Genel
İran Savaşı 24–25. gün: Trump “müzakereler sürüyor” dedi, Hürmüz’de tanker trafiği arttı
Bushehr nükleer santraline yönelik saldırı endişe yaratırken, Hürmüz Boğazı’ndan tanker geçişlerinin yeniden artması dikkat çekti. Diplomasi ile askeri hazırlıkların eş zamanlı yürütülmesi, savaşın yönüne dair belirsizliği artırıyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile müzakere sinyali vermesi petrol fiyatlarında sert düşüşe yol açarken, sahadaki askeri ve jeopolitik riskler devam ediyor. Bushehr nükleer santraline yönelik saldırı endişe yaratırken, Hürmüz Boğazı’ndan tanker geçişlerinin yeniden artması dikkat çekti. Diplomasi ile askeri hazırlıkların eş zamanlı yürütülmesi, savaşın yönüne dair belirsizliği artırıyor.
Trump geri adım attı: “Müzakereler sürüyor”
ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik enerji altyapısını hedef alma planlarını askıya aldığını açıkladı.
Trump, 48 saatlik ültimatom öncesinde yaptığı açıklamada:
- İran ile “çok verimli görüşmeler” yürütüldüğünü
- Bu nedenle askeri saldırıların 5 gün ertelendiğini
belirtti.
Bu açıklama piyasalarda hızlı bir etki yarattı:
- Petrol fiyatları yaklaşık 15 dolar geriledi
- Küresel borsalarda toparlanma görüldü
Ancak İran tarafı, doğrudan görüşme iddialarına temkinli yaklaşmaya devam ediyor.
15 maddelik plan ve Pakistan detayı
ABD’nin İran’a 15 maddelik bir teklif sunduğu belirtiliyor.
Plan kapsamında:
- Yaptırımların kaldırılması
- Sivil nükleer enerji desteği
karşılığında İran’dan:
- Nükleer zenginleştirmeden vazgeçmesi
- Bölgesel vekil güçlere desteği kesmesi
- Füze kapasitesini sınırlaması
talep ediliyor.
Planın Pakistan üzerinden iletildiği ve görüşmelere ev sahipliği yapabileceği ifade ediliyor.
İranlı yetkililer ise yalnızca “mesajların alındığını ve değerlendirildiğini” doğruladı.
Sahada tansiyon düşmüyor
Diplomatik mesajlara rağmen sahadaki gelişmeler riskin sürdüğünü gösteriyor:
- Bushehr Nükleer Santrali sahasına isabet eden bir saldırı büyük endişe yarattı
- ABD, Orta Doğu’ya binlerce paraşütçü sevk etmeye hazırlanıyor
- İsrail, Lübnan’ın güneyinde Litani Nehri’ne kadar ilerlemeyi planlıyor
İran tarafında ise sertlik yanlısı söylem sürüyor. Üst düzey isimler, savaşın ancak tam tazminat ve güvenlik garantileri sağlanırsa sona ereceğini vurguluyor.
Körfez’de saldırı dengesi değişiyor
Son günlerde İran’ın saldırı haritasında değişim gözleniyor:
- Katar ve Bahreyn’e yönelik saldırılarda düşüş
- Umman’a bir haftadır saldırı yok
- Buna karşın Suudi Arabistan, BAE ve Kuveyt hedef olmaya devam ediyor
Bu tablo, İran’ın saldırı stratejisinde yeniden dengeleme arayışına işaret ediyor.
Hürmüz’de kritik gelişme: Tanker trafiği geri dönüyor
Enerji piyasaları açısından en kritik gelişme Hürmüz Boğazı’nda yaşanıyor.
İran, Uluslararası Denizcilik Örgütü’ne gönderdiği mektupta düşmanca olmayan gemilerin koordinasyonla geçiş yapabileceğini bildirdi.
Bunun ardından:
- Çin, Hindistan ve Tayland’a giden tankerler geçiş yaptı
- Hindistan’a LPG taşıyan gemilere donanma eşlik etti
- BAE’den çıkan bir tanker de rotasına devam etti
Ancak bölgede en az 12 İran deniz mayınının bulunduğu yönündeki ABD istihbarat raporları riskin sürdüğünü gösteriyor.
Asya borsaları coştu: Güney Kore öncülüğünde risk iştahı geri döndü
Enerji piyasası: Sert düşüş ama risk yüksek
Brent petrol, Trump’ın açıklamalarının ardından:
- 110 dolardan 95 dolara gerileyerek %14 düştü
Ancak Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, krizin boyutunun oldukça ciddi olduğunu belirtti:
- Günlük 11 milyon varil arz kaybı
- 140 milyar metreküplük gaz kaybı
- 9 ülkede 40’tan fazla enerji tesisinin zarar görmesi
Birol’a göre mevcut kriz, 1970’lerin petrol şokları ve 2022 enerji krizinin toplamından daha ağır.
Genel tablo: Diplomasi ve savaş iç içe
Ortaya çıkan tablo, net bir ateşkes sürecinden ziyade çift yönlü bir stratejiye işaret ediyor:
- Diplomasi: Müzakere sinyalleri, arabulucular, planlar
- Askeri cephe: Sevkiyatlar, saldırılar, genişleme riski
Bu nedenle piyasalarda kısa vadeli rahatlama görülse de, jeopolitik riskler yüksek seviyesini koruyor.
Global Source Partners, GCC
