Dünya Ekonomisi
Petrolün Enflasyon Etkisine Dikkat
Brent ve WTI yaklaşık yedi ayın zirvesine yaklaşırken “baz etkisi” tersine dönüyor. Bu değişim, Fed’in faiz indirimlerini zorlaştırabilecek yeni bir enflasyon baskısı yaratabilir.
2024 ortasından bu yana enflasyonu aşağı çeken petrol fiyatları yeniden yükselişe geçti. Brent ve WTI yaklaşık yedi ayın zirvesine yaklaşırken “baz etkisi” tersine dönüyor. Bu değişim, Fed’in faiz indirimlerini zorlaştırabilecek yeni bir enflasyon baskısı yaratabilir.
2024 ortasından bu yana hem ABD’de hem de küresel ölçekte enflasyonu aşağı çeken petrol fiyatları yön değiştirmek üzere olabilir. Yılın başında ekonomik aktivitede görülen toparlanma sinyalleri ve ABD-İran arasında tırmanan jeopolitik gerilim, petrol fiyatlarını son yedi ayın en yüksek seviyelerine taşıdı.
ABD ham petrolü (WTI) 67 doların üzerine çıkarken, Brent petrol 72 dolar seviyesini aştı. Böylece yıl başından bu yana WTI’daki artış yaklaşık yüzde 15’e, Brent’te ise yüzde 20’ye yaklaştı.
Baz Etkisi Tersine Dönüyor
En kritik gelişme ise yıllık fiyat karşılaştırmaları açısından ortaya çıkıyor. Brent petrol, bir yıl öncesine kıyasla artık yalnızca yüzde 2 daha ucuz. Oysa Ocak başında yıllık bazda yaklaşık yüzde 30 daha düşük seviyedeydi.
Bu durum, enflasyon hesaplamalarında önemli olan “baz etkisinin” dezenflasyonist (enflasyonu düşürücü) etkisini hızla kaybettiğini gösteriyor. Ağustos 2024’ten bu yana yıllık enflasyon üzerinde aşağı yönlü baskı yaratan petrol, artık enflasyonu yukarı çeken bir unsura dönüşebilir.
Eğer bu senaryo gerçekleşirse, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimlerini gerekçelendirmesi zorlaşabilir. Fed her ne kadar çekirdek enflasyona odaklansa da, artan petrol fiyatları üretim ve hizmet maliyetlerini yükselterek tüketiciye yansıyabiliyor.
Enflasyon “Yanlış Yöne” Mi Gidiyor?
Petrolün ABD ekonomisi üzerindeki etkisi geçmişe kıyasla azalmış olsa da hâlâ önemli bir kalem. Ulaştırma ve motor yakıtı giderleri, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) sepetinin yaklaşık yüzde 16’sını oluşturuyor. Bu oran barınma dışında en yüksek paya sahip kategori.
2023 tarihli bir Fed çalışmasına göre, petrol fiyatlarında kalıcı yüzde 10’luk bir artış, gelişmiş ekonomilerde manşet enflasyonu yaklaşık 0,4 puan yukarı çekebiliyor.
EY Parthenon Başekonomisti Gregory Daco’ya göre ise petrol fiyatlarında kalıcı 10 dolarlık artış, ABD yıllık enflasyonunu 0,2 puana kadar yükseltebilir.
Bu artış sınırlı gibi görünse de, petrol zaten bu yıl yaklaşık 10 dolar yükselmiş durumda. Üstelik Fed’in tercih ettiği enflasyon göstergesi hâlihazırda yüzde 3 civarında ve yukarı yönlü bir eğilim sergiliyor.
Görev süresi dolmak üzere olan Atlanta Fed Başkanı Raphael Bostic, enflasyonun yüzde 2 hedefinden uzaklaşması halinde faiz artışlarının yeniden gündeme gelebileceğini söyledi. Bostic, “Enflasyon yanlış yöne giderse para politikası buna yanıt vermek zorunda kalır” ifadelerini kullandı.
Kısa Vadede Petrol Görünümü
1970’lerdeki gibi tam ölçekli bir petrol şoku beklentisi bulunmasa da, piyasalarda temkinli bir hava hâkim.
Küresel petrol üretimi günde yaklaşık 106 milyon varil seviyesinde. JPMorgan analistlerine göre, gelecek yıl “aşırı arzı” önlemek için üretimde yaklaşık 2 milyon varillik kesinti gerekebilir. Bu da olası bir ABD-İran geriliminin yaratacağı arz şokunun kısmen telafi edilebileceğine işaret ediyor.
Ancak jeopolitik risk primi artmış durumda. Ocak ayından bu yana Washington’un Tahran’a yönelik söylemi sertleşirken, petrol fiyatı yaklaşık 10 dolar yükseldi.
İran’da düşük olasılıklı da olsa tam ölçekli bir çatışma ihtimali, özellikle küresel üretimin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı nedeniyle fiyatları ciddi biçimde yukarı taşıyabilir.
Karşıt Baskılar da Var
Petrol fiyatlarındaki yükseliş enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı yaratabilecek olsa da, ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump’ın geniş kapsamlı tarifelerine karşı verdiği karar gibi gelişmeler enflasyon üzerinde dengeleyici rol oynayabilir.
Ayrıca emtia piyasasında tablo homojen değil. Mısır ve buğday gibi bazı ürünler geçen yıla göre daha ucuzken, bakır ve bazı metaller belirgin şekilde daha pahalı.
Ancak enflasyonun beş yıldır Fed hedefinin üzerinde seyrettiği bir ortamda, petrolün dezenflasyonist etkisinin kaybolması bile politika yapıcılar için ek bir risk unsuru anlamına geliyor.
Körfez’den gelecek haber akışı, Fed’in faiz patikası açısından önümüzdeki dönemde daha yakından izlenecek.
Kaynak: Reuters
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
