mevcut durumda İran petrol ihracatının yaklaşık %90’ı Çin’e gidiyor. Resmi olarak “bilinmeyen” varış noktalarına kayıtlı bazı sevkiyatların da fiilen Çin’e ulaştığı belirtiliyor.
Bu model kısa vadede sürdürülebilir görünse de, uzun vadede yaptırımların sıkılaşmasıyla daha kırılgan hale gelebileceği ifade ediliyor.
Piyasa Arz Fazlasına Dikkat Çekiyor
Öte yandan, enerji analistleri küresel petrol piyasasının halen görece iyi arz edildiğine dikkat çekiyor. Fitch Ratings analistleri, İran üretiminde ciddi bir kesinti yaşanması halinde fiyatların yükselebileceğini, ancak küresel arz fazlası nedeniyle etkinin sınırlı kalabileceğini belirtiyor.
Suudi Aramco CEO’su Amin Nasser da CNBC’ye yaptığı açıklamada, enerji sektörünün son yıllarda yaşanan birçok jeopolitik şoka rağmen “son derece dayanıklı” olduğunu söyledi. Nasser, “Piyasa iyi arz ediliyor. Kaynaklar çok geniş bir coğrafyaya yayılmış durumda” değerlendirmesinde bulundu.
Petrol Piyasaları Tetikte
Trump’ın İran’a yönelik sertleşen söylemi, yaptırımlar ve askeri hareketlilik, petrol piyasalarında oynaklığın sürebileceğine işaret ediyor. Kısa vadede fiyatlar jeopolitik manşetlere duyarlı kalırken, orta vadede küresel arz dengesi ve Çin talebinin seyri belirleyici olacak.
Kaynak: CNBC
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
